Σοβαρές ελλείψεις και παραλείψεις διαπιστώνονται ήδη στο περίφημο master plan της κυβέρνησης για την επόμενη μέρα των ενεργειακών κέντρων της χώρας στη δυτική Μακεδονία και την Αρκαδία, μετά την απόφαση για εσπευσμένο και βίαιο “σβήσιμο” των λιγνιτικών μονάδων (ουσιαστικά έως το 2023).
Έλλειψη οράματος σε βάθος χρόνου για την αλλαγή παραγωγικού μοντέλου, έλλειψη συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών, έλλειψη ανάπτυξης μικρομεσαίων έργων και έλλειψη της αναγκαίας περιβαλλοντικής διάστασης εντοπίζει στο Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΣΔΑΜ) της κυβέρνησης, που βρίσκεται υπό δημόσια διαβούλευση, το forum Green Tank, ενώ παράλληλα καταθέτει 16 σχετικές προτάσεις.
Συγκεκριμένα, διαπιστώνει ότι απουσιάζουν:
1. Ένα συνολικό, μακροπρόθεσμο όραμα για τον μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου των λιγνιτικών περιοχών και τη συμβολή τους στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα. Το ΣΔΑΜ θα έπρεπε να έχει περισσότερο στρατηγικό χαρακτήρα και να διαφοροποιείται από ένα επιχειρησιακό σχέδιο ή μία λίστα επενδύσεων.
2. Ένα πολυ-συμμετοχικό, ανοιχτό και δημοκρατικό σχήμα διαχείρισης της μετάβασης, με ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και των εμπλεκόμενων φορέων.
3. Η μεθοδολογία επιλογής των επενδύσεων, ενώ η έμφαση δίνεται μόνο στις μεγάλες επενδύσεις και όχι στην ανάπτυξη μικρής και μεσαίας κλίμακας έργων που μπορούν να συμπεριλάβουν την τοπική κοινωνία ενεργά (π.χ. μέσω ενεργειακών κοινοτήτων).
4. Η περιβαλλοντική διάσταση, κι αυτό παρά το ότι η αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος των λιγνιτικών περιοχών αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη διασφάλιση της υγείας και της ευημερίας των κατοίκων, αλλά και μοχλό των περιοχών.
Προτάσεις αντιμετώπισης
Για την αντιμετώπιση των τεσσάρων σημαντικών παραλείψεων, το Green Tank στις 16 προτάσεις που κατέθεσε περιλαμβάνει και τα εξής:
* Να συμπεριληφθεί στο ΣΔΑΜ μια πλήρης καταγραφή των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τη χρήση λιγνίτη στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας και την περιοχή της Μεγαλόπολης και κυρίως ενός συνεκτικού σχεδίου αποκατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος.
* Να κατατεθούν όλα τα Εδαφικά Σχέδια Δίκαιης Μετάβασης των ΝUTS3 ενοτήτων που θα επιλεγούν για χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης με επαρκή χρόνο διαβούλευσης πριν από την κατάθεση προς έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συνοδευόμενα από τεκμηρίωση του τρόπου με τον οποίο θα καταμεριστούν οι διαθέσιμοι πόροι ανάμεσά τους.
* Να κατατεθεί προς δημόσια διαβούλευση πρόταση για το σύστημα διακυβέρνησης της φάσης υλοποίησης της μετάβασης των λιγνιτικών περιοχών, το οποίο μπορεί αρχικά να στηρίζεται στην αντίστοιχη, δημόσια κατατεθειμένη πρόταση της Παγκόσμιας Τράπεζας για την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας.
Οι υπόλοιπες προτάσεις αφορούν: το πλάνο χρηματοδότησης, τη διόρθωση μεθοδολογικών προβλημάτων, την κάλυψη των αναγκών θέρμανσης των κατοίκων των λιγνιτικών περιοχών, τις επενδυτικές επιλογές, καθώς και την ενίσχυση της οικονομικής στήριξης και της συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών στην υλοποίηση του ΣΔΑΜ.
