Την αίσθηση ότι η... μαγεία των Χριστουγέννων ώθησε σε συμφωνία στην Ε.Ε. για τον μηχανισμό διόρθωσης της αγοράς άφησε το τελευταίο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας, καθώς, έπειτα από συνεχόμενα αδιέξοδα μηνών, έλαβε διαστάσεις θριάμβου της ενότητας και της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών, που μάλιστα η κυβέρνηση Ν.Δ. θέλει να πιστώνεται ως επιτυχία και δικαίωσή της προβάλλοντας τη σθεναρή υποστήριξη ενός, κατ’ ευφημισμόν, «πλαφόν» στην τιμή του φυσικού αερίου.
Υστερα από μήνες αντιθέσεων, αντιπαραθέσεων και διαφωνιών, όλα λύθηκαν μεμιάς στο Συμβούλιο της περασμένης Δευτέρας, το τελευταίο της χρονιάς και μετά την εντολή που έδωσε η σύνοδος κορυφής της 15ης Δεκεμβρίου στους υπουργούς Ενέργειας των κρατών-μελών να κλείσουν όλα τα ανοιχτά θέματα. Το όριο τιμής πάνω από το οποίο θα ενεργοποιείται ο μηχανισμός, που αποτελούσε βασικό «αγκάθι» στις διαπραγματεύσεις, έγινε αποδεκτό και μάλιστα σε αισθητά χαμηλότερα επίπεδα από τις αρχικές προτάσεις της Κομισιόν και η Ε.Ε. εμφανίζεται να προχωρά σε ενιαία παρέμβαση στην αγορά.
Το πλαφόν ήταν μόνο η αφορμή
Ωστόσο, η συμφωνία μάλλον απέχει αρκετά από μια παρέμβαση που θα μειώσει ουσιαστικά την τιμή του φυσικού αερίου στο επί μακρόν ανεξέλεγκτο σημείο αναφοράς της Ε.Ε., το χρηματιστήριο TTF και συνακόλουθα τις τιμές λιανικής αερίου-ρεύματος. Άλλωστε, η Κομισιόν έχει επισημάνει ότι στόχος του συγκεκριμένου εργαλείου είναι να αμβλύνει τα επεισόδια υπερβολικών τιμών, αλλά όχι να αλλάξει δομικά το επίπεδο των τιμών.
Η ελληνική κυβέρνηση επιμένει να μιλά για πλαφόν στις τιμές το οποίο συνεπάγεται μείωση τιμών που φτάνει στον καταναλωτή, κάτι που εξαφανίστηκε από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων σε οποιαδήποτε μορφή (γενικό πλαφόν, γαλλική πρόταση για πλαφόν στο αέριο ηλεκτροπαραγωγής κ.λπ.) από το Νοέμβριο και ενώ πρόκειται για έναν μηχανισμό που, αν ενεργοποιηθεί τελικά, θα αφορά συγκεκριμένες αιχμές στις χρηματιστηριακές τιμές, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και συνθήκες. Κι αυτό ήταν το επίδικο εντέλει, το αν μπορεί να εφαρμοστεί αυτός ο μηχανισμός, ενώ τα περί ορίου ήταν μόνο η αφορμή για το χάσμα που δημιουργήθηκε κατά τις διαπραγματεύσεις.
Ο προεδρεύων Τσέχος υπουργός Γ. Σικέλα, μετά το πέρας του τελευταίου Συμβουλίου, ήταν σαφής: «Αυτή η πρόταση δεν αφορούσε ποτέ καθαρά το ύψος του ορίου, αλλά αφορούσε το να μην διακινδυνεύσουμε την ασφάλεια εφοδιασμού ή τη σταθερότητα των αγορών της Ε.Ε.» - δηλαδή τις βασικές αιτιάσεις των χωρών του Βορρά, που αμφισβητούσαν τα αποτελέσματα του μηχανισμού. Εξάλλου, η ρύθμιση στο πλαίσιο σχετικού Κανονισμού πέρασε με πλειοψηφία, καθώς η Ουγγαρία ψήφισε κατά, ενώ Ολλανδία και Αυστρία απείχαν από την ψηφοφορία, δηλαδή δεν επιτεύχθηκε η ομοφωνία που ζητούσαν όλοι, ενώ η «σκληρή» Γερμανία υπερψήφισε τελικά έχοντας «κερδίσει» συμφωνία για πιο φιλόδοξους στόχους στις ΑΠΕ που επιδίωκε, αλλά και τη συμπερίληψη πιο ισχυρών διασφαλίσεων. Πάντως, πριν τη συνεδρίαση της Δευτέρας, οι υπουργοί Ενέργειας Ελλάδας, Βελγίου, Ιταλίας, Πολωνίας είχαν συμφώνησαν να επιμείνουν μέχρι τέλους για συμβιβαστική απόφαση στην οποία θα συμφωνούσαν και θα δεσμεύονταν ότι θα ακολουθήσουν όλοι...
Εφαρμογή ή μη με όρους και αστερίσκους
Σ’ αυτό το πλαίσιο, η περίφημη συμφωνία για το επίπεδο του ορίου ενεργοποίησης δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία πια, αφού μένει να εφαρμοστεί στην πράξη ο μηχανισμός, αλλά ακόμη κι αν συμβεί αυτό, εγκρίθηκαν ισχυρότερες «διασφαλίσεις» και η αναστολή του μπορεί να γίνει αυτόματα, υπό προϋποθέσεις, κυρίως ως προς τη λειτουργία των αγορών. Όπως ανακοινώθηκε, αλλά υποβαθμίστηκε επικοινωνιακά, στην ουσία οι αρμόδιες Αρχές των αγορών θα αποφασίσουν κατά πόσο θα λειτουργήσει ο μηχανισμός, όπως ακριβώς εγκρίθηκε, αφού πρέπει να προηγηθεί ανάλυσή τους για τους κινδύνους από την εφαρμογή του.
Η επίτροπος Ενέργειας Κ. Σίμσον ξεκαθάρισε ότι η Κομισιόν είναι έτοιμη να αναστείλει εκ των προτέρων την ενεργοποίηση του μηχανισμού αν η ανάλυση των ACER (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνεργασίας Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας) και ESMA (Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών) αλλά και η εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) δείξουν ότι οι κίνδυνοι υπερτερούν έναντι των ωφελειών. Έως τις 23 Ιανουαρίου 2023 οι ACER και ESMA θα πρέπει να δημοσιεύσουν μια προκαταρκτική ανάλυση δεδομένων σχετικά με την εισαγωγή του μηχανισμού. Λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα αυτής της εκτίμησης επιπτώσεων, η Κομισιόν θα πρέπει κατά περίπτωση να προτείνει τροποποίηση του σχετικού Κανονισμού χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, με σκοπό την προσαρμογή της επιλογής των προϊόντων που καλύπτονται από τον μηχανισμό. Οι δύο οργανισμοί θα πρέπει επίσης να προβούν σε αξιολόγηση των επιπτώσεων του μηχανισμού, να αναλύσουν αν η γρήγορη εφαρμογή του μπορεί να οδηγήσει σε ακούσιες αρνητικές επιπτώσεις στις οικονομικές και ενεργειακές αγορές ή στην ασφάλεια εφοδιασμού που θα πρέπει να υποβληθεί στην Κομισιόν έως την 1η Μαρτίου 2023.
Πάντως, το τελευταίο διάστημα υπήρξαν αρνητικές προσεγγίσεις από εμπλεκόμενους οργανισμούς σχετικά με την υιοθέτηση του μηχανισμού διόρθωσης. Η ΕΚΤ θεωρεί πως ο σχεδιασμός του προτεινόμενου μηχανισμού διόρθωσης μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να θέσει σε κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στη ζώνη του ευρώ, ενώ ο Διαχειριστής των Χρηματιστηρίων (ICE) προειδοποίησε για ενδεχόμενο μεταφοράς του κόμβου των συναλλαγών αερίου TTF εκτός της Ε.Ε. αν συμφωνηθεί σχέδιο επιβολής ανώτατού ορίου στις τιμές του αερίου στις Βρυξέλλες. Αναλυτές της Goldman Sachs, μετά την απόφαση του Συμβουλίου, έκαναν λόγο για ενδεχόμενη επιδείνωση του ελλείμματος εφοδιασμού σε αέριο της Ε.Ε. ενθαρρύνοντας την κατανάλωση, ενώ έχει αποφασιστεί μείωσή της.
