Ιδιαίτερα ικανοποιητική ήταν η πορεία των λειτουργικών εσόδων των τεσσάρων μεγαλύτερων ελληνικών τραπεζών (Εθνική, Πειραιώς, Alpha και Eurobank) κατά το εννεάμηνο Ιανουαρίου - Σεπτεμβρίου 2013. Στην Alpha Bank το καθαρό έσοδο από τόκους αυξήθηκε κατά 6,1% σε σχέση με το αντίστοιχο εννεάμηνο του 2012, στην Τράπεζα Πειραιώς η αύξηση υπερέβη το 15% σε σχέση με τα τέλη του 2012, στην Eurobank τα καθαρά έσοδα από τόκους αυξήθηκαν κατά 7,4% σε σύγκριση με το δεύτερο τρίμηνο του 2013, ενώ στην Εθνική τα λειτουργικά έσοδα από εγχώριες δραστηριότητες αυξήθηκαν κατά 40% σε σύγκριση με το αντίστοιχο εννεάμηνο του 2012.
Αυτό όμως που «ξέχασαν» να αναφέρουν οι διοικήσεις των τεσσάρων τραπεζών ήταν πως η αύξηση των εσόδων τους κυρίως από τόκους, αλλά και από προμήθειες, έγινε σε βάρος της πελατείας τους καθώς διευρύνθηκε σημαντικά η διαφορά μεταξύ του μέσου επιτοκίου δανείων και του αντίστοιχου επιτοκίου καταθέσεων (περιθώριο επιτοκίου).
Όπως ομολογούν οι ίδιες οι τράπεζες στις σχετικές ανακοινώσεις που εξέδωσαν, τα λειτουργικά έσοδα ωφελήθηκαν τόσο από το χαμηλότερο επίπεδο δανεισμού από τις κεντρικές τράπεζες (ΕΚΤ και ΤτΕ) όσο και από τη ραγδαία αποκλιμάκωση των επιτοκίων στις καταθέσεις, ιδίως στα προθεσμιακά προϊόντα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, ενώ το μέσο επιτόκιο στις νέες καταθέσεις ήταν 2,81% τον Ιανουάριο του 2013, τον Οκτώβριο του ίδιου έτους υποχώρησε στο 1,90%. Αν και την ίδια περίοδο μειώθηκε ελαφρά το μέσο επιτόκιο στα δάνεια (από 5,88% σε 5,61%), η διαφορά του μέσου επιτοκίου δανείων και καταθέσεων διευρύνθηκε από το 3,07% στο 3,71%, δηλαδή το περιθώριο επιτοκίου αυξήθηκε κατά 20% περίπου στα νέα δάνεια και καταθέσεις το δεκάμηνο Ιανουαρίου - Οκτωβρίου 2013.
Και στα υφιστάμενα υπόλοιπα καταθέσεων και δανείων η εικόνα είναι παρόμοια, με αποτέλεσμα το περιθώριο επιτοκίου να διευρυνθεί σημαντικά, από 2,86% τον Ιανουάριο του 2013 στο 3,46% τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου (και εδώ το περιθώριο αυξήθηκε κατά 20% σε μερικούς μόνο μήνες).
Τα επιτόκια καταθέσεων αναμένεται να υποχωρήσουν περαιτέρω το 2014 καθώς η επιδίωξη τρόικας και τραπεζιτών είναι να καλυφθούν οι υπόλοιπες «μαύρες τρύπες» που υπάρχουν ακόμη στους ισολογισμούς των τραπεζών και μέσω της διεύρυνσης των περιθωρίων κέρδους στις βασικές τραπεζικές εργασίες (καταθέσεις - δάνεια). Αυτή όμως η εξέλιξη αναμένεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις στη ρευστότητα της οικονομίας. Σημειώνουμε πως σε σύνολο τραπεζικών καταθέσεων ύψους 160 δισ. ευρώ περίπου που διατηρούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, η μείωση του μέσου επιτοκίου καταθέσεων κατά 1 ποσοστιαία μονάδα αποφέρει «κέρδος» ύψους 1,6 δισ. ευρώ στο τραπεζικό σύστημα της χώρας.
Η επιβάρυνση των πολιτών δεν τελειώνει όμως με τα αισθητά μειωμένα επιτόκια καταθέσεων, αλλά αφορά πλέον και την αύξηση των προμηθειών σε διάφορες συναλλαγές. Πρόσφατα σε σχετική ερώτησή του ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Γιάννης Ζερδελής αναφέρει πως η Alpha Bank τιμολογεί με 15 ευρώ τις συναλλαγές μέσω τραπέζης που αφορούν πάγιες εντολές, όταν αυτές εντέλλονται τις 6 τελευταίες μέρες του μήνα, χαρατσώνοντας ουσιαστικά όσους συναλλάσσονται με τον δημόσιο και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Προφανώς ανάλογα παραδείγματα μπορούν να αναζητηθούν και στα υπόλοιπα τραπεζικά ιδρύματα.
Όσον αφορά τη μείωση των επιτοκίων στα δάνεια, η εν λόγω εξέλιξη δεν βοηθά καθόλου καθώς οι τράπεζες χορηγούν πλέον ελάχιστα νέα δάνεια (σημειώνεται πως το συνολικό υπόλοιπο των δανείων μειώθηκε από τα 230,67 δισ. ευρώ τον Οκτώβριο του 2012 σε 219,65 δισ. ευρώ τον Οκτώβριο του 2013), ενώ και οι όροι αναχρηματοδότησης των παλαιών συμβάσεων γίνονται ολοένα και πιο επαχθείς.
