Της Μίνας Κωστοπούλου
"Μ' απόψε, τώρα που έπεσεν η τροπική βραδιά, και φεύγουν προς τα δυτικά των Μαραμπού τα σμήνη, κάτι με σπρώχνει επίμονα να γράψω σε χαρτί, εκείνο, που παντοτινή κρυφή πληγή μου εγίνη", έγραφε στο "Μαραμπού" ο Νίκος Καββαδίας, αγαπημένος ποιητής του Ανδρέα Κασσέτα, του δασκάλου εκείνου που "παντοτινή πληγή του" ήταν η Φυσική, που πέτυχε να συνδυάσει την επιστήμη του με την τέχνη και έτσι να τη συμφιλιώσει και με τους μαθητές του.
Από παλιά τον φώναζαν "Captain my captain" οι μαθητές του, όπως τον Τζων Κήτινγκ. Τον αγαπούσαν πολύ. Και αυτός τους αγαπούσε και δεν άφησε ούτε την τελευταία στιγμή να καταλάβουν ότι έδινε τη μάχη του με τον καρκίνο. "Ακόμη κι όταν η αρρώστια του είχε προχωρήσει, αυτός σκεφτόταν και μιλούσε όλο για το σχολείο", θυμήθηκε η Στελίνα Χριστοπούλου, η σύντροφος που επί δεκαπέντε χρόνια στάθηκε στο πλευρό του.
Ο Ανδρέας έφυγε την Κυριακή στις 27 του περασμένου Δεκεμβρίου. Μαθητές του, φίλοι του, συνάδελφοι και σύντροφοί του τον αποχαιρέτησαν την Τετάρτη 30 Δεκεμβρίου. Αγωνιστές της Αριστεράς και εκπρόσωποι της πολιτικής ηγεσίας ήταν εκεί. Ο Ανδρέας ανήκε στο ρεύμα της ανανέωσης, έχοντας "δημοκρατικό ευρύ πνεύμα και ευρωπαϊκή ματιά", όπως τον θυμούνται όσοι διεκδίκησαν μαζί του.
"Στις μεγάλες αγωνιστικές κινητοποιήσεις κάθε πρωί παρών στις περιφρουρήσεις των απεργιών μας και το μεσημέρι μαχητικός στις συνελεύσεις και με προτάσεις που αιφνιδίαζαν, για να κατοχυρώσουμε τελικά εκείνο το 'ουδείς απολύεται'", είπε εκείνη την Τετάρτη ο Πέτρος Βότσης, συναγωνιστής του στην Ανανεωτική Κίνηση Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών (ΑΚΙΕ).
Αγωνιστής της γενιάς του 1-1-4, μέλος αργότερα του ΚΚΕ Εσωτερικού, της Ελληνικής Αριστεράς, του Συνασπισμού, αγωνίστηκε ως εκπαιδευτικός με το ίδιο μεράκι που δίδασκε, γι' αυτό και το "αντίο" εκ μέρους της ΑΚΙΕ: "Μ' αυτό που ταιριάζει σ' έναν αγωνιστή, το χειροκρότημα".
Υπήρξε πρόεδρος του ΣΙΕΛ και πρόεδρος της Επιτροπής Παιδείας της ΟΙΕΛΕ την περίοδο 1998-2000. "Στην ΟΙΕΛΕ όπου ήμασταν, όταν ήταν να μιλήσει σε συνέδρια ή συνελεύσεις, όλος ο κόσμος άφηνε τα τσιγάρα και τους καφέδες του και έμπαινε στην αίθουσα να τον ακούσει", λέει στην "Α" η Ρένα Χαμηλοθώρη, φίλη του για χρόνια και συνεργάτης του στο ΣΙΕΛ. Ο Αντρέας ήταν και αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών, της ένωσης που μας θυμίζει ότι "διεκδικούσε πάντα μια ανοιχτή, δημοκρατική κοινωνία, που χάρη στη γνώση θα γκρεμίζει σύνορα".
"Ο τρόπος του Ανδρέα"
Γι' αυτή τη γνώση ως καθηγητής Φυσικής, ο Ανδρέας εργάστηκε πολύ και υπήρξε συγγραφέας πολλών βιβλίων Φυσικής και της διδακτικής της. "Ο δάσκαλος Ανδρέας Κασσέτας αποτελούσε τη συνισταμένη του ροκ καλλιτέχνη, του δεινού εκλαϊκευτή της επιστημονικής σκέψης, του καπετάνιου του σχολικού σκάφους και του απίστευτου αποδέκτη και χειριστή κάθε μαθητικής άποψης - βόμβας", λέει στην "Α" ο Στράτος Γεωργουδής, μαθητής του πριν από 40 χρόνια. Ο Στρ. Γεωργουδής, αναπληρωτής διευθυντής στο λύκειο της Ιονίου Σχολής, εκεί όπου για 37 χρόνια δίδαξε ο "βιρτουόζος δάσκαλος", θυμίζει: "Εισήγαγε με πειστική και επίμονη μαεστρία το δικαίωμα στο 'λάθος', ήταν ένα προφίλ που εντασσόταν στο πολιτιστικό ρεύμα που αποκαλείται 'Μάης του '68'. Ήταν αυτό που ονομάζουμε 'ο τρόπος του Ανδρέα'. Και αυτός ο τρόπος μοιάζει να παραμένει αξεπέραστος".
Ο "τρόπος του Ανδρέα", ο τρόπος να εκλαϊκεύει χωρίς να εκχυδαΐσει ούτε μια στιγμή την επιστήμη του, είναι αυτό που δεκάδες μαθητές του αναπολούν σήμερα, αφιερώνοντάς του μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης -που οι νέοι μαθητές καλά γνωρίζουν- όσα θα ήθελαν να ακούσει. "Κάθε μαθητής του ήθελε να γίνει φυσικός", θυμούνται οι φίλοι του, και ένας μαθητής του έγραψε γι' αυτόν: "Εντυπωσιαζόταν σαν μικρό παιδί μ' ένα κλωνάρι κουτσουπιάς και για εκείνον στ' αλήθεια είχε σημασία ακόμα και το χρώμα κιμωλίας που θα χρησιμοποιούσε. Μου δίδαξε ότι η διαφορετικότητα κάποιου είναι προσόν, αρκεί να 'χει μεράκι να υποστηρίξει με τον δικό του, διαφορετικό τρόπο, αυτό που αγαπάει στ' αλήθεια".
"Πάντα κάτι του ερέθιζε τη σκέψη. Του άρεσε να μας αιφνιδιάζει. Τα καθημερινά δεν τον απασχολούσαν τόσο όσο τα ερεθίσματα που μπορούσε να πάρει από παντού", λέει στην "Α" η σύντροφός του Στελίνα Χριστοπούλου. "Στη ζωή του ήταν ποιητής. Τίποτα δεν θα είναι το ίδιο χωρίς τον Αντρέα", συμπληρώνει.
Η τελευταία άσκηση
"Να πω για έναν νεαρό καθηγητή που μου έμαθε ότι η φυσική είναι ΑΦΕΝ, δηλαδή αντικείμενα, φαινόμενα, έννοιες και νόμοι;", είχε πει στον επικήδειο λόγο του ο Στράτος Γεωργουδής εκ μέρους της Ιονίου Σχολής, για να θυμίσει την "τελευταία άσκηση" που έβαλε ο Ανδρέας Κασσέτας: "Να πρέπει να απαντήσουμε στα πονεμένα βλέμματα των μαθητών σου, διότι όλα τα κατάλαβαν, στα χαμηλόφωνα, σπαρακτικά αλλά διακριτικά 'γιατί' των γονέων. Και τι να πει κανείς σε τόσες ερωτήσεις; Να ομολογήσει την αλήθεια ή να παρατείνει την ελπίδα με ένα ή περισσότερα ψέματα; Πού να ισορροπήσουμε, Ανδρέα, σ' αυτή την τριγωνική διαδρομή ανάμεσα στη Μεγάλη Άρκτο, την Πρέσπα και τη Μεγάλη Παρασκευή;".
"Από τους λίγους που ήρθαν με πείρα ζωής"
Έτσι, θύμισε ένα από τα βιβλία του Ανδρέα Κασσέτα, όπως "Το φάντασμα του Λεονάρντο" και "Το μήλο και το κουάρκ". Το "Και της προτείνει μια βόλτα" έφερε στον νου του μιλώντας στην "Α" ο Γιώργος Ζεβελάκης, στενός φίλος του για 45 χρόνια: "Με το βιβλίο αυτό συνδύαζε τη Φυσική με την τέχνη". Από το πρώτο του βιβλίο το 1972 με τίτλο "Λύνοντας ασκήσεις Φυσικής", το εξώφυλλο του οποίου έφτιαξε ένας μαθητής του τότε, ο Ανδρέας, ήταν ως επιστήμονας και ως άνθρωπος του πνεύματος "από τους λίγους που ήρθαν με πείρα ζωής". Θυμήθηκε ύστερα πως "από τα είκοσι έξι του είχε σχέδιο, ήταν άνθρωπος ώριμος από την αρχή, που εξελισσόταν σε ομόκεντρους κύκλους γύρω από την αρχική του εκκίνηση".
Επίσης θυμήθηκε και όταν "το 2012 παρουσίασε το σύμπαν του Νίκου Καββαδία, με έναν πρωτότυπο προσωπικό τρόπο. Εκείνο το ταξίδι του στη μαγγανεία των άστρων του Μαραμπού ευτυχώς βιντεοσκοπήθηκε και έτσι, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, θα ζωντανεύει στο μέλλον και ως ένας ευρηματικός και γοητευτικός ομιλητής".
Με έναν ακόμη στίχο από το Μαραμπού θα κλείσει και αυτός ο αποχαιρετισμός στον Ανδρέα Κασσέτα, στον "ποιητή της Φυσικής", έναν στίχο για την επιστήμη του, τη διδακτική του, τη δράση του: "Ήμουνα τότε δόκιμος σ' ένα λαμπρὸ ποστάλ και ταξιδεύαμε Αίγυπτο γραμμή Νότιο Γαλλία. Τότε τη γνώρισα -σαν άνθος εμοίαζε αλπικό- και μία στενή μας έδεσεν αδελφική φιλία".
"Έχει φωτόνια μνήμης αόρατα, έχει ηχητικά κύματα της φαντασίας..."
"Η αντίστροφη πορεία της υλικής υπόστασης του Ανδρέα Κασσέτα έχει ήδη ξεκινήσει! Υπάρχει όμως κάτι ισχυρότερο από την υλική κατανομή των σωματιδίων μας. Εσύ μας το δίδαξες κι αυτό: Ανήκει στο μέσα Σύμπαν που οικοδομεί καθεμιά και καθένας μας μέρα τη μέρα, ώρα την ώρα, στιγμή τη στιγμή. Είναι άυλο, είναι άχρωμο και άοσμο, αλλά ανήκει σ' εσένα και σ' εμάς. Είναι η ανάμνησή σου. Έχει φωτόνια μνήμης αόρατα, έχει ηχητικά κύματα της φαντασίας, έχει και τον χρόνο που τρέχει αδιάκοπα!" Από τον επικήδειο εκ μέρους των καθηγητών της Ιονίου Σχολής.
"Ηomo universalis"
"Homo universalis, ένας από τους λίγους", είπε ο συνάδελφος και φίλος του Κώστας Γεωργακόπουλος. "Τον γνώρισα από κοντά πριν από 19 χρόνια, χωρίς να συνδεθούμε αμέσως. Μου ήταν γνωστός από τα βιβλία του, τη συνδικαλιστική του δράση και κείμενα που δημοσίευε σε κάποια περιοδικά. Δύο χρόνια αργότερα ήρθαμε κοντά μέσα από τον συνδικαλισμό και κατάλαβα γρήγορα ότι ήταν εντελώς διαφορετικός άνθρωπος από όσους είχα συναναστραφεί έως τότε", θυμάται και γράφει: "Ενώ λοιπόν δεν σιτιζόταν κανονικά, αδυνατούσε να σηκωθεί από το κρεβάτι και διάβαζε με κόπο, βλέποντας τι είχαν γράψει τα παιδιά, είπε: 'Κώστα, πρέπει οπωσδήποτε να συνέλθω για να γυρίσω στα παιδιά μου'. Αυτός ήταν ο Ανδρέας που γνώρισα".
ΤΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ
"Η Ποίηση στο εδώλιο, μαζί και η Σελήνη"
Αξίζει να διαβαστεί ένα μικρό απόσπασμα από το θεατρικό του Ανδρέα Κασσέτα, που ανέβηκε από μαθητές του, με τίτλο "Η Ποίηση στο εδώλιο, μαζί και η Σελήνη". Τέτοιος ήταν ο τρόπος του για να διδάσκει, πάντα αγαπητός και προσιτός.
"(Εμφανίζεται ο Γαλιλαίος. Κρατάει στα χέρια του ένα τηλεσκόπιο.)
Πρόεδρος: Και η Σελήνη;
Γαλιλαίος: Όσο για τη Σελήνη, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Δεν ήταν αυτό που βλέπουμε με γυμνό μάτι, το λαμπερό, δηλαδή, αντικείμενο που βλέπουμε στην πανσέληνο και που δικαιολογημένα έκανε τον Σαίξπηρ να την αποκαλεί μαργαριτάρι...
(Δυναμώνει τη φωνή του) Μια μάζα βλογιοκομμένη ήταν, με κρατήρες και με σκοτεινές περιοχές.
Πρόεδρος: Αυτές ήταν που τις ονομάσατε «Θάλασσες»:
Γαλιλαίος: Ακριβώς... Καθεμιά από αυτές την ονόμασα mare - θάλασσα. Η Mare Tranquilitatis -η Θάλασσα της Ηρεμίας (δείχνει σε χάρτη της Σελήνης), ... δεξιά και λίγο πιο κάτω ... η Mare Serenitatis - η Θάλασσα της Γαλήνης, και ... ακόμα πιο δεξιά η τεράστια σε έκταση Mare Imbrium - Θάλασσα των Καταιγίδων... (...) Μόνο μαργαριτάρι δεν είναι η Σελήνη. Είναι από υλικό Γης, όπως είναι το χώμα. (...)
Πρόεδρος: Να προσέλθει ο επόμενος μάρτυς. (Κάνει την εμφάνισή του ο Νιλ Άρμστρονγκ)
(...).
Πρόεδρος: Πώς είναι τελικά η Σελήνη, μίστερ Άρμστρονγκ; Όπως μας την περιέγραψε ο σινιόρ Γαλιλαίος; Μοιάζει με τη Γη;
Άρμστρονγκ: Όχι, δεν είναι όπως η Γη... Δεν υπάρχει ανεμάκι να σου χαϊδέψει το πρόσωπο, δεν υπάρχει αρμύρα της θάλασσας, πουθενά δεν θα συναντήσεις πεταλούδες, καραβίδες και δαμασκηνιές... Όταν όμως ανέκριναν το υλικό που φέραμε, οι χημικοί «διέκριναν» 57% οξυγόνο, 20% πυρίτιο, 7% αργίλιο, 6% ασβέστιο και, σε μικρότερες ποσότητες, μαγνήσιο και νάτριο... Είναι μια σύσταση αμμουδιάς, όπως αυτές που ξαπλώνουμε για ηλιοθεραπεία... Αργιλοαμμουδιάς, για την ακρίβεια... (...) Η Σελήνη παραμένει αινιγματική. Κρατάει σφραγισμένα τα περισσότερα από τα μυστικά της.
(...)
Πρόεδρος: Ο επόμενος μάρτυς έχει προταθεί από την υπεράσπιση. (Εμφανίζεται ο Γουίλιαμ Σαίξπηρ).
(...)
Σαίξπηρ: Η δική μου Σελήνη είναι ουράνιο μαργαριτάρι.
Πρόεδρος: Τι εννοείτε λέγοντας «η δική μου»;
Σαίξπηρ: Κάθε άνθρωπος έχει τη δική του Σελήνη, κυρία πρόεδρε.
(...)
Σαίξπηρ: (την αγνοεί) Με τον σινιόρ Γαλιλαίο διασχίσαμε τα ίδια μονοπάτια χρόνου, σε χώρο βέβαια διαφορετικό. Το φεγγάρι που έβλεπα εγώ, παιδί τότε, πάνω από το δικό μας το ποτάμι, το Αίηβον, ήταν το ίδιο με αυτό που έβλεπε εκείνος τις νύχτες πάνω από τον Άρνο ποταμό. Βέβαια εγώ δεν έτυχε να πιάσω ποτέ στα χέρια μου ένα τηλεσκόπιο και να το στρέψω στον ουρανό, κι αν κάτι τέτοιο μου είχε συμβεί, δεν ξέρω τι θα έγραφα για τη Σελήνη... Το φεγγάρι, πάντως, που τελικά «άναψε» μέσα μας ήταν οπωσδήποτε διαφορετικό. (...)
Και εάν η κυρία εισαγγελεύς εξακολουθεί να μη με καταλαβαίνει, είναι διότι δεν έχει συνειδητοποιήσει ότι για κάθε άνθρωπο είναι δύο τα σύμπαντα... Το ένα υπάρχει ανεξάρτητα από τον εγκέφαλό μας, μολονότι περιλαμβάνει και αυτόν. Είναι το έξω σύμπαν που είτε αδιαφορεί είτε ενδιαφέρεται για μας, αυτό δεν έχει σημασία... Το «άλλο Σύμπαν», αδιάκοπα ανοικοδομούμενο και ανακαινιζόμενο, βρίσκεται μέσα μας... (...)
Μείνετε μια νύχτα, κυρία πρόεδρε, μαζί με την κυρία εισαγγελέα, δίπλα στο κύμα ξαπλωμένες σε μια αμμουδιά. Να είναι Αύγουστος και περασμένα μεσάνυχτα. (...) Και, ίσως, εκείνη τη νύχτα, η Σελήνη σάς φανεί σαν κάτι εκτυφλωτικό, σαγηνευτικό και μυστηριώδες, οπότε εάν έχετε αφήσει ανοιχτή την πόρτα προς τα υπόγεια του εαυτού σας, ίσως αναβρύσει από το δικό σας 'μέσα' η λέξη μαργαριτάρι".
