Σε ένα περισσότερο πολιτικό και επικοινωνιακό πεδίο εκτυλίσσεται το όλο θέμα με την επιβολή ορίου για την ενεργοποίηση ενός προσωρινού μηχανισμού διόρθωσης στην αγορά του φυσικού αερίου, σε περιπτώσεις υπερβολικά υψηλών τιμών, καθώς δεν αντιμετωπίζει την ακρίβεια που σαρώνει τους καταναλωτές, ενώ καταδεικνύει πόσο εύθραυστη είναι η περίφημη αλληλεγγύη και ενότητα μεταξύ των κρατών-μελών στην Ε.Ε. αλλά και τους χειρισμούς κάθε εθνικής κυβέρνησης.
Εδώ και μήνες πια διαπιστώνεται μια παρελκυστική τακτική, με Συμβούλια Υπουργών Ενέργειας, τακτικά και έκτακτα, να μεταθέτουν χρονικά τις όποιες αποφάσεις σε νέα Συμβούλια ή/και στη σύνοδο κορυφής, η οποία με τη σειρά της πετάει το μπαλάκι, ενώ την περασμένη Πέμπτη κατέληξε ζητώντας ολοκλήρωση των συζητήσεων και κλείσιμο όλων των ζητημάτων στο αυριανό, τελευταίο της χρονιάς, Συμβούλιο Υπουργών.
Σημειώνεται ότι στη συνεδρίαση της Δευτέρας θα προωθηθεί η υιοθέτηση και των τριών Κανονισμών που βρίσκονται σε εκκρεμότητα και έχουν συμφωνηθεί, με εξαίρεση το μεγάλο αγκάθι που παραμένει: η συμφωνία στο ύψος του ορίου και στις δικλίδες ασφαλείας για την ενεργοποίηση ενός μηχανισμού διόρθωσης της αγοράς φυσικού αερίου, σε περιπτώσεις ακραίων τιμών ορισμένων συναλλαγών στον κόμβο διαπραγμάτευσης του ολλανδικού χρηματιστηρίου TTF, το οποίο αποτελεί σημείο αναφοράς των τιμών αερίου στην Ε.Ε.
Συμβιβαστικές προτάσεις και ομοφωνία
Η Κομισιόν, ως γνωστόν, έχει καταθέσει διάφορες συμβιβαστικές προτάσεις, από το εξωπραγματικό όριο των 275 ευρώ/μεγαβατώρα, μέχρι τα πρόσφατα 220 ευρώ, ενώ οι υπουργοί έχουν θέσει ένα εύρος τιμών που εκκινεί από τα 160 ευρώ και φτάνει έως τα 220 ευρώ.
Στο Συμβούλιο της περασμένης Τρίτης το σημείο αυτό έμεινε κενό, όμως δεν αποκλείεται να υπάρξει νέα πρόταση, ενώ έγινε λόγος για διαφορά μεταξύ τιμών ΤΤF και τιμών LNG στις διεθνείς αγορές άνω των 35 ευρώ/μεγαβατώρα για τρεις ημέρες.
Κατά τα άλλα, οι υπουργοί κατέληξαν: να μην περιληφθούν οι εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές στη δυνατότητα να περιληφθούν κι άλλοι περιφερειακοί κόμβοι (hubs) εκτός από το TTF υπό μια οπτική που θα βασίζεται στη μελλοντική αξιολόγηση (opt in option) «ώστε να βεβαιωθούμε ότι το σύστημα είναι πραγματικά αποτελεσματικό», να επεκταθούν τα χρηματοοικονομικά παράγωγα από έναν μήνα σε ένα έτος, να συμπεριληφθεί μια αναθεώρηση για αρνητικό και θετικό αντίκτυπο του μηχανισμού ήδη από το τέλος Φεβρουαρίου. Δικλίδες ασφαλείας θα υπάρξουν ειδικά για διακοπή του μηχανισμού εάν διαπιστωθούν προβλήματα από τη λειτουργία του που δεν παραπέμπουν σε επανενεργοποίησή του.
Επίσης, δεν αποκλείεται να ληφθούν κάποιες αποφάσεις χωρίς ομοφωνία αλλά με πλειοψηφία, καθώς, όπως δήλωσε η αρμόδια επίτροπος την περασμένη Τρίτη, θα ήθελε την ευρύτερη δυνατή συμφωνία, όμως αν κάποιες χώρες επιμένουν σε όριο πάνω από τα 200 ευρώ, δεν θα μπορέσει να υπάρξει ομόφωνη απόφαση. Και ο Τσέχος, προεδρεύων του Συμβουλίου, υπουργός σημείωσε ότι για τα έκτακτα μέτρα είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι είναι αποδεκτά από μια σημαντική πλειοψηφία των κρατών-μελών.
Δεν μειώνονται οι τιμές
Αυτό που πρέπει να γίνει σαφές είναι ότι η υιοθέτηση αυτού του μηχανισμού δεν συνιστά παρέμβαση τέτοια που να οδηγεί σε γενική αποκλιμάκωση των τιμών του φυσικού αερίου και συνακόλουθα του ρεύματος. Σε καμία περίπτωση δεν μιλάμε για πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου, είτε καθολικό είτε στο ρωσικό αέριο ή στο αέριο ηλεκτροπαραγωγής. Αυτές ήταν προτάσεις-δυνατότητες που τέθηκαν και κατόπιν, μέσα από τη μεσοβέζικη πρόταση της Κομισιόν για «μηχανισμό διόρθωσης της αγοράς» και τη μετέπειτα διαφωνία (και) για το όριο, εξαφανίστηκαν από το τραπέζι...
Αυτό το προσωρινό μέτρο αφορά μόνο πιθανά, βραχύβια «επεισόδια» εξαιρετικά υψηλών τιμών, όπως π.χ. αυτών του περασμένου Αυγούστου, ή και λίγο χαμηλότερα, και ο μηχανισμός θα περιορίζει τη μεταβολή της τιμής του ΤΤF. Όπως φαίνεται, όμως, ακόμα και ο προσδιορισμός του επιπέδου των υπερβολικών τιμών είναι σχετικός, πάνω ή κάτω από 200 ευρώ/μεγαβατώρα κ.λπ., για τα κράτη-μέλη. Υπενθυμίζεται, για παράδειγμα, ότι στις αρχές Ιανουαρίου 2022 η τιμή TTF ήταν στα 73,7 ευρώ/μεγαβατώρα ή στα 16,7 ευρώ στις αρχές Ιανουαρίου 2021.
Αλλωστε σε ένα από τα προσχέδια της Κομισιόν αναφέρεται σαφώς ότι στόχος του συγκεκριμένου εργαλείου είναι να αμβλύνει τα επεισόδια υπερβολικών τιμών, αλλά όχι να αλλάξει δομικά το επίπεδο των τιμών. Προφανώς ο μηχανισμός δεν είναι αρνητικός, όμως δεν έχει σκοπό να μειώσει δομικά τις τιμές, αφού αν μάλιστα περάσει στους τελικούς καταναλωτές, όπως αναφέρει η Κομισιόν, μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερη κατανάλωση αερίου, τη στιγμή που έχουν τεθεί περιορισμοί στη ζήτησή του.
Αν υπάρξει συμφωνία αύριο, ο μηχανισμός θα μπορεί να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο 2023, υπό την έννοια της δυνατότητας ενεργοποίησής του, αφού θα πρέπει πρώτα να ξεπεραστούν τα όρια που θα τεθούν για κάποιες ημέρες, ώστε να ενεργοποιηθεί, κάτι που είναι πολύ πιθανό είτε να μην συμβεί αυτό είτε να δημιουργηθεί «ζήτημα» στις αγορές και να ζητηθεί αμέσως η διακοπή του.
Προειδοποιήσεις χρηματιστηρίων και ΕΚΤ
Πάντως, πέρα από τις διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών και τους σκοπούς του μηχανισμού με το ενδεχόμενο κάποιου είδους συμβιβασμού-συμφωνίας αύριο, είναι μάλλον ανησυχητική η προειδοποίηση του Διαχειριστή των Χρηματιστηρίων ICE ότι θα εξετάσει το ενδεχόμενο να μεταφέρει τον κόμβο των συναλλαγών αερίου TTF εκτός της Ε.Ε., εάν συμφωνηθεί σχέδιο επιβολής ανώτατου ορίου στις τιμές του αερίου στις Βρυξέλλες.
Σε δήλωσή του την περασμένη εβδομάδα στο Reuters ανέφερε ότι, αν συμφωνηθεί ο μηχανισμός, θα επιβληθεί στους πελάτες και στην αγορά χωρίς χρόνο για ανθεκτικές δοκιμές και ενδελεχή διαχείριση κινδύνου.
Λίγες μέρες νωρίτερα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) σε έγγραφό της εξέφραζε σοβαρό προβληματισμό, θεωρώντας ότι ο τρέχων σχεδιασμός του προτεινόμενου μηχανισμού διόρθωσης της αγοράς μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να θέσει σε κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στη ζώνη του ευρώ.
