Συμπληρώθηκαν την περασμένη Δευτέρα 21 Φεβρουαρίου 49 χρόνια από την κατάληψη της Νομικής το 1973. Ήταν η πρώτη μαζική εκδήλωση του φοιτητικού κινήματος κατά της δικτατορίας. Με επίκεντρο τη Νομική, το κέντρο της Αθήνας για δύο μέρες συγκλονίστηκε. Ο λαός που κατέβηκε τότε στους δρόμους όχι μόνο συμπαραστάθηκε στους φοιτητές, αλλά συμμετείχε ενεργά διαδηλώνοντας μαζί τους την αντίθεσή του στο καθεστώς της χούντας.
Ο ρόλος της Νομικής στις εξελίξεις, στην ανάπτυξη του φοιτητικού κινήματος και στην πορεία του αντιδικτατορικού αγώνα ήταν καθοριστικός. Ήταν ο προάγγελος της εξέγερσης του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 1973.
Γι’ αυτή την εξέγερση τον Φλεβάρη του 1973 κατά της δικτατορίας, που για πολλούς είναι ξεχασμένη αφού πέρασε σε δεύτερη μοίρα μετά το Πολυτεχνείο, αλλά και για το σήμερα γράφουν στην ΑΥΓΗ της Κυριακής πέντε από τους πρωταγωνιστές στην κατάληψη της Νομικής και στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα.
Τότε μπήκε το νερό στ’ αυλάκι
Του Διονύση Μαυρογένη*
Η κατάληψη της Νομικής στις 21 Φλεβάρη του 1973 ήταν η πρώτη μεγάλη, δημόσια και μαζική εκδήλωση αντίστασης στο καθεστώς της Χούντας. Εκεί για πρώτη φορά οι φοιτητές ήρθαν σε επαφή μαζικά με τον κόσμο, δημοσιοποιήθηκαν τα αιτήματά τους, οι λέξεις «Ελευθερία» και «Δημοκρατία» ακούστηκαν δυνατά, όπως και το «Κάτω η Χούντα». Εκεί ο αγώνας τους πέρασε έξω, ο λαός συμμετείχε. Εκεί δημιουργήθηκε και σφυρηλατήθηκε η κρίσιμη μάζα του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος που έπειτα από λίγους μήνες οδήγησε στην εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 1973.
Είχαν προηγηθεί βέβαια και άλλα γεγονότα, από τις ψευτοεκλογές στους φοιτητικούς συλλόγους, την αντίδραση των δημοκρατών φοιτητών, την πρώτη φοιτητική εκδήλωση πολιτικής διαμαρτυρίας στις 21 Απριλίου 1972, στην επέτειο της δικτατορίας, στα Προπύλαια, τις εκδηλώσεις στους τοπικούς φοιτητικούς συλλόγους όπως εκείνη του Πανηπειρωτικού τον Νοέμβρη του 1972, την υποχρεωτική στράτευση με τον νόμο 1347, τη συγκέντρωση στο Πολυτεχνείο και την εισβολή της αστυνομίας, τη «δίκη των έντεκα» και άλλα…
Τέλη του 1972, αρχές του 1973 ο φοιτητικός κόσμος έβραζε… Οι φοιτητικές επιτροπές αγώνα έκαναν σπουδαία δουλειά. Στο Χημείο εκείνη την περίοδο γινόταν σχεδόν καθημερινά συγκέντρωση των φοιτητών. Η συσπείρωση μεγάλωνε, οι συζητήσεις ήταν έντονες. Στις 21 Φλεβάρη είχαμε συγκεντρωθεί χίλιοι φοιτητές και καλέσαμε και τους καθηγητές. Εκεί έκανα την πρόταση για πορεία στη Νομική, όπου είχαν συγκεντρωθεί οι φοιτητές της Νομικής, της Φιλοσοφικής και άλλων σχολών. Είχαμε αντιληφθεί ότι πάμε για μαζική αντιπαράθεση με τη δικτατορία. Φτάσαμε στη Νομική. Τραγούδια, συνθήματα, πανό… Η κατάληψη ήταν γεγονός. Ήταν πρωτόγνωρες καταστάσεις. Γέμισαν οι γύρω δρόμοι με φοιτητές και κόσμο. Πρώτη φορά είχαμε μια τόσο μαζική πολιτική εκδήλωση αντίστασης στη Χούντα. Τότε μπήκε το νερό στ’ αυλάκι…
* Ο Διονύσης Μαυρογένης ήταν φοιτητής Φαρμακευτικής, μέλος της Επιτροπής Φοιτητών της ΦΜΣ
Τα καλύτερά μας χρόνια
Του Νίκου Μπίστη*
Θα πω στο τέλος για το πολιτικό μήνυμα. Για το τι αντέχει στον χρόνο, για το τι μπορεί να μεταφερθεί σαν πρόταγμα διαπαιδαγώγησης στο σήμερα, μισόν αιώνα μετά. Γι’ αυτά που ο πανδαμάτωρ χρόνος άφησε οριστικά πίσω του. Και θέλω να προσπαθήσω να αποτυπώσω τη συγκίνηση που με κυριεύει κάθε φορά που κάποιος ασπρομάλλης κύριος ή μια κυρία κοντά στα 70 με σταματάει στον δρόμο και χαμηλόφωνα -σχεδόν συνωμοτικά- μου λέει «Ήμουν κι εγώ εκεί, στην ταράτσα της Νομικής». Κι ενώ το πρόσωπο δεν μου λέει τίποτα, η φωνή αναδεικνύει τον κοινό τόπο. Τα καλύτερά μας χρόνια, το πιο καθοριστικό διήμερο της ζωής μας. Είναι συγκλονιστικό και άδικο μαζί στα 22 σου χρόνια να ξέρεις ότι έχεις ζήσει τη μεγαλύτερη εμπειρία της ζωής σου. Φαίνεται περίεργο, αλλά από τότε ήξερα μέσα μου ότι θα ζούσα με την πολιτική δράση δύσκολες αποφάσεις, λίγες χαρές και πολλές λύπες, αλλά συγκλονισμό όπως το διήμερο στη Νομική και ψυχή βαθιά όπως εκείνες τις ώρες στην ταράτσα ένιωθα ότι δεν θα ξαναζούσα ποτέ. Και η διαίσθησή μου δεν με πρόδωσε. Όλα από κει και πέρα ήταν υποδεέστερα, γήινα, συμβατά με την ομαλή, φυσιολογική ζωή που ρίζωνε στη χώρα.
Αυτή τη δημοκρατική κανονικότητα -που δεν την εκτιμούμε πάντα όπως της πρέπει- υπηρέτησαν οι 4.000 έγκλειστοι της Νομικής και έδωσαν το πρώτο μαζικό χτύπημα στη δικτατορία. Μετά τη Νομική δεν ήταν βέβαια όλα εύκολα, αλλά ήταν αδύνατο το ποτάμι να γυρίσει πίσω. Ήταν το σημείο καμπής. Αν πρέπει να συμπυκνώσω σε μια λέξη το μήνυμα της Νομικής, η λέξη αυτή είναι η «ενότητα». Ενότητα των φοιτητών, ενότητα των φοιτητών με τους πολίτες που έβγαιναν διστακτικά από το καβούκι τους, ενότητα των δύο αντιδικτατορικών οργανώσεων που λειτούργησαν μέσα στη Νομική. Της αντί ΕΦΕΕ και του «Ρήγα Φεραίου». Μια μοναδική στιγμή ενότητας της διασπασμένης από το 1968 Αριστεράς, που χρειάστηκε άλλα δεκαπέντε χρόνια για να ενωθεί και πάλι. Αν κάτι από την κατάληψη της Νομικής διατηρεί εκρηκτική επικαιρότητα, είναι η απαίτηση για ενότητα. Όχι μόνο της Αριστεράς, αλλά όλων των προοδευτικών δυνάμεων. Εκεί θα κριθούμε όλες και όλοι ακόμα μια φορά.
* Ο Νίκος Μπίστης ήταν φοιτητής τότε της Νομικής, μέλος της Επιτροπής Φοιτητών Νομικής
Ήμασταν στη σωστή πλευρά της Ιστορίας
Του Μάκη Παρασκευόπουλου*
Με τον Άλκη Κούρκουλα και τον Χρίστο Λάζο είχαμε αναλάβει την καθοδήγηση των Φοιτητικών Επιτροπών Αγώνα του «Ρήγα» στη Νομική. Η δικτατορία είχε ήδη διαλύσει, από τον περασμένο Μάρτιο, την ΕΚΙΝ, τη μεγαλύτερη νόμιμη αντιδικτατορική οργάνωση στον πολιτιστικό χώρο. Με την αντιστασιακή διακήρυξη της ΕΚΙΝ είχαμε συνειδητοποιήσει ότι η ανοιχτή σύγκρουση με το καθεστώς ήταν μονόδρομος. Το μαζικό φοιτητικό κίνημα είχε αρχίσει να φουντώνει κερδίζοντας το δίλημμα: δυναμική ή μαζική πάλη. Με την αντίσταση στις στημένες φοιτητικές εκλογές, χιλιάδες φοιτητές βγήκαν στο προσκήνιο. Στις ΦΕΑ και στις παράνομες οργανώσεις αναζητούσαμε την ευκαιρία της σύγκρουσης που θα αποτελούσε την τομή στον αντιδικτατορικό αγώνα, θα ξυπνούσε τη χώρα από τον λήθαργο και θα κατέβαζε τον λαό στους δρόμους. Στη συνάντηση στο ερειπωμένο σπίτι της οδού Κύπρου, στη Μεταμόρφωση, καμιά δεκαριά φοιτητές της Νομικής από όλο το αντιδικτατορικό φάσμα αποφασίσαμε τη μέρα της κατάληψης. Θεωρώ ότι στην απόφαση αυτή συγκλίναμε και με άλλες ομάδες που δρούσαν παράλληλα. Το πρωί της 21ης Φεβρουαρίου, καθώς χιλιάδες φοιτητές συνέρρεαν στη Νομική και η κατάληψη εξελισσόταν, όλοι ξέραμε ότι συμμετείχαμε σε ένα ιστορικό και συνάμα ηρωικό γεγονός. Και ότι από δω και πέρα η μορφή του αγώνα θα ήταν συγκρουσιακή. Μου ανέθεσαν, μαζί με άλλους συντρόφους, να συντάξω τον όρκο της κατάληψης. «...Ορκιζόμαστε στο όνομα της ελευθερίας να αγωνιστούμε μέχρι τέλους, μέχρι...». Εκεί, στην ταράτσα, καθώς τραγουδάγαμε τον Εθνικό Ύμνο και φωνάζαμε συνθήματα κατά της δικτατορίας, συνειδητοποιούσαμε βαθιά και βίαια ότι γυρίζαμε τη σελίδα της Ιστορίας. Ο λαός βγήκε στους δρόμους.
Όσα ακολούθησαν, οι μαζικές διώξεις και στρατεύσεις, τα βασανιστήρια, η φιλελευθεροποίηση και το Πολυτεχνείο, αποκάλυπταν ότι η χούντα είχε αποδυναμωθεί και πνιγόταν στις αντιφάσεις της και τα αδιέξοδά της. Σε λίγους μήνες το προδομένο αίμα της Κύπρου θα έφερνε την ελευθερία.
Τι έμεινε από εκείνα τα χρόνια; Η ικανοποίηση ότι ήμασταν εκεί, ότι κάναμε το καθήκον μας και ότι ήμασταν στη σωστή πλευρά της Ιστορίας. Αν δικαιωθήκαμε; Μου αρκεί ότι βάλαμε ένα λιθαράκι για να κερδηθεί η μεγαλύτερη ομαλή και δημοκρατική περίοδος μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής χώρας -παρά τις παλινωδίες και τις υστερήσεις της-, αυτή της Μεταπολίτευσης.
* Ο Μάκης Παρασκευόπουλος ήταν φοιτητής τότε της Νομικής
Διασώσαμε την τιμή της χώρας
Της Τιτίκας-Μαρίας Σαράτση*
Στις 21 Φεβρουαρίου 1973 φοιτητές από όλες τις σχολές της Αθήνας καταλαμβάνουν το κτήριο της Νομικής Σχολής στην οδό Σόλωνος. Δημοκράτες φοιτητές από όλες τις παρατάξεις ανεβαίνουν στην ταράτσα της Νομικής καλώντας τον λαό της Αθήνας να συμπαρασταθεί στον αγώνα τους. Είναι η πρώτη μαζική εκδήλωση εναντίον της χούντας των γελοίων συνταγματαρχών. Μετά από 36 ώρες περίπου οι φοιτητές θα εκκενώσουν το κτήριο, αλλά τα συνθήματα "Δημοκρατία", "Ελευθερία", «Ελλάς Ελλήνων φυλακισμένων» το τραγούδι "Πότε θα κάνει ξαστεριά" θα αντηχήσουν και θα συνταράξουν το κέντρο της Αθήνας διασώζοντας την τιμή αυτής της χώρας.
Θα ακολουθήσουν ξυλοδαρμοί και συλλήψεις. Ο δρόμος όμως για το Πολυτεχνείο έχει ανοίξει...
* Η Τιτίκα-Μαρία Σαράτση ήταν φοιτήτρια τότε της Φιλοσοφικής, μέλος της Επιτροπής Φοιτητών της Φιλοσοφικής
Ο αγώνας συνεχίζεται
Το 1973 δημιουργήσαμε όρους ελπίδας για το αύριο. Σήμερα ο αγώνας συνεχίζεται για έναν κόσμο ειρηνικό, με ασφάλεια και δικαιοσύνη
Του Στέφανου Τζουμάκα*
Το 1973, έξι χρόνια μετά την επιβολή της χούντας, πήραμε απόφαση να έρθουμε σε αναμέτρηση που θα υπερβαίνει τις ατομικές πράξεις αντίστασης. Αποφασίσαμε να προβούμε στην κατάληψη του κτηρίου της Νομικής Σχολής τον Φλεβάρη και τον Μάρτη του 1973, πράξεις που αποτέλεσαν την αρχή του τέλους της Χούντας. Καθώς ακολούθησαν το κίνημα του Ναυτικού, το ψευδοδημοψήφισμα για τον βασιλιά και η αυθόρμητη κατάληψη του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη της ίδιας χρονιάς που συγκλόνισε το κόσμο.
Δύο ήταν οι βασικές γραμμές. Η μία, η αντίσταση κατά της Χούντας μέχρι την ανατροπή της. Η άλλη ήταν η γραμμή της αντίθεσης, της αντιπολίτευσης και των δηλώσεων κατά της Χούντας. Τη καταισχύνη της Χούντας αποτέλεσε η προδοσία στην Κύπρο.
Το πραξικόπημα του 1967 και η Χούντα ήταν σύμπτωμα της διαίρεσης του κόσμου μετά τη Γιάλτα και του Ψυχρού Πολέμου ανάμεσα στις τότε δύο υπερδυνάμεις, τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ένωση. Η Χούντα των Αθηνών ήταν έργο της πολιτικής ιμπεριαλισμού των Ηνωμένων Πολιτειών.
Τώρα η αγγλοσαξονική συμμαχία που αποτέλεσε τη «νέα Γιάλτα» οργανώνει τα στρατόπεδα του νέου ψυχρού πολέμου ανάμεσα στις ΗΠΑ και στην Κίνα.
Η σύρραξη, και με ευθύνη της Μόσχας, ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία είναι το πρώτο επιβλαβές τους «επίτευγμα» κατά της ειρήνης και του Διεθνούς Δικαίου. Θα ακολουθήσουν και άλλα, όπως η Ταιβάν.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς οντότητα, χωρίς ηγεσία, χρειάζεται άμεσα υπόσταση ομόσπονδου κράτους που να αποτελέσει τη δύναμη ειρήνης και ασφάλειας στην Ευρώπη και διεθνώς.
Το 1974 η Μεταπολίτευση έγινε σε βάρος του αγώνα του Πολυτεχνείου για εθνική ανεξαρτησία και ουσιαστική δημοκρατία. Ο συσχετισμός των δυνάμεων συγκροτήθηκε υπέρ της συντηρητικής κατεύθυνσης. Άλλοι πήγαν εξορία, άλλοι στα βασανιστήρια και στις φυλακές και ο Καραμανλής «έφερε τη δημοκρατία από το Παρίσι».
Συνεχίσαμε τον αγώνα για να αλλάξουμε το σύστημα που γεννά την εξάρτηση, τις δικτατορίες, τις πολεμικές συγκρούσεις, τις ανισότητες, τον αυταρχισμό.
Το 1973, με τρεις καταλήψεις και μαζικές αναμετρήσεις απέναντι στη Χούντα και στις ΗΠΑ, δημιουργήσαμε όρους ελπίδας για το αύριο.
Χρειαζόμαστε ξανά κινήματα, συμμετοχή, πολιτικές αλλαγές για να αποτινάξουμε τη συντήρηση από τη χώρα και την Ε.Ε.
Για την ανθρωπότητα, για έναν κόσμο ειρηνικό, με ασφάλεια και δικαιοσύνη.
* Ο Στέφανος Τζουμάκας ήταν φοιτητής τότε της Νομικής και μέλος της Επιτροπής Φοιτητών Νομικής
