Μια... περίεργη συγκέντρωση με πρωταγωνιστές και πάλι καθετοποιημένους παίκτες της αγοράς ηλεκτρισμού διαφαίνεται σε ένα μεγάλο κομμάτι της αγοράς των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και ιδίως στη σύναψη διμερών πράσινων συμβολαίων με τον... εαυτό τους, υπερκαλύπτοντας τη διαθεσιμότητα νέας, καθαρής ενέργειας.
Τον δρόμο άνοιξε η Υπουργική Απόφαση του ΥΠΕΝ που εκδόθηκε, όχι τυχαία, παραμονές Δεκαπενταύγουστου, η οποία, εκτός του ότι προέβλεπε ανατροπή στους όρους σύνδεσης σταθμών ΑΠΕ, καταργώντας τη χρονική προτεραιότητα σύνδεσης στο δίκτυο έργων και πριμοδοτώντας, ελέω ενεργειακής κρίσης, τα μεγάλα έργα - συμφέροντα, περιλάμβανε στην περίφημη προτεραιοποίηση και σταθμούς ΑΠΕ που συνάπτουν διμερή συμβόλαια με μη οικιακούς πελάτες ή με προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας. Έτσι, στη ρύθμιση με την οποία καθορίστηκε η προτεραιότητα στη λήψη όρων σύνδεσης σταθμών ΑΠΕ (από τον ΑΔΜΗΕ), αφενός, ευνοήθηκαν με σκανδαλώδη τρόπο συγκεκριμένα μεγάλα έργα ΑΠΕ συνολικής δυναμικότητας 8.000 MW (κατηγορία Α), χωρίς δεσμεύσεις, όπως η υποχρέωση σύναψης διμερών συμβάσεων, παρακάμπτοντας στη σειρά έργα που χρονικά προηγούνταν και, αφετέρου, προωθήθηκαν σταθμοί παραγωγής ΑΠΕ υπό την προϋπόθεση ο παραγωγός να έχει συνάψει ή να δεσμεύεται μέσω συμφωνίας ότι θα συνάψει διμερή σύμβαση αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με τελικό πελάτη μη οικιακής χρήσης ή με προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας (κατηγορία Β), με περιοριστικό, μέγιστο όριο ισχύος προσφορών σύνδεσης στα 1.500 MW εγκατεστημένης ισχύος.
Σαν έτοιμοι από καιρό
Μόλις λίγες ημέρες μετά την έκδοση της επίμαχης Υπουργικής Απόφασης τα 1.500 MW της δεύτερης ομάδας στην ουσία εξανεμίστηκαν. Πού θα πάνε; Μάλλον όχι απευθείας σε ενεργοβόρους ή μεγάλους μη οικιακούς καταναλωτές, που δήθεν αποτελούσε και στόχευση της προαναφερθείσας ρύθμισης.
Σύμφωνα με πληροφορίες, σαν έτοιμοι από καιρό, καθετοποιημένοι παίκτες της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή παραγωγοί και προμηθευτές, εμφανίστηκαν αμέσως, την πρώτη κιόλας εβδομάδα ισχύος της Υπουργικής Απόφασης, με πλήρεις φακέλους, με όλα τα απαραίτητα δικαιολογητικά μέχρι και εγγυητικές τραπεζών, και μάλιστα με συνολικά αιτήματα περίπου 1.800 MW, δηλαδή άνω του ορίου που έθετε η απόφαση. Φαίνεται ότι ενδο-ομιλικά ως παραγωγοί πρόσφεραν την πράσινη ενέργεια των χαρτοφυλακίων τους στους αντίστοιχους δικούς τους κλάδους-εταιρείες προμήθειας με εσωτερικές διμερείς συμφωνίες (παραγωγού-προμηθευτή), εξαντλώντας όλη την, τουλάχιστον αρχικά, προβλεπόμενη δυναμικότητα. Δηλαδή, π.χ, μέσω θυγατρικών σε παραγωγή και προμήθεια έχουν συμβολαιοποιήσει ενέργεια ΑΠΕ για χρονικό διάστημα μεγάλης διάρκειας (8 έτη και άνω για τουλάχιστον 80% της δυναμικότητας).
Σημειώνεται ότι βάσει της απόφασης, αφού εκδοθεί η οριστική προσφορά, οι παραγωγοί έχουν έξι μήνες για να καθορίσουν τελικό καταναλωτή (αντιστοίχιση της διμερούς σύμβασης με τελικό πελάτη), στον οποίο θα πωληθεί η πράσινη ενέργεια - σε τιμή που δεν θα είναι η αρχική στο πλαίσιο των διμερών συμφωνιών, αλλά ακριβότερη αφού θα μεταπωλείται. Έτσι, οι καθετοποιημένοι θα μπορούν να λειτουργούν και ως μεταπωλητές, στην ουσία ως μεσάζοντες, αφού θα έχουν εξασφαλίσει σχεδόν πλήρη πρόσβαση στην παρεχόμενη δυναμικότητα ΑΠΕ;
Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι συμμετέχει και ο δεσπόζων παίκτης της αγοράς ηλεκτρισμού, ο οποίος μάλλον είναι «πανταχού παρών», καθώς συναντάται και στα μεγάλα έργα ΑΠΕ της πρώτης κατηγορίας - όπως και άλλοι παίκτες. Προφανώς, εφόσον το θεσμικό πλαίσιο το επιτρέπει και δεν υπάρχει σχετικός όρος ή περιορισμός για την κατανομή της καθορισμένης συνολικής ισχύος από ΑΠΕ, όλα είναι δυνατά, ακόμα και η μονοπώληση των διμερών πράσινων συμφωνιών...
Η ιστορία επαναλαμβάνεται
Ζητούμενο, όμως, παραμένει και κατά πόσο είναι θεμιτές αυτές οι πρακτικές σε όρους ανταγωνισμού και αγοράς ενέργειας, που ήδη έχει ολιγοπωλιακή δομή και λειτουργία, με τις γνωστές επιπτώσεις στα τιμολόγια και στις αντίστοιχες επιβαρύνσεις για τους καταναλωτές. Δηλαδή, διαφαίνεται μια συγκέντρωση στα χέρια του ίδιου «σχήματος» που καθορίζει την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και στο πεδίο των διμερών συμβολαίων ΑΠΕ. Αν τελικά η δυνατότητα σύναψης διμερών πράσινων συμβολαίων με στόχο την επίτευξη καλύτερων τιμών και μελλοντικά ως εργαλείο αντιστάθμισης κινδύνου καταλήγει σε ακόμα ένα παιχνίδι «εσωτερικής κατανάλωσης» από καθετοποιημένους παίκτες της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, τότε με ένα πλαίσιο κομμένο και ραμμένο στα μέτρα τους δεν ενθαρρύνονται νέες ολιγοπωλιακές συμπεριφορές; Είναι ρυθμιστικά επιτρεπτό κάτι τέτοιο ή χρειάζεται άμεση παρέμβαση;
Κατά πληροφορίες, στην κατηγορία Β «μαζεύτηκαν» και άλλα αιτήματα, αργοπορημένα, σε σχέση με το πρώτο μεγάλο «κύμα» των καθετοποιημένων, και από μεγάλους καταναλωτές, ανεβάζοντας τα ζητούμενα MW συνολικά στα 3.000, όμως μένει να φανεί αν θα προχωρήσουν. Αφήνεται να διαρρεύσει ότι εξετάζεται η αύξηση της δυναμικότητας πέραν των αρχικών 1.500 MW, αν και η σειρά προτεραιότητας ευνοεί κυρίως τους «γρήγορους». Επίσης, φαίνεται πως υπάρχει και αλληλοεπικάλυψη σε περιοχές αυτής της κατηγορίας, σε σχέση με τα τεράστια έργα της κατηγορίας Α, που προηγούνται έναντι των άλλων κατηγοριών (αν και πριν την απόφαση δεν είχαν προτεραιότητα, όμως πήραν τη σειρά άλλων), παράγοντας που επίσης επηρεάζει τις τελικές εγκρίσεις, καθώς απομειώνεται ο ηλεκτρικός χώρος και ό,τι μείνει θα μοιραστεί στις άλλες κατηγορίες.
Πάντως, ήδη η Υπουργική Απόφαση φαίνεται πως έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις από πλευράς παραγωγών ΑΠΕ που εξοβελίστηκαν εν μια νυκτί, ενώ είχαν κάνει μεγάλες δαπάνες για έργα που μάλλον δεν θα γίνουν, οι οποίοι δρομολογούν καταγγελίες στην Επιτροπή Ανταγωνισμού και στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Θυμίζουμε ότι το θέμα ανέδειξαν με ερώτησή τους 44 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., με την αναπληρώτρια τομεάρχη Περιβάλλοντος και Ενέργειας Π. Πέρκα να επισημαίνει κατά τη συζήτηση στη Βουλή: «Είναι σαφές ότι η πολιτική επιλογή δεν είναι αποτέλεσμα μιας λελογισμένης και διαφανούς διαδικασίας». Τόνισε ότι όλη η αγορά των ΑΠΕ αναφέρεται σε φωτογραφικές διατάξεις, ενώ προκάλεσε το ΥΠΕΝ να δημοσιεύσει τη λίστα με τις διμερείς συμβάσεις ή συμφωνίες που έχουν συναφθεί με ελληνικές βιομηχανίες, λέγοντας: «Εμείς γνωρίζουμε ότι το 1,5 GW που διαθέσατε έχει καλυφθεί αποκλειστικά από ενδο-ομιλικές συμβάσεις με καθετοποιημένες εταιρείες».
