Όχι μόνο σωρεύει ντροπιαστικές καταδίκες με βαριά χρηματικά πρόστιμα η Ελλάδα (για πέντε υποθέσεις ανεπαρκούς διαχείρισης πάσης φύσεως αποβλήτων), αλλά το αρμόδιο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιδεικνύει και χαρακτηριστική αδράνεια προκειμένου να αποτρέψει νέες «προστιματικές» ευρωκαταδίκες, συμμορφούμενο με την πρώτη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Ήδη έχει ξεκινήσει η διαδικασία επί παραβάσει για μη εκτέλεση της πρώτης καταδίκης σε ορισμένες περιπτώσεις (προστασία του φυσικού πλούτου, της δημόσιας υγείας από την ατμοσφαιρική ρύπανση, εφαρμογή του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού) αποστέλλοντας επιστολή συμμόρφωσης και στη συνέχεια προειδοποιητική επιστολή.
Αδιαφορία για τη φύση
Αποκαλυπτικό παράδειγμα αποτελεί η καταδίκη για κακή εφαρμογή της Οδηγίας περί της προστασίας των φυσικών οικοτόπων εξαιτίας του μη καθορισμού επαρκών στόχων και μέτρων διατήρησης και για τους 239 τόπους του δικτύου Natura 2000. Έξι χρόνια μετά, η χώρα δεν έχει ακόμη συμμορφωθεί. Με την απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-849/19 (17 Δεκεμβρίου 2020) καταδικάστηκε η Ελλάδα για παράβαση της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ καθώς κρίθηκε ότι δεν θέσπισε εγκαίρως το απαραίτητο κανονιστικό πλαίσιο, τα μέτρα διατήρησης και τις καθορισμένες ζώνες προστασίας. Πέρυσι τον Μάρτιο η Κομισιόν έστειλε επιστολή συμμόρφωσης και προφανώς δεν έμεινε ικανοποιημένη. Στη συνέχεια, τον Ιούλιο απηύθυνε προειδοποιητική επιστολή, με το ΥΠΕΝ να απαντά στις 14 Αυγούστου. Απάντηση που αξιολογείται.
Νέφος Αθήνας, Θεσσαλονίκης
- Υπόθεση C-663/21. Τον Φεβρουάριο του 2023 το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταδίκασε την Ελλάδα για συστηματική και συνεχή παραβίαση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας σχετικά με την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα στην Αθήνα. Κυρίως για την υπέρβαση των οριακών τιμών διοξειδίου του αζώτου (NO₂) «κατά τρόπο διαρκή και συστηματικό, για πάνω από μία δεκαετία, από το 2010 έως το 2020», παραβιάζοντας τα ανώτατα όρια που προβλέπει η Οδηγία 2008/50/ΕΚ για τις τιμές του διοξειδίου του αζώτου στην περιοχή της Αθήνας. Παράλληλα, δεν θέσπισε κατάλληλα μέτρα για να μειωθούν τα επίπεδα του διοξειδίου του αζώτου στα προβλεπόμενα ετήσια όρια, κάτι που σημαίνει ότι η χώρα αθέτησε την υποχρέωσή της να διασφαλίσει ότι τα εθνικά σχέδια για την ποιότητα του αέρα θα προβλέπουν κατάλληλα μέτρα, ώστε η περίοδος υπέρβασης των ανώτατων ορίων να είναι όσο το δυνατόν συντομότερη.
- Υπόθεση C-70/21. Καταδίκη τον Μάρτιο του 2023 για συστηματική υπέρβαση των ορίων κυρίως αιωρούμενων σωματιδίων (ΑΣ10) στο πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης κατά παράβαση της ίδιας Οδηγίας. Τον Ιούλιο του 2026 απεστάλη στο ΥΠΕΝ Επιστολή Συμμόρφωσης και για τις δύο παραβάσεις.
Θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός στα χαρτιά
Υπόθεση C -128/24, λόγω παράλειψης κατάρτισης θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού. Η πρώτη καταδίκη ήρθε την 27η Φεβρουαρίου 2025 ως αποτέλεσμα της κυβερνητικής απραξίας για παραβίαση της Οδηγίας 2014/89 καθώς η Ελλάδα δεν διέθετε τα απαιτούμενα σχέδια [Εθνική Χωρική Στρατηγική για τον Θαλάσσιο Χώρο και τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια (ΘΧΠ)], τα οποία όφειλε να έχει θεσμοθετήσει το αργότερο έως τις 31 Μαρτίου του 2021. Ως σχεδιασμός, από την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ στα μέσα Απριλίου πέρυσι δημοσιοποιήθηκε ένας μόνο χάρτης που αποτυπώνει τον καθορισμό των τεσσάρων Θαλάσσιων Χωρικών Ενοτήτων (τα θαλάσσια χωροταξικά).
Προηγουμένως είχε αποσταλεί επιστολή συμμόρφωσης με καταληκτική ημερομηνία απάντησης 27 Απριλίου και αίτημα τη γνωστοποίηση των μέτρων που έλαβε η κυβέρνηση και τη διαβίβαση των σχετικών εγγράφων. Στην εκπνοή της παραπάνω προθεσμίας εγκρίνεται με Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου η Εθνική Χωρική Στρατηγική για τον Θαλάσσιο Χώρο και με δύο Υπουργικές Αποφάσεις προσδιορίζονται οι χωρικές ενότητες για την εκπόνηση των θαλάσσιων χωροταξικών πλαισίων και θεσπίζονται οι τεχνικές προδιαγραφές. Έκτοτε επικρατεί σιωπή από το ΥΠΕΝ για την προκήρυξη του διαγωνισμού ανάθεσης εκπόνησης μελετών των 4 χωροταξικών σχεδίων. Τον Νοέμβριο το υπουργείο ενημέρωσε εκ νέου την Κομισιόν, η οποία ήδη από τον Μάιο, αποτιμώντας τα διαβιβασθέντα στοιχεία, είχε καταστήσει σαφές ότι επ’ ουδενί αυτά δεν συνιστούν θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό ούτε και συμμόρφωση με τα οριζόμενα στην Οδηγία και προφανώς με την απόφαση του Δικαστηρίου. Επιπρόσθετα ζητούσε σαφές και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.
Προς νέα καταδίκη για τα αστικά λύματα
Στο τεράστιο κεφάλαιο συλλογή και επεξεργασία αστικών λυμάτων αναμένεται απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για την υπόθεση C-841/24 λόγω μη συμμόρφωσης με την Οδηγία 91/271/EOK και την τροποποίησή της από την Οδηγία 2013/64. Σύμφωνα με το δικόγραφο το οποίο κατατέθηκε τον Δεκέμβριο του 2024, «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η Ελληνική Δημοκρατία δεν έχει μεριμνήσει ώστε: πρώτον, 153 οικισμοί να διαθέτουν δίκτυα αποχέτευσης που να ικανοποιούν τις απαιτήσεις του άρθρου 3 και του Παραρτήματος Ι σημείο Α της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ, δεύτερον, τα αστικά λύματα που διοχετεύονται σε αποχετευτικά δίκτυα να υποβάλλονται, πριν από την απόρριψή τους, σε δευτεροβάθμια ή σε ισοδύναμη επεξεργασία σε 143 οικισμούς, όπως απαιτείται από τα άρθρα 4 και 10 και το Παράρτημα Ι σημείο Β της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ, τρίτον τα αστικά λύματα που διοχετεύονται στο αποχετευτικό δίκτυο να υποβάλλονται, πριν από την απόρριψή τους σε ευαίσθητη περιοχή σε αυστηρότερη επεξεργασία σε έναν οικισμό, όπως απαιτείται από τα άρθρα 5 και 10 και το Παράρτημα Ι σημείο Β της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ και τέταρτον τα διοχετευόμενα στο αποχετευτικό δίκτυο αστικά λύματα, προτού απορριφθούν σε παράκτια ύδατα, να υφίστανται κατάλληλη επεξεργασία σε 13 οικισμούς όπως απαιτείται από τα άρθρα 7 και 10 και το Παράρτημα Ι σημείο Β της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ».
