Εκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, ιδίως στο ενεργειακό κόστος της Ε.Ε.., που θα αφορούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις-βιομηχανίες, τα περισσότερα εκ των οποίων πάντως θα είναι στην ευχέρεια των εθνικών κυβερνήσεων, παρουσιάζει την Τετάρτη η Κομισιόν. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, σε 44 ημέρες από την έναρξη των εχθροπραξιών ο λογαριασμός της Ε.Ε. για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων έχει αυξηθεί κατά περισσότερα από 22 δισ. ευρώ, οπότε η ανάγκη λήψης έκτακτων-προσωρινών μέτρων ανακούφισης καθίσταται επιτακτική. Η Κομισιόν επισημαίνει ότι η στήριξη των νοικοκυριών, γενικά, δεν εμπίπτει στην έννοια της κρατικής ενίσχυσης, οπότε τα κράτη-μέλη είναι ελεύθερα να παράσχουν ανακούφιση, συμπεριλαμβανομένων και των πιο ευάλωτων. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι τα όποια μέτρα πρέπει να στοχεύουν σε ευάλωτες ομάδες, έγκαιρα, άμεσα και κυρίως προσωρινά, με... ημερομηνία λήξης. Αναφορικά με το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για τους καταναλωτές εξετάζονται νομοθετικές προτάσεις για μείωση των φόρων και των τελών δικτύου, που θα παρουσιαστούν τον Μάιο.
Παράλληλα, τα κράτη-μέλη μπορούν να εξετάσουν το ενδεχόμενο προσωρινών μειώσεων των Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης (ΕΦΚ) καυσίμων, τηρώντας συγχρόνως τους εναρμονισμένους ελάχιστους συντελεστές βάσει της Οδηγίας για τη φορολογία της ενέργειας, στην οποία (άρθρο 19) προβλέπεται και δυνατότητα καθορισμού συντελεστών ΕΦΚ κάτω από τους ελάχιστους «για συγκεκριμένους λόγους πολιτικής». Στις προτάσεις ενδέχεται να περιλαμβάνονται ορισμένες κατευθυντήριες γραμμές και για τη φορολόγηση των υπερκερδών ενεργειακών επιχειρήσεων, που όμως δεν θα συστήνεται ως γενικευμένο εργαλείο στην Ε.Ε., λόγω των αποκλινουσών απόψεων μεταξύ των κρατών-μελών. Κατά τα άλλα, θα παρουσιαστούν οι προτάσεις για τη μείωση της ζήτησης, το «πακέτο» για τα ηλεκτρικά δίκτυα ζητείται να εγκριθεί νωρίτερα έως το τέλος του καλοκαιριού (αντί για τέλος του έτους), ενώ πριν από το καλοκαίρι θα παρουσιαστεί η στρατηγική για την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού της οικονομίας (βιομηχανία, θέρμανση κατοικιών, κινητικότητα κ.λπ.).
Στήριξη συγκεκριμένων τομέων
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη στήριξη του πρωτογενούς τομέα (γεωργία και αλιεία) και των μεταφορών (χερσαίων και θαλάσσιων). Σημειώνεται ότι ειδικά για τον πρωτογενή τομέα αναφέρεται το υψηλό κόστος καυσίμων, ενώ οι τιμές στα αζωτούχα λιπάσματα ήδη από τον Φεβρουάριο 2026 ήταν υψηλότερες κατά 29% σε σχέση με τις μέσες τιμές του 2024, ενώ από τον Μάρτιο 2026 το ποσοστό αυτό έχει εκτιναχθεί στο 58%. Ως προς την αλιεία, τα καύσιμα πλοίων έχουν αυξηθεί και κυμαίνονται μεταξύ 1 και 1,3 ευρώ/λίτρο, μια απότομη άνοδος που ξεπερνά τα 40 λεπτά/λίτρο από την αρχή της κρίσης, επίπεδο που υπερβαίνει ήδη τη μακροπρόθεσμη τιμή καυσίμων του αλιευτικού στόλου της Ε.Ε. συνολικά. Η Επιτροπή παραπέμπει στο Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα που έχει εξαγγελθεί και αναμένεται να ανακοινωθεί μέσα στο δεύτερο τρίμηνο του έτους, στα ισχύοντα για τις κρατικές ενισχύσεις στον αγροτικό τομέα, τον κανονισμό γεωργικής απαλλαγής κατά κατηγορία ή κοινοποιώντας την ενίσχυση σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές, ενώ επιπλέον τα κράτη-μέλη μπορούν να χορηγούν ενισχύσεις de minimis βάσει του σχετικού κανονισμού. Αντίστοιχες είναι οι προβλέψεις και για την αλιεία. Σχετικά με τις μεταφορές επισημαίνεται ότι οι τιμές του diesel έχουν αυξηθεί τον Μάρτιο 2026 κατά 21% σε σχέση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο και προτείνονται ανάλογα με του πρωτογενούς τομέα μέτρα για τις χερσαίες και τις θαλάσσιες μεταφορές.
Επίσης, προτείνεται η δυνατότητα των κρατών-μελών να επιδοτούν το κόστος καυσίμων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με καύση φυσικού αερίου, υπενθυμίζοντας ότι η Επιτροπή θα αξιολογεί τέτοια συστήματα κατά περίπτωση, με βάση όμως συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως σαφώς καθορισμένο και χρονικά περιορισμένο πλαίσιο, αποτροπή στρεβλώσεων της εσωτερικής αγοράς, διατήρηση μακροπρόθεσμων επενδυτικών σημάτων για καθαρή ενέργεια, αντιστάθμιση μόνο ορισμένων αυξήσεων του κόστους φυσικού αερίου κ.ά.
Προσωρινά μέτρα κρατικής ενίσχυσης
Περαιτέρω, προβλέπεται μεγαλύτερη ευελιξία για την έκτακτη στήριξη των πιο εκτεθειμένων τομέων μέσω κρατικών ενισχύσεων με στόχο το νέο, προσωρινό πλαίσιο να εγκριθεί εντός του Απριλίου. Για τους παραπάνω τομείς η Επιτροπή θα θεωρήσει την κρατική ενίσχυση συμβατή με την εσωτερική αγορά (βάσει της ΣΛΕΕ), εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως ότι η ενίσχυση χορηγείται βάσει καθεστώτος με εκτιμώμενο προϋπολογισμό, δίνεται έως το τέλος του έτους, μπορεί να χορηγηθεί με τη μορφή άμεσων επιχορηγήσεων, φόρων και πλεονεκτημάτων πληρωμής ή άλλων μορφών, όπως επιστρεπτέες προκαταβολές, εγγυήσεις, δάνεια και ίδια κεφάλαια, καλύπτει έως 50% του πρόσθετου κόστους λόγω κρίσης, χορηγείται από 1/3/2026 έως 31/12/2026 κ.λπ. Το συνολικό ονομαστικό ποσό της ενίσχυσης δεν υπερβαίνει τις 50.000 ευρώ για αγροτικό τομέα-αλιεία και χερσαίες μεταφορές.
Τροποποιήσεις στο πλαίσιο για τη βιομηχανία
Η Κομισιόν, τέλος, προτείνει τροποποιήσεις στο Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων για την Καθαρή Βιομηχανία (CISAF) ώστε να αντιμετωπιστούν οι μεγάλες αυξήσεις τιμών, λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή, που ξεπερνούν τα επίπεδα τιμών κατά τον χρόνο υιοθέτησης (Ιούνιος 2025) του CISAF, το οποίο επιτρέπει στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. να χορηγούν κρατικές ενισχύσεις για την υποστήριξη επενδύσεων που προωθούν την καθαρή βιομηχανία και την απανθρακοποίηση. Πιο συγκεκριμένα, προβλέπονται τα εξής:
* Η Επιτροπή θα επιτρέψει στα καθεστώτα ενισχύσεων των κρατών-μελών να καλύπτουν κατά μέγιστο μια μείωση 70% της ετήσιας μέσης τιμής χονδρικής, έναντι του 50% που ίσχυε σήμερα. Πρόκειται για προσωρινή απόκλιση από το σημείο 120 του CISAF, ενώ οι λοιπές προϋποθέσεις του σημείου παραμένουν ως έχουν, δηλαδή ο περιορισμός στο 50% της ετήσιας κατανάλωσης και το ανώτατο όριο των 50 ευρώ/μεγαβατώρα. Επίσης, δεν θα απαιτείται περαιτέρω συνδρομή στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές από ό,τι ήδη παρέχει το αρχικό CISAF (ήτοι το 50% της βοήθειας θα πρέπει να διατεθεί σε επενδύσεις που συμβάλλουν στη μείωση του κόστους του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, όπως σε ΑΠΕ, αποθήκευση, ευελιξία, ενεργειακή απόδοση, ηλεκτροκίνηση), δηλαδή η σχετική δέσμευση παραμένει η ίδια.
* Η Επιτροπή θα επιτρέψει στα καθεστώτα ενισχύσεων των κρατών-μελών να σωρεύουν ενισχύσεις που χορηγούνται μέσω CISAF, με ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει των κατευθυντήριων γραμμών του ΣΕΔΕ (Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών - αντιστάθμιση CO2), έως και 50% για την ίδια επιλέξιμη κατανάλωση.
