Την ευαλωτότητα των Ευρωπαίων καταναλωτών αλλά και των πολιτικών της Ε.Ε. στις συχνές πια γεωπολιτικές κρίσεις, που κάθε φορά οδηγούν σε εκρηκτική άνοδο στο ενεργειακό κόστος λόγω κυρίως του ότι αποκαλύπτουν την υψηλή εξάρτηση σε εισαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου-πετρελαιοειδών, επιβεβαιώνει η νέα σύγκρουση που μαίνεται στη Μέση Ανατολή. Από τα πρώτα 24ωρα της σύγκρουσης οι χρηματιστηριακές τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου εκτοξεύτηκαν και μέχρι την Παρασκευή σημείωναν νέα υψηλά, εντείνοντας τους φόβους για ανατιμήσεις στα πετρελαιοειδή και κυρίως στις ήδη ακριβές αγορές ηλεκτρισμού στην Ευρώπη.
Οι τιμές δεν επηρεάζονται αρνητικά μόνο από τις άμεσες επιπτώσεις των επιθέσεων (π.χ., μονάδα LNG Κατάρ) ή από τη δυσχέρεια στα μεγάλα σταυροδρόμια μεταφοράς των καυσίμων (Στενό Ορμούζ) αλλά και από τις εξελίξεις στις υπόλοιπες αγορές, καθώς διαφοροποιούνται οι ισορροπίες στην προσφορά και τη ζήτηση. Για παράδειγμα, η ανακοίνωση της Κίνας την περασμένη Πέμπτη ότι σταματά τις εξαγωγές σε αργό πετρέλαιο προκειμένου να καλύψει εγχώριες ανάγκες δημιούργησε αναταραχή καθώς αν η τεράστια αυτή οικονομία δεν μπορεί να τροφοδοτηθεί με πετρέλαιο από το Ιράν, τον μεγαλύτερο προμηθευτή της, θα απευθυνθεί σε άλλες αγορές, οπότε σε βάθος χρόνου μπορεί να δημιουργηθεί ασφυξία ως προς τις ποσότητες που απορροφούν μεγάλοι πελάτες, προκαλώντας ενδεχομένως και ανάλογες πιέσεις στις τιμές.
Το μεταφορικό κόστος αναμένεται επίσης να επηρεάσει τις τελικές τιμές των ενεργειακών εμπορευμάτων και όχι μόνο καθώς, εκτός από την εκτόξευση των ναύλων, οι κορυφαίες ασφαλιστικές εταιρείες ναυτιλίας ακύρωσαν την κάλυψη κινδύνου πολέμου για πλοία που δραστηριοποιούνται στον Κόλπο με ισχύ από την περασμένη Πέμπτη, αν και πολλές αναμένεται να επανέλθουν με νέους όρους. Εκτιμάται ότι τα ασφάλιστρα θα αυξηθούν κατά τουλάχιστον 50%-100% ή και παραπάνω, από 0,25% σε 1%, ακόμα και 2% επί της αξίας του ασφαλισμένου πλοίου.
Σοβαρές ανησυχίες για πιο ακριβό ρεύμα
Η συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει οδηγήσει σε αύξηση της τιμής στο χρηματιστήριο αναφοράς τιμής της Ευρώπης (TTF) άνω των 50-52 ευρώ/κιλοβατώρα, αυξημένη κατά περίπου 50% σε σχέση με τον μέσο όρο Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου, καθώς σημαντικές ροές LNG από το Κατάρ (το οποίο αντιπροσωπεύει περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς) έχουν διακοπεί. Αυτή η εξέλιξη επηρεάζει αρνητικά τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την Ευρώπη, καθώς οι μονάδες που λειτουργούν με φυσικό αέριο συνήθως καθορίζουν την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας σε διάφορες χώρες λόγω του συστήματος των οριακών τιμών.
Διεθνείς αναλυτές και ειδικοί φαίνεται να ανησυχούν περισσότερο για τις τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη παρά για τις τιμές του πετρελαίου. Περίπου το 25% της συνολικής προμήθειας φυσικού αερίου της Ευρώπης προέρχεται από LNG και σχεδόν 20% της παγκόσμιας παραγωγής LNG βρίσκεται πίσω από το Ορμούζ, ενώ μια παρατεταμένη διαταραχή θα μπορούσε να προκαλέσει συμπίεση στην προσφορά συγκρίσιμη με το σοκ του 2022 μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με τη Fitch Ratings, οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την Ευρώπη θα μπορούσαν να είναι πιο ασταθείς από το συνηθισμένο βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα λόγω γεωπολιτικής αστάθειας και πολιτικών αποφάσεων που επηρεάζουν τόσο τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας ως παραγωγούς. όσο και τις βιομηχανικές εταιρείες ως καταναλωτές. Εκτιμά ότι η σύρραξη θα διαρκέσει λιγότερο από έναν μήνα, αλλά μια παρατεταμένη σύγκρουση θα καταδείκνυε την ευάλωτη θέση της Ευρώπης ως προς τις προσιτές τιμές ενέργειας.
Ωστόσο, εκτιμάται ότι ο εφοδιασμός θα παραμείνει ασφαλής, καθώς οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου της περιοχής αφορούν κυρίως το LNG και τους αγωγούς των ΗΠΑ, ενώ η χειμερινή περίοδος θέρμανσης πλησιάζει στο τέλος της. Βέβαια, μια μεγαλύτερη σε διάρκεια σύγκρουση θα είχε ουσιαστικό αντίκτυπο στις τιμές του φυσικού αερίου και κατά συνέπεια της ηλεκτρικής ενέργειας, δεδομένης και της ανάγκης αναπλήρωσης των αποθεμάτων φυσικού αερίου σε μια περιορισμένη αγορά.
Ράλι στις τιμές του πετρελαίου
Αν και ξεκίνησε με μια κάπως πιο ήπια άνοδο η αγορά του πετρελαίου, την Παρασκευή η τιμή του αργού τύπου brent, που αφορά την περιοχή μας, άρχισε να καταρρίπτει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο, για να βρεθεί το μεσημέρι μια ανάσα από τα 90 δολάρια το βαρέλι. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο από το 2022, καθώς η κλιμακούμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή διαταράσσει σοβαρά τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές. Η κρίση έχει σχεδόν σταματήσει τη ναυτιλία μέσω του Στενού του Ορμούζ, μιας κρίσιμης διαδρομής που συνήθως διαχειρίζεται περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου ημερησίως.
Η εμπορική κυκλοφορία μέσω Ορμούζ έχει σχεδόν σταματήσει λόγω κινδύνων ασφαλείας, ασφαλιστικών ζητημάτων και λειτουργικής αβεβαιότητας. Ορισμένοι παραγωγοί έχουν αρχίσει να περιορίζουν την παραγωγή, σφίγγοντας περαιτέρω τις αγορές. Η Σαουδική Αραβία αύξησε τις τιμές του πετρελαίου για τους Ασιάτες αγοραστές και ανακατεύθυνε τις αποστολές μέσω των λιμένων της Ερυθράς Θάλασσας για να παρακάμψει το Ορμούζ.
Θυμίζουμε ότι την περασμένη Κυριακή, όταν οι εχθροπραξίες μετρούσαν ακόμη ώρες, σε συνεδρίαση του ο OPEC+ αποφάσισε μια «μετριοπαθή» άνοδο της παραγωγής πετρελαίου στα 206.000 βαρέλια ημερησίως τον Απρίλιο, ενώ η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα φερόταν ήδη από την αρχή της περασμένης εβδομάδας να έχουν αυξήσει τις εξαγωγές τους. Ο οργανισμός έχει επί του παρόντος μικρή πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα (εκτός Σαουδικής Αραβίας) για να προσθέσει στην προσφορά και ο αντίκτυπος στην αγορά από την αύξηση της παραγωγής εκτιμάται ότι θα είναι περιορισμένος.
Πάντως, δεν λείπουν οι προβλέψεις για τιμές στο αργό που θα ξεπεράσουν τα 100, ακόμα και τα 150 δολάρια το βαρέλι, δηλαδή τουλάχιστον «επιστροφή» στην άνοιξη του 2022, κάτι που σημαίνει αντίστοιχη εκτίναξη των τιμών των υγρών καυσίμων.
