Ενάμισης χρόνος έχει περάσει με την πανδημία του κορωνοϊού να είναι κομμάτι της ζωής μας. Μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα μπήκαμε σε διάφορα lockdown (Μαρτίου, χαλαρό, σκληρό, «έξυπνο»), βρήκαμε το εμβόλιο, αναζητούμε θεραπείες, μάθαμε τη διαφορά του self με το rapid και το PCR τεστ. Ο ιός, ωστόσο, δεν φαίνεται να μας εγκαταλείπει σύντομα. Αφενός το χαμηλό ποσοστό εμβολιασμού και η απόσταση που έχουμε από το να χτιστεί το τοίχος ανοσίας, αφετέρου οι νέες μεταλλάξεις -με αποκορύφωμα το στέλεχος Δέλτα- και το τέταρτο κύμα που έρχεται μετά το καλοκαίρι, δημιουργούν ένα αβέβαιο μέλλον. Κυρίως, όμως, δημιουργούν πολλά ερωτήματα στους πολίτες. Απαντήσεις σε όλα αυτά δίνουν στην ΑΥΓΗ της Κυριακής τέσσερις επιστήμονες: ο καθηγητής Αιματολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Σορβόννης και υπεύθυνος του Τμήματος Θρόμβωσης στο νοσοκομείο Tenon στο Παρίσι Γρηγόρης Γεροτζιάφας, η καθηγήτρια Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ Αθηνά Λινού, ο καθηγητής Φαρμακολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Φαρμακολογίας Ευάγγελος Μανωλόπουλος και ο καθηγητής Υγιεινής στο Πανεπιστήμιο Πατρών Απόστολος Βανταράκης.
Μακριά το τοίχος ανοσίας - Άρση της πατέντας ίσον περισσότερα εμβόλια
Σύμφωνα με τον Ευ. Μανωλόπουλο, η πιθανότητα να καταφέρουμε να χτίσουμε το τείχος ανοσίας το καλοκαίρι είναι πολύ μικρή. Με δεδομένο ότι η διαθεσιμότητα εμβολίων δεν αποτελεί πλέον πρόβλημα, ο καθηγητής δηλώνει ότι η βασική παράμετρος από την οποία θα εξαρτηθεί η επίτευξη ανοσίας είναι η προθυμία των πολιτών να εμβολιαστούν. «Εξαρτάται λοιπόν σε μεγάλο βαθμό από εμάς να ξεπεράσουμε τις όποιες αμφιβολίες και φόβους μας και να κάνουμε το χρέος μας απέναντι στον εαυτό μας, τον κοινωνικό μας περίγυρο, αλλά και την κοινωνία γενικότερα». Η άρση της πατέντας σε καμία περίπτωση δεν θα βοηθούσε στην άμεση διαθεσιμότητα εμβολίων, υπογραμμίζει ο Ευ. Μανωλόπουλος, καθώς οποιαδήποτε θετική επίδραση θα μπορούσε να έχει μια τέτοια κίνηση θα φανεί σε τουλάχιστον έναν χρόνο. «Άλλωστε είναι κάτι εξαιρετικά δύσκολο ώς αδύνατον να συμβεί στην πράξη, για πολλούς λόγους, πρακτικούς, τεχνικούς και νομικούς». Αυτό που πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα και με παρρησία από την παγκόσμια κοινότητα είναι το θέμα των τιμών. Ο Ευ. Μανωλόπουλος συμπληρώνει ότι ο τακτικός εμβολιασμός του παγκόσμιου πληθυσμού με δύο δόσεις κατ' έτος τα επόμενα χρόνια θα συνεπάγεται ένα κόστος δυσβάσταχτο για τις χώρες του δυτικού κόσμου και απαγορευτικό γι' αυτές του τρίτου κόσμου. «Είναι ανάγκη λοιπόν να υπάρξει άμεσα μια σκληρή διαπραγμάτευση με τις εταιρείες με αντικείμενο τη σημαντική μείωση των τιμών των εμβολίων».
Ο Γ. Γεροτζιάφας δηλώνει ότι αν είχε γίνει άρση της πατέντας, θα είχαμε και περισσότερα εμβόλια, άρα σαφώς θα είχαμε τείχος ανοσίας. Όσον αφορά τα μεταλλαγμένα στελέχη, υπάρχει μεγαλύτερη μεταδοτικότητα, άρα χρειάζεται και μεγαλύτερο ποσοστό εμβολιασμού. Σύμφωνα με τον καθηγητή, όσο καθυστερούμε με την πατέντα και έχουμε νέα μεταλλαγμένα στελέχη, τόσο δυσκολότερα θα χτίσουμε το τείχος ανοσίας και μπαίνει το θέμα του υποχρεωτικού εμβολιασμού. Ωστόσο, ακόμα και αύριο να λυθεί το πρόβλημα της πατέντας, χρειάζονται τουλάχιστον έξι μήνες για να γίνει παραγωγή εμβολίων. Άρα, όπως εξηγεί ο Γ. Γεροτζιάφας, δεν θα προλαβαίναμε να είχαμε άμεσα εμβόλια. Το ζήτημα λοιπόν εδράζεται στα εμβόλια δεύτερης γενιάς. Επίσης, συνεχίζει ο καθηγητής, μπαίνει και το θέμα των μαζικών προμηθειών. Αυτή τη στιγμή είμαστε περίπου στο 30% - 40% εμβολιασμένων στον πλανήτη. Αλλά σε κάποιες χώρες έχει εμβολιαστεί μόνο το 1%, που σημαίνει ότι παγκόσμια είμαστε πολύ μακριά από το τείχος ανοσίας. «Αυτή η κατάσταση καθιστά επείγουσα την άρση της πατέντας», καταλήγει ο Γ. Γεροτζιάφας.
Από την πλευρά του, ο Απ. Βανταράκης δηλώνει σίγουρος ότι η άρση της πατέντας θα βοηθούσε, αν και πρακτικά δεν έχει μεγάλο αποτέλεσμα, λόγω του χρόνου για να παραχθούν τα εμβόλια. «Σαφώς, όμως, θα βοηθούσε προς την κατεύθυνση αυτή και θα έδινε δυνατότητες στην παραγωγή εμβολίων». Σύμφωνα με τον καθηγητή Υγιεινής, το ζητούμενο για το τείχος ανοσίας είναι τα επιδημιολογικά στοιχεία, τα οποία δεν έχουμε στα χέρια μας. «Όσο αυξάνεται ο εμβολιασμός τόσο πιο κοντά είμαστε, αρκεί να μην υπάρξει το ζήτημα των μεταλλάξεων, το οποίο θα γκρεμίσει αυτό που έχουμε χτίσει», καταλήγει ο Απ. Βανταράκης.
Συμπληρωματικό εργαλείο οι θεραπείες - Λάθος το δίλημμα «φάρμακο ή εμβόλιο»
Τα φάρμακα κατά του κορωνοϊού δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τα εμβόλια, σύμφωνα με τον Ευ. Μανωλόπουλο, αλλά μπορούν να αποτελέσουν ένα συμπληρωματικό όπλο που θα χρησιμοποιείται σε άτομα που προσβάλλονται από τον κορωνοϊό γιατί δεν μπορούν να εμβολιαστούν ή για διάφορους λόγους δεν έχουν καλή ανοσολογική απόκριση. Τέτοια φάρμακα είναι τα μονοκλωνικά αντισώματα που έχουν πάρει προσωρινή έγκριση και χρησιμοποιούνται στις ΗΠΑ ήδη από τον Νοέμβριο του 2020.
Όπως εξηγεί ο καθηγητής Φαρμακολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου, τα φάρμακα αυτά όταν χορηγούνται νωρίς μετά τη μόλυνση του ατόμου αποτρέπουν την εξέλιξη σε σοβαρή νόσο περίπου στους μισούς ασθενείς. «Η Ευρώπη έχει σημαντικά καθυστερήσει στην έγκριση και τη χορήγησή τους. Τα πραγματικά ελαττώματα που έχουν (είναι ακριβά και δύσχρηστα καθώς απαιτούν ενδοφλέβια χορήγηση σε νοσοκομειακό περιβάλλον) σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογούν την καθυστέρηση αυτή», επισημαίνει ο Ευ. Μανωλόπουλος. Το ευχάριστο, πάντως, συμπληρώνει ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Φαρμακολογίας είναι ότι τουλάχιστον τρεις διαφορετικές εταιρείες έχουν ήδη ξεκινήσει κλινικές μελέτες σε ανθρώπους με ειδικά για τον κορωνοϊό νέα αντιϊκα φάρμακα, που όμως θα είναι εύχρηστα και φτηνά. Πρόσφατα η αμερικανική κυβέρνηση διέθεσε 3 δισεκατομμύρια δολάρια για να επιταχυνθούν οι μελέτες αυτές. «Αν η ανθρωπότητα σταθεί για ακόμη μία φορά τυχερή όπως με τα εμβόλια, είναι πολύ πιθανόν τουλάχιστον ένα από αυτά να λάβει προσωρινή έγκριση για ευρεία χρήση πριν το τέλος του χρόνου».
Από την πλευρά του ο Γ. Γεροτζιάφας δηλώνει ότι οι θεραπείες προχωράνε, γίνονται μελέτες, αλλά δεν έχουμε αποτελέσματα, καθώς το να βρούμε φάρμακα είναι πολύ πιο δύσκολο από τα εμβόλια - σε τεχνικό επίπεδο. «Όταν θα έχουμε τις θεραπείες για τον κορωνοϊό, πρέπει να εφαρμόζονται γρήγορα», εξηγεί ο καθηγητής Αιματολογίας και τονίζει τη σημασία των υποδομών Υγείας για να εφαρμοστούν οι θεραπείες, ώστε να έχουν αποτέλεσμα. Ωστόσο, ο Γ. Γεροτζιάφας διαφωνεί πλήρως με το δίλημμα «φάρμακο ή εμβόλιο», καθώς το καθένα έχει τον ρόλο του.
Τέταρτο κύμα σημαίνει μέτρα - Κλειδί το στέλεχος Δέλτα
Πολύ πιθανό θεωρεί το τέταρτο κύμα η Αθ. Λινού, ειδικά λόγω της μετάλλαξης Δέλτα, καθώς έχουμε μεγάλο ποσοστό ενηλίκων ανεμβολίαστων. «Είναι πιθανό το τέταρτο κύμα λοιπόν, αν έρθει και δεν ιχνηλατηθεί εγκαίρως το μεταλλαγμένο στέλεχος Δέλτα». Επίσης, όταν και αν έρθει το κύμα, η έκβασή του θα εξαρτηθεί από ποια μέτρα έχει λάβει η Πολιτεία για να προστατέψει τους πολίτες. Σύμφωνα με την καθηγήτρια, είναι βασικό να παρθούν μέτρα στα ΜΜΜ, να έχουν εμβολιαστεί πρόσφυγες και μετανάστες -κυρίως αυτοί που δεν έχουν χαρτιά-, αλλά και γενικότερα ο πληθυσμός. Το βασικό πρόβλημα που εντοπίζει η Αθ. Λινού είναι ότι η μετάλλαξη Δέλτα είναι πολύ μεταδοτική και δεν έχουμε καλύψει τους ανεμβολίαστους. «Προς το παρόν έχουμε μεγάλο αριθμό ανεμβολίαστων και μάλιστα σε επικίνδυνες ηλικίες, άνω των 65».
Σίγουρος για την εμφάνιση του τέταρτου κύματος είναι ο Απ. Βανταράκης, ενώ θέτει ως ζητούμενο πόσο μεγάλο ή μικρό θα είναι. Παράλληλα, τρία ερωτήματα θα κρίνουν την πορεία του κύματος. Πρώτον: Το κύμα αυτό ποιους θα αφορά και πόσο θα αγγίξει τους εμβολιασμένους; Δεύτερον: Οι εμβολιασμένοι θα επηρεαστούν από τις μεταλλάξεις -που κι αυτό είναι υπό διερεύνηση; Τρίτον: Πόση ανοσία έχουν οι πολίτες που έχουν εμβολιαστεί τον Ιανουάριο; «Κατά τη γνώμη μου, το τέταρτο κύμα θα αφορά κυρίως τους ανεμβολίαστους και κάποιους εμβολιασμένους. Όταν θα απαντήσουμε στα παραπάνω ερωτήματα, θα μπορέσουμε να αποκρυσταλλώσουμε τι γίνεται». Παράλληλα, ο Απ. Βανταράκης θεωρεί δεδομένο ότι θα έχουμε νέα μέτρα, καθώς νέο κύμα σημαίνει μέτρα. «Τα μέτρα, βέβαια, θα εξαρτηθούν από την ένταση του κύματος, την ταχύτητα και τις μεταλλάξεις, αλλά θα υπάρχουν σίγουρα», καταλήγει ο καθηγητής.
Προβληματική η ιχνηλάτηση - Τα self tests δεν αποτελούν λύση
Το τελευταίο διάστημα η θετικότητα μειώνεται και αυτό είναι θετικό, όπως επισημαίνει η Αθ. Λινού. Ωστόσο, το θέμα είναι αν θα μείνει μειωμένη και αυτό θα γίνει αν συνεχίσουμε να λαμβάνουμε μέτρα. Η καθηγήτρια Επιδημιολογίας υπενθυμίζει ότι η μείωση του δείκτη θετικότητας συνέβη γιατί φοράγαμε μάσκες, κρατούσαμε αποστάσεις και γίνονταν εμβόλια. «Για να πετύχουμε ανοσία πρέπει να συνεχίσουμε τα εμβόλια. Αλλιώς πάλι θα έχουμε 15-20 άτομα να πεθαίνουν κάθε μέρα». Άρα η λύση, σύμφωνα με την Αθ. Λινού, είναι να μειωθεί κι άλλο ο δείκτης θετικότητας. Αυτό για να επιτευχθεί χρειάζονται κι άλλα εμβόλια και συνέχιση των μέτρων. Από τη στιγμή που αίρονται τα μέτρα, προειδοποιεί ότι υπάρχει ο κίνδυνος να αυξηθεί πάλι ο δείκτης θετικότητας. Παράλληλα, τονίζει ότι η επιτήρηση δεν είναι επαρκής. Το βασικό πρόβλημα, πάντως, σύμφωνα με την καθηγήτρια, είναι ότι δεν υπάρχει εξειδικευμένη ιχνηλάτηση για το μεταλλαγμένο στέλεχος. Την ίδια ώρα, τα self tests δεν αποτελούν λύση, καθώς θα έπρεπε να γίνονται PCR ή έστω rapid τεστ και να ακολουθείται αμέσως μετά παρακολούθηση στις θετικές διαγνώσεις.
Ο Γ. Γεροτζιάφας συμπληρώνει ότι η επιδημιολογική επιτήρηση είναι έτσι κι αλλιώς προβληματική, καθώς τα PCR τεστ, τα οποία είναι τα πιο αξιόπιστα, δεν είναι δωρεάν για τον πληθυσμό. Επίσης ποτέ δεν έγινε στοχευμένη επιτήρηση σε περιοχές και κατηγορίες πολιτών που είναι εκτεθειμένοι στον ιό και με μεγάλη διασπορά. Παράλληλα, τα rapid τεστ έχουν μικρότερη ευαισθησία σε σχέση με τα μοριακά, με συνέπεια η εικόνα να μην είναι ακριβής. Όσον αφορά τα self tests, αυτά είναι απλώς ένα εργαλείο και για να έχεις συγκεκριμένη εικόνα πρέπει να έχεις και άλλα εργαλεία.
