Χωρίς τέλος είναι ο κατήφορος της χώρας στη διαχείριση των ενωσιακών επιδοτήσεων για τον αγροτικό τομέα, καθώς μετά το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ, τις απάτες με τα βοσκοτόπια που διερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και την κατάργησή του τελικά με την υπαγωγή του στην ΑΑΔΕ, ήρθαν βαριά πρόστιμα ύψους 415.051.036,74 ευρώ που αφορούν συνολικά 32 περιπτώσεις, με απόφαση της Κομισιόν.
Μάλιστα, φαίνεται ότι δεν θα είναι οι τελευταίοι καταλογισμοί που θα δει η χώρα μας, αλλά έπεται και συνέχεια για τα έτη 2024 και 2025.
Σημειώνεται ότι τα ποσά αυτά αφορούν δαπάνες τού διαπιστευμένου οργανισμού πληρωμών, εν προκειμένω του ΟΠΕΚΕΠΕ, οι οποίες δηλώθηκαν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) και του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ), και με την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποκλείονται από την ενωσιακή χρηματοδότηση, άρα πρέπει να επιστραφούν. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι τα πρόστιμα προέκυψαν από λάθη, σφάλματα και παραλείψεις στην πλατφόρμα του ΟΣΔΕ (η διαδικασία υποβολής των δηλώσεων των αγροτών κάθε χρόνο) και την αδυναμία ελέγχων από τον ΟΠΕΚΕΠΕ στα καθεστώτα ενισχύσεων, μέσα σε έναν φαύλο κύκλο καθυστερήσεων.
Πρόκειται για δημοσιονομικές διορθώσεις (διοικητικά πρόστιμα), που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν από την εθνική διοίκηση και όχι από τους παραγωγούς, καθώς το Δημόσιο επιστρέφει τα κονδύλια με διάφορους τρόπους: δημοσιονομικές διορθώσεις, συμψηφισμό με μελλοντικές εκταμιεύσεις (δηλαδή αφαίρεση κονδυλίων αναλογικά από επόμενες πληρωμές), από τον κρατικό προϋπολογισμό, που άμεσα ή έμμεσα επιβαρύνουν παραγωγούς και φορολογούμενους.
Ειδικότερα, με βάση την εκτελεστική απόφαση (Ε.Ε.) 2025/1147 της Επιτροπής, της 11ης Ιουνίου 2025 για τον αποκλεισμό από τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ορισμένων δαπανών που πραγματοποιήθηκαν από ορισμένα κράτη μέλη στο πλαίσιο των ΕΓΤΕ και ΕΓΤΑΑ, το μεγαλύτερο ποσό, ήτοι συνολικά 392.195.733,69 ευρώ, αφορά δημοσιονομικές διορθώσεις εξαιρουμένης της πολλαπλής συμμόρφωσης στο πλαίσιο του ΕΓΤΕ. Πρόκειται για 24 περιπτώσεις που αφορούν τα έτη 2016-2023, σε σχέση με τα μέτρα για τις αποσυνδεδεμένες άμεσες ενισχύσεις, την προαιρετική συνδεδεμένη στήριξη και μια εκκαθάριση των λογαριασμών-δημοσιονομική εκκαθάριση για ζητήματα που αφορούν τη νομιμότητα και την κανονικότητα.
Τα μεγαλύτερα ποσά 79.804.107,11, 79.470.635,51 και 76.638648,20 ευρώ αφορούν στρεμματικές ενισχύσεις τα έτη 2022, 2020 και 2021, αντίστοιχα.
Επίσης, περιλαμβάνονται τέσσερις περιπτώσεις που αφορούν το 2017, τρεις περιπτώσεις που αφορούν το 2018 και μια περίπτωση το 2016 και σχετίζονται με αποσυνδεδεμένες ενισχύσεις και αδυναμίες στο Σύστημα Αναγνώρισης Αγροτεμαχίων (ΣΑΑ), τα καθεστώτα βασικής ενίσχυσης, μικροκαλλιεργητών και στήριξης νέων γεωργών, τον οικολογικό προσανατολισμό και την προαιρετική συνδεδεμένη στήριξη. Εν προκειμένω, φαίνεται πως έχουν υπολογιστεί μάξιμουμ επιστροφές, που συνήθως προβλέπονται σε επαναλαμβανόμενες καταστάσεις και είναι απορίας άξιο πώς δεν υπήρξε μέσω του Νομικού Συμβουλίου κινητοποίηση για να αντικρούσει τα πρόστιμα και να υπερασπιστεί τη χώρα επιδιώκοντας διορθωτικές κινήσεις και μειώσεις παλαιών καταλογισμών. Θυμίζουμε ότι με αντίστοιχες κινήσεις το 2017 η χώρα κέρδισε (διαγράφηκαν) 446 εκατομμύρια από πρόστιμα παλαιότερων ετών.
Ακολουθούν οι δημοσιονομικές διορθώσεις (σε τέσσερις περιπτώσεις) στο πλαίσιο της πολλαπλής συμμόρφωσης ΕΓΤΕ που ανέρχονται σε 18.872.542,22 ευρώ και αφορούν τα έτη 2021-2023, δημοσιονομικές διορθώσεις πολλαπλής συμμόρφωσης ΕΓΤΑΑ ύψους 261.155,02 ευρώ για τα έτη 2022-2023 και 3.721605,81 ευρώ για τα έτη 2021-2023 (συνολικά σε άλλες τέσσερις περιπτώσεις).
Η Κομισιόν έχει επιβάλει οριζόντια διόρθωση επί των επιδοτήσεων που θα λάβει η χώρα τα επόμενα χρόνια σε ποσοστό 5%, το οποίο ανέρχεται σε 10% για τα καθεστώτα βασικής ενίσχυσης, μικροκαλλιεργητών και στήριξης γεωργών νεαρής ηλικίας τα έτη 2018, 2019 και 2020.
Κυβέρνηση σε αποδρομή
Η κυβέρνηση της Ν.Δ. κατά την πάγια τακτική της επιχειρεί να διευρύνει την περίοδο των ελέγχων και των κυρώσεων προκειμένου να διασπείρει και τελικά να καλύψει τις τεράστιες ευθύνες της τα τελευταία έξι χρόνια.
Πηγές του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης στην κατεύθυνση αυτή αναφέρουν ότι οι έλεγχοι που οδήγησαν σε κυρώσεις «ξεκινούν από το 2009 και φτάνουν μέχρι και το 2023 και οι συγκεκριμένοι από το 2016 έως και το 2023. Δηλαδή καλύπτουν θητείες κυβερνήσεων διαφορετικής πολιτικής κατεύθυνσης. Συνεπώς, δεν μπορεί να αποδοθεί ευθύνη σε μία μόνο περίοδο ή πρόσωπο».
Μάλιστα, μιλώντας για σύνδεση με το «πολιτικό πλαίσιο στο οποίο προέκυψαν οι παραβάσεις» χωρίζουν σε δύο περιόδους τις διορθώσεις: περίοδο έως τις εκλογές του 2019, όπου εφαρμόστηκαν διαδικασίες που αποδείχθηκαν ελλιπείς και ατεκμηρίωτες και περίοδο από το 2020 (σ.σ. λείπει το μετά τις εκλογές 2019) έως σήμερα κατά την οποία ούτε λίγο ούτε πολύ παρουσιάζεται ότι συνεχίστηκε το προηγούμενο μοντέλο... εξ ανάγκης, που τελικά κρίθηκε ανεπαρκές και προβληματικό, μιας και σε έξι χρόνια οι έξι πρόεδροι του Οργανισμού και οι πέντε πολιτικοί τους προϊστάμενοι, υπουργοί Αγροτικής Ανάπτυξης, όχι μόνο δεν έκαναν απολύτως τίποτα για να ξεπεραστούν τα προβλήματα, αλλά δημιούργησαν νέα και εξέθρεψαν και απάτες εκατομμυρίων ευρώ στερώντας κονδύλια από τους πραγματικούς παραγωγούς. Μάλιστα, οι εν λόγω πηγές καταλήγουν ότι το πραγματικό ερώτημα «δεν είναι το ποιος ευθύνεται περισσότερο ή λιγότερο για το παρελθόν, αλλά πώς θα διασφαλισθεί η σωστή και δίκαιη λειτουργία του Οργανισμού και δεν θα υπάρξουν νέα λάθη», προσπαθώντας προφανώς να διαγράψουν τη “μαύρη” εξαετία, ενώ σχεδόν πανηγυρίζουν τόσο για την θέση σε εποπτεία από την Κομισιόν του Οργανισμού, όσο και για την κατάργηση του ΟΠΕΚΕΠΕ με την υπαγωγή του στην ΑΑΔΕ.
Προσπάθειες μετριασμού
Μετά, βέβαια, τον διασυρμό με τις απάτες των ημετέρων και τα γνωστά ως “γαλάζια” βοσκοτόπια, σπεύδουν να διευκρινίσουν ότι “δεν πρόκειται για απάτες παραγωγών, αλλά για διοικητικές αστοχίες” και πιο συγκεκριμένα για διοικητικά πρόστιμα που επιβλήθηκαν λόγω ελλιπούς ή πλημμελούς εφαρμογής των ευρωπαϊκών κανονισμών που διέπουν τη χορήγηση των κοινοτικών ενισχύσεων. Όπως σημειώνουν αφορούν, κυρίως, διοικητικές αδυναμίες στην ορθή εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανονισμών που οφείλονται στην έλλειψη μηχανισμού και προσωπικού, από την πλευρά του ΟΠΕΚΕΠΕ αλλά και από την πλευρά του ελληνικού κράτους (απουσία κτηματολογίου και βοσκοτοπικών χαρτών).
Παράλληλα, για να μετριαστούν περαιτέρω οι εντυπώσεις οι ίδιες πηγές κάνουν λόγο για φαινόμενο που δεν είναι “μεμονωμένο ελληνικό”, καθώς στην ίδια απόφαση της Κομισιόν επιβάλλονται δημοσιονομικές διορθώσεις σε συνολικά 16 κράτη-μέλη.
Ωστόσο η Ελλάδα με 415 εκατ. συνολικών προστίμων καταλαμβάνει τη μερίδα του λέοντος (περίπου τα 4/5), δεδομένου ότι οι καταλογισμοί για όλα τα κράτη-μέλη ανέρχονται σε 532.686.740,31 ευρώ.
Πολιτικές ευθύνες και αναγκαίες θεσμικές παρεμβάσεις
Για πρωτοφανή κατάσταση χάους στον αγροτικό χώρο με αποκλειστική ευθύνη της κυβέρνησης Μητσοτάκη κάνει λόγο το Τμήμα Αγροτικής Πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ που αναφέρεται στο βαρύ πρόστιμο που επέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Ελλάδα για “συστηματική κακοδιαχείριση” των κοινοτικών αγροτικών επιδοτήσεων. Όπως τονίζεται, όμως, αυτό δεν είναι το τέλος – οι Ευρωπαϊκοί θεσμοί ήδη ερευνούν νέες υποθέσεις για την περίοδο μετά το 2023, με επερχόμενους καταλογισμούς που ενδέχεται να ξεπεράσουν κάθε προηγούμενο και το ζητούμενο είναι ποιος θα πληρώσει τα πρόστιμα: Ο αγρότης; Ο Έλληνας πολίτης; Η χώρα;
Μεταξύ άλλων, επισημαίνεται ότι ο κυβερνητικός θρίαμβος επί της “εξυγίανσης” του συστήματος είναι κενός περιεχομένου, όταν οι παθογένειες στην πράξη μεγάλωσαν και η συστηματική υπονόμευση των ελεγκτικών μηχανισμών επέτεινε το πρόβλημα.
Παράλληλα, τίθεται κι ένα άλλο ζήτημα: η αποδυνάμωση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, που άφησε την Ελλάδα εκτεθειμένη χωρίς επαρκή νομική “ασπίδα” έναντι των ευρωπαϊκών κυρώσεων, προκειμένου να προασπίσει έγκαιρα και αποτελεσματικά τα συμφέροντα της χώρας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
