Πόσοι, άραγε, από τους περαστικούς της οδού Πανεπιστημίου γνωρίζουν ότι το κεντρικό κτήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών χρησιμοποιήθηκε ως στρατιωτικό νοσοκομείο των αγγλικών δυνάμεων στα Δεκεμβριανά του 1944 και παραδόθηκε στις πανεπιστημιακές Αρχές μόλις τον Φεβρουάριο του 1945 σε πολύ κακή κατάσταση; Πόσοι επίσης γνωρίζουν ότι οι αγγλικές δυνάμεις είχαν στρατοπεδεύσει και στα κτήρια του Χημείου και της Νομικής Σχολής;
Δεν είναι, όμως, μόνο τα κτήρια του Πανεπιστημίου Αθηνών που συνδέθηκαν με τα Δεκεμβριανά και τις εμφύλιες διαμάχες. Η Ιστορία γράφεται από τους ανθρώπους. Έτσι, την περίοδο αυτή συλλαμβάνονται από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ και καθηγητές του Πανεπιστημίου. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται οι καθηγητές της Νομικής Ηλίας Αναστασιάδης, Γεώργιος Πετρόπουλος και Θεόδωρος Αγγελόπουλος (ομότιμος), όπως επίσης και ο γραμματέας της σχολής Βασίλης Τζαβάρας. Ο γιος, μάλιστα, του τελευταίου, ο Θανάσης Τζαβάρας, στο βιβλίο του «Οδός Ιπποκράτους» περιγράφει με συγκλονιστικό τρόπο και μέσα από τα μάτια ενός μικρού παιδιού τη σύλληψη του πατέρα του στην οδό Μεθώνης στα Εξάρχεια και την προσπάθεια των δικών του να απελευθερωθεί: «Μέχρις ότου ένα πρωί χτυπάει η πόρτα και εμφανίζονται δύο οπλισμένοι, ο ένας με περίστροφο και ο άλλος με αυτόματο». Τους προσφέρεται καφές. «Αυτός με το περίστροφο με καλοπιάνει και μου δίνει ένα μικρό πιστολάκι, τενεκεδένιο παιχνίδι, προφανώς για να με καλοπιάσει. Εγώ, εκνευρισμένος, πιάνω και σπάω το πιστολάκι στη μέση. Κενό». Και μετά αρχίζει η προσπάθεια για την απελευθέρωση: Η μητέρα «έψαχνε να βρει τους καθηγητές της Νομικής και οικείους του πατέρα μας, τον Σβώλο και τον Γεωργαλά… Της δόθηκαν ραντεβού, δεν πήγαιναν, ποιος, ο Σβώλος ή ο Γεωργαλάς - δεν θυμάμαι».
Οι συλληφθέντες τελικά απελευθερώνονται. Ο Εμφύλιος, όμως, είναι ο χειρότερος πόλεμος, γιατί είναι πόλεμος μεταξύ γνωστών που συνεχίζεται και μετά τη λήξη των εχθροπραξιών. Και οι νικητές βρίσκουν πάντα έναν τρόπο να εκδικηθούν τους αντιπάλους τους ή τους υποτιθέμενους αντιπάλους. Έτσι, η συνέλευση των πανεπιστημιακών καθηγητών αποδοκιμάζει τους καθηγητές Αλέξανδρο Σβώλο και Άγγελο Αγγελόπουλο της Νομικής, Πέτρο Κόκκαλη της Ιατρικής και Γεώργιο Γεωργαλά της Φυσικομαθηματικής, γιατί θεωρεί ότι συνεργάστηκαν με τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ και με τη συμμετοχή τους στο «εθνικοκτόνον κίνημα» έγιναν «αποστάτες της εθνικής ιδέας». Ο Αλέξανδρος Σβώλος αντιδρά και στέλνει επιστολή στους συναδέλφους του της Νομικής Αθηνών, λέγοντας ότι δεν συμμετείχε στα Δεκεμβριανά και επισημαίνοντας καυστικά: «Ψηφίσματα πολλά και με ευκολίαν έχει κατά καιρούς εκδώσει το Πανεπιστήμιον υπέρ προσώπων -και δεν υπήρξαν κατά κοινήν ομολογίαν τα καλύτερα των έργων του-, εναντίον όμως προσώπων και μάλιστα λειτουργών του δεν γνωρίζω αν εξέδωσεν». Η αλήθεια, όμως, σε τέτοιες στιγμές μικρή σημασία είχε. Σημασία για τους νικητές είχε ότι ο Σβώλος ήταν αριστερός και πρωθυπουργός της «κυβέρνησης του βουνού».
Δεν θα πρέπει επομένως να μας εκπλήσσει ότι οι ως άνω καθηγητές τίθενται σε διαθεσιμότητα. Η εναντίον τους πειθαρχική διαδικασία δεν ολοκληρώνεται γιατί στο πλαίσιο της «εξυγιάνσεως των δημοσίων υπηρεσιών» απολύονται από το Πανεπιστήμιο το επόμενο έτος. Αν μπορεί να συναχθεί ένα γενικότερο συμπέρασμα από όλα τα ανωτέρω είναι ότι σε έναν εμφύλιο πόλεμο δεν υπάρχουν νικητές και ηττημένοι. Για την ακρίβεια, υπάρχουν μόνο ηττημένοι: οι άνθρωποι και οι θεσμοί τους.
Ο Σπύρος Βλαχόπουλος είναι καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ
