Η μεγάλη πυρκαγιά στο Ωραιόκαστρο το Σαββατοκύριακο δεν αφήνει πίσω της μόνο καμένες εκτάσεις και επιχειρήσεις μαζί με το τοξικό νέφος που απλώνεται στη Θεσσαλονίκη. Εγείρει και μια σειρά από εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο το σύστημα Πολιτικής Προστασίας είναι σήμερα προετοιμασμένο να αντιμετωπίσει τα ολοένα και πιο σύνθετα περιστατικά που γεννά η κλιματική κρίση.
Η συγκεκριμένη πυρκαγιά εξελίχθηκε γρήγορα σε ένα σύνθετο συμβάν, καθώς οι φλόγες επεκτάθηκαν σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις, με αποτέλεσμα την καύση πλαστικών και άλλων υλικών και τη δημιουργία ενός τοξικού νέφους που κάλυψε μεγάλο μέρος του πολεοδομικού συγκροτήματος της Θεσσαλονίκης. Επιστήμονες κάνουν λόγο όχι για μια τυπική δασική πυρκαγιά, αλλά για ένα βιομηχανικό συμβάν με σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, γεγονός που ανέδειξε την ανάγκη διαφορετικού σχεδιασμού και διαχείρισης.
Κοινός τόπος στις παρεμβάσεις επιστημόνων, εκπροσώπων της αυτοδιοίκησης και πολιτικών φορέων είναι ότι η Πολιτική Προστασία δεν μπορεί να περιορίζεται στην αντιμετώπιση της κρίσης όταν αυτή έχει ήδη εκδηλωθεί. Η πρόληψη, η εκτίμηση κινδύνου και η επιχειρησιακή ετοιμότητα αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου συνυπάρχουν δασικές εκτάσεις, κατοικίες και βιομηχανικές δραστηριότητες.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται και η ανάγκη ενίσχυσης των υπηρεσιών που καλούνται να διαχειριστούν τέτοιες κρίσεις. Οι Δήμοι αναλαμβάνουν ολοένα περισσότερες αρμοδιότητες στον τομέα της Πολιτικής Προστασίας, χωρίς όμως επαρκή χρηματοδότηση, χωρίς την αναγκαία στελέχωση και τα μέσα και από την άλλη πλευρά η Πυροσβεστική δεν ενισχύεται στον βαθμό που απαιτείται.
Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενημέρωση των πολιτών. Η αποστολή προειδοποιητικών μηνυμάτων αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο, ωστόσο ειδικοί επισημαίνουν ότι σε περιστατικά όπως αυτό απαιτείται ακόμη πιο στοχευμένη ενημέρωση. Οι τοπικές κοινωνίες χρειάζεται να γνωρίζουν ποιες περιοχές επηρεάζονται περισσότερο από τη διασπορά του καπνού, ποιοι είναι οι πραγματικοί κίνδυνοι για την υγεία και ποια μέτρα προστασίας πρέπει να λαμβάνουν.
Ένα ακόμη ζήτημα που επανέρχεται με ένταση είναι η ανάμειξη χρήσεων γης. Η γειτνίαση βιομηχανικών εγκαταστάσεων, μονάδων ανακύκλωσης, οικισμών και δασικών εκτάσεων δημιουργεί συνθήκες αυξημένης επικινδυνότητας, μετατρέποντας μια πυρκαγιά σε πολλαπλή κρίση με περιβαλλοντικές και υγειονομικές διαστάσεις. Το γεγονός αυτό επαναφέρει στο προσκήνιο ερωτήματα για τον χωροταξικό σχεδιασμό, τα μέτρα πυροπροστασίας στις εγκαταστάσεις υψηλού κινδύνου, τους ελέγχους που διενεργούνται από τις αρμόδιες αρχές και την εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων πρόληψης.
Άλλωστε, οι φωτιές έχουν πάψει να αποτελούν έκτακτα γεγονότα. Η κλιματική κρίση μεταβάλλει τα δεδομένα και τα ακραία φαινόμενα γίνονται συχνότερα και πιο σύνθετα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάγκη για έναν σύγχρονο, ολοκληρωμένο σχεδιασμό, που θα καθιστά τις πόλεις περισσότερο ανθεκτικές απέναντι στις προκλήσεις της κλιματικής κρίσης, αναδεικνύεται ως μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για την Πολιτεία.
Απαιτείται μητροπολιτικός χωροταξικός και περιβαλλοντικός σχεδιασμός
Τις αδυναμίες του σχεδιασμού πρόληψης απέναντι σε σύνθετες καταστάσεις που συνδυάζουν δασική πυρκαγιά, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και κατοικημένες περιοχές ανέδειξε μιλώντας στο «Κόκκινο Θεσσαλονίκης 91,4» και την Ευγενία Χατζηγεωργίου ο Κώστας Νικολάου, Δρ. Περιβαλλοντολόγος, τ. Επισκέπτης Καθηγητής ΑΠΘ.
Όπως τόνισε, απαιτείται σύγχρονος χωροταξικός και περιβαλλοντικός σχεδιασμός που απουσιάζει από τη Θεσσαλονίκη. «Στην Θεσσαλονίκη δεν υφίσταται μητροπολιτικός σχεδιασμός- χωροταξικός και περιβαλλοντικός. Δεν γίνεται να σχεδιάζεις σε κάθε δήμο μόνο και να ξεχνάς τον διπλανό, χρειάζεται να δεις το σύνολο», σημείωσε χαρακτηριστικά, αναδεικνύοντας τις ευθύνες του κράτους και των φορέων του στην προβληματική κατάσταση που καταγράφεται με την ανάμιξη χρήσεων γης: δάσος, αγροτικές εκτάσεις, σπίτια, βιομηχανικές μονάδες.
Όπως επισήμανε, η καύση ενός μίγματος υλικών –δασικής βλάστησης, αγροτικών εκτάσεων, βιομηχανικών εγκαταστάσεων, πλαστικών και λιπαντικών– οδήγησε στη δημιουργία τοξικού νέφους με ιδιαίτερα επιβαρυντικούς ρύπους για τη δημόσια υγεία. Η εισπνοή τους όπως τόνισε επηρεάζει ιδιαίτερα τις ευάλωτες ομάδες, όπως μικρά παιδιά, άτομα μεγάλης ηλικίας ή με αναπνευστικά/ καρδιαγγειακά προβλήματα.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση ενός τέτοιου περιστατικού δεν μπορεί να περιορίζεται στην αποστολή προειδοποιητικών μηνυμάτων μέσω του 112. Όπως ανέφερε, υπάρχουν διαθέσιμα επιστημονικά εργαλεία και μοντέλα διασποράς που μπορούν να προβλέπουν την πορεία του καπνού και των αέριων ρύπων, ώστε οι αρμόδιες αρχές να ενημερώνουν έγκαιρα και στοχευμένα τις περιοχές που πρόκειται να επηρεαστούν, παρέχοντας σαφείς οδηγίες αυτοπροστασίας στους πολίτες.
Το ηχητικό απόσπασμα της συνέντευξης:
