Τα βαθύτερα προβλήματα λειτουργίας της ελληνικής χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, που εντείνουν την έκρηξη τιμών στο ρεύμα και τα αδιέξοδα για τους καταναλωτές, αναδεικνύονται και στη γνωμοδότηση της Κομισιόν (Commission Opinion) επί του ελληνικού σχεδίου για την αναμόρφωση της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (market reform plan).
Στην ουσία, φαίνεται ότι η αγορά δεν λειτουργεί ανταγωνιστικά και τίθενται ζητήματα που αντανακλούν τη σημερινή πρακτική, της μεταφοράς όλου του ρίσκου της χονδρεμπορικής στη λιανική αγορά, μέσω των περίφημων ρητρών αναπροσαρμογής, που επιβαρύνει υπέρμετρα όλους τους καταναλωτές, αλλά όχι τους προμηθευτές-παραγωγούς, κι ως εκ τούτου επιδρά στη διαμόρφωση ανταγωνισμού στη βασική αγορά Επόμενης Ημέρας (DAM) στο Χρηματιστήριο Ενέργειας, στο πλαίσιο της οποίας διαμορφώνονται οι τιμές.
Υπενθυμίζεται ότι πρόκειται για τις παρατηρήσεις της Κομισιόν επί του ελληνικού σχεδίου που έλαβε στις 29 Ιουλίου 2021 για την εσωτερική αγορά ηλεκτρισμού. Βάσει των σχετικών κανονισμών απαιτείται από τα κράτη - μέλη που αντιμετωπίζουν πιθανά προβλήματα εφοδιασμού (επάρκειας), να καθορίσουν καταρχάς μέτρα και χρονοδιαγράμματα για την εξάλειψη ρυθμιστικών στρεβλώσεων ή αποτυχιών στις αγορές τους, στο πλαίσιο ενός σχεδίου εφαρμογής, ενώ οι όποιοι μηχανισμοί αποζημίωσης διαθεσιμότητας έπονται.
Δηλαδή αναγνωρίζεται ότι οι αγορές, εφόσον έχουν σχεδιαστεί σωστά, ελεύθερες από ρυθμιστικές στρεβλώσεις, και είναι επαρκώς συνδεδεμένες με τα δίκτυα της Ε.Ε., μπορούν να παράσχουν την κατάλληλη δυναμικότητα που θα ανταποκρίνεται στη ζήτηση. Κατά την Κομισιόν, μηχανισμοί διαθεσιμότητας μπορούν να εισαχθούν για την αντιμετώπιση των υπολειπόμενων ανησυχιών (π.χ. προβλήματα ή συνθήκες που δεν μπορούν να λυθούν μόνο με αλλαγές στην αγορά) και, εφόσον εξαλειφθούν και αρχίσουν και λειτουργούν οι μεταρρυθμίσεις, τα προβλήματα επάρκειας αναμένεται να μειωθούν και εντέλει να εξαφανιστούν.
Χρονοδιαγράμματα και ανταγωνισμός στη λιανική
Γενικώς η Επιτροπή παρατηρεί ότι τα μέτρα που ουσιαστικά επιβεβαιώνουν πως η Ελλάδα συμμορφώνεται ή θα συμμορφωθεί με τους κανόνες της αγοράς ηλεκτρισμού της Ε.Ε. θα συμβάλουν προφανώς στην αντιμετώπιση αποτυχιών της αγοράς, οι οποίες αποτελούν και την πηγή προέλευσης οποιωνδήποτε ανησυχιών για την ενεργειακή επάρκεια. Ωστόσο, σημειώνει, πολλά θα εξαρτηθούν από τον τρόπο και την έγκαιρη εφαρμογή των μέτρων, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν σαφείς προσδιορισμοί στο ελληνικό σχέδιο ως προς τον συγκεκριμένο σχεδιασμό και ιδίως σχετικά χρονοδιαγράμματα. Εντός τριών μηνών (τέλος Φεβρουαρίου) η ελληνική πλευρά πρέπει να δημοσιεύσει τροποποιημένο σχέδιο και να ενημερώσει την Κομισιόν.
Ειδικότερα για την αγορά λιανικής, η Κομισιόν επισημαίνει ότι τα κατάλληλα μακροπρόθεσμα εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου και η υψηλότερη ρευστότητα της προθεσμιακής αγοράς (Forward Market, στην οποία πραγματοποιούνται αγοραπωλησίες συμβολαίων ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο την παράδοσή της σε μελλοντικό χρόνο και σε προσυμφωνημένες τιμές) μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία του απαραίτητου ανταγωνισμού στη λιανική, δίνοντας τη δυνατότητα στους προμηθευτές να αναπτύξουν τις ικανότητές τους στη διαχείριση κινδύνων...
Αξίζει να σημειωθεί η αναφορά της Επιτροπής στα νέου τύπου ΝΟΜΕ με τη διάθεση πακέτων - προθεσμιακών προϊόντων ηλεκτρικής ενέργειας, στο πλαίσιο του κλεισίματος της γνωστής υπόθεσης για τη μονοπωλιακή πρόσβαση της ΔΕΗ στον λιγνίτη, τα οποία, όπως σημειώνει, επιτρέπουν στους ανταγωνιστές της να επιτύχουν καλύτερη αντιστάθμιση έναντι της αστάθειας των τιμών και επομένως να αυξήσουν την ικανότητά τους να ανταγωνιστούν στη λιανική αγορά με τη ΔΕΗ. Τώρα πώς ακριβώς γίνεται αυτό μέσω... Χρηματιστηρίου Λειψίας, όπου διατέθηκαν φέτος οι σχετικές ποσότητες από τη ΔΕΗ, δεν είναι απολύτως σαφές.
Η Κομισιόν, ενώ χαιρετίζει την ανάπτυξη ανταγωνισμού στην ελληνική αγορά λιανικής, τονίζει ότι το μερίδιο αγοράς του κατεστημένου φορέα (ΔΕΗ) εξακολουθεί να είναι σημαντικό, ιδιαίτερα στη βιομηχανία υψηλής τάσης και σε τομείς της χαμηλής τάσης, και ζητεί παρακολούθηση της εξέλιξης της αγοράς.
Μηχανισμός αποζημίωσης για το αέριο
Ωστόσο, η βασική κατεύθυνση του ελληνικού σχεδίου είναι η προώθηση της υιοθέτησης νέου, μόνιμου μηχανισμού αποζημίωσης επάρκειας ισχύος (Capacity Remuneration Mechanism -CRM), για τις μονάδες φυσικού αερίου, από το τέλος του 2023 και εφεξής. Στην ενδιάμεση περίοδο, τουλάχιστον έως το 2023 μπορεί να προηγηθεί Μηχανισμός Στρατηγικής Εφεδρείας, που αφορά στη διατήρηση διαθέσιμης λιγνιτικής παραγωγής στο σύστημα για τη διασφάλιση της αναγκαίας επάρκειας.
Στην ουσία, πρόκειται για νέα κρατική ενίσχυση σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής φυσικού αερίου (υφιστάμενους και νέους), για τους οποίους η αγορά θα έπρεπε, υπό κανονικές συνθήκες, να λειτουργεί κατά τρόπο που θα τους επέτρεπε να ανακτούν το πλήρες κόστος τους.
Είναι προφανές το βάρος που δίνεται στο φυσικό αέριο ως παρεπόμενο της επιλογής της πρόωρης απολιγνιτοποίησης, καθώς η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι οι μηχανισμοί αποζημίωσης επάρκειας ισχύος χρειάζεται να είναι μόνιμα μέρος του σχεδιασμού της αγοράς για να στηρίξουν την ανάπτυξη των ΑΠΕ, ενώ μόνο βραχυπρόθεσμα είναι απαραίτητος ο μηχανισμός στρατηγικής εφεδρείας.
Βέβαια, δεν είναι η πρώτη φορά που οι επενδυτές απαιτούν και η κυβέρνηση Ν.Δ. ανταποκρίνεται στην οικονομική ενίσχυση μονάδων φυσικού αερίου. Η ιστορία είναι παλιά, όμως η επιχειρηματολογία είναι ακριβώς η ίδια: έως το 2014 υπερτονιζόταν από τους ιδιώτες παραγωγούς ότι το σύστημα ηλεκτροπαραγωγής της χώρας “έχει άμεση ανάγκη τις μονάδες φυσικού αερίου”, καθώς αποσύρονταν, τότε, οι ρυπογόνες πετρελαϊκές μονάδες και, παράλληλα, έπρεπε να αντιμετωπιστούν ζητήματα λόγω της αυξανόμενης διείσδυσης ΑΠΕ...
Οι μηχανισμοί αμοιβής διαθεσιμότητας ισχύος που εφαρμόστηκαν παλαιότερα είχαν κόστος περίπου της τάξης των 450 εκατ. ευρώ. Θυμίζουμε ότι και αυτούς τους πληρώνουν οι καταναλωτές, στο πλαίσιο του ανταγωνιστικού σκέλους των τιμολογίων.
