ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ
"Δεν βρισκόμαστε εδώ γιατί μας αρέσουν οι πολυκατοικίες" μας λέει ο Καγιούν, πρόσφυγας από το Αφγανιστάν και στρέφει το βλέμμα του σε ένα από τα πολλά γκρίζα κτίρια στην πλατεία Βικτωρίας. Παρ' ότι εξουθενωμένος από το μεγάλο και γεμάτο ταπεινώσεις και δυσκολίες ταξίδι του, μπορεί και διακρίνει την άσχημη όψη της Αθήνας. Το ότι καταφέρνει, ενώ βρίσκεται έναν μήνα μακριά από την πατρίδα και το σπίτι του υπό αυτές τις συνθήκες, να διακρίνει ακόμη το όμορφο από το άσχημο, εξηγεί την ακλόνητη πίστη του πως τις δύσκολες στιγμές που ζει τώρα θα διαδεχθούν ημέρες με αξιοπρέπεια. Τις ημέρες αυτές τις φαντάζεται πολύ πιο μακριά από την Ελλάδα. Εδώ και αρκετά χρόνια ζει μόνιμα στην Αυστρία ο μεγαλύτερος αδερφός του, ο ίδιος είναι 25, τον οποίο θέλει να βρει και με τη δική του βοήθεια να κάνει ένα νέο ξεκίνημα.
"Στη Μυτιλήνη οι αστυνομικοί μας κυνηγούσαν"
Για να βρίσκεται σήμερα στην Ελλάδα, ο Καγιούν πλήρωσε πολλά. "Έχω δώσει 15.000 δολάρια, δύο καινούργια αυτοκίνητα αν το σκεφτείς". Όπως λέει, "οι περισσότεροι που φεύγουμε από το Αφγανιστάν δεν είμαστε φτωχοί. Είμαστε όμως απελπισμένοι, γιατί δεν υπάρχει πια κανένα περιθώριο να ζήσουμε κανονικά". Μας δείχνει την άδεια τσέπη στο παντελόνι του, στην οποία έχει μόνο ένα μικρό χάλκινο νόμισμα. "Αυτά είναι όσα έχω τώρα".
Ο Χουσεΐν, 22 ετών, που κάθεται δίπλα, ακούει τη συζήτησή μας και παρεμβαίνει. "Δεν ήρθαμε στην Ελλάδα γιατί δεν αγαπάμε τη χώρα μας, αλλά γιατί αναγκαστήκαμε να φύγουμε". Η επιμονή και των δύο να κάνουν σαφές ότι δεν εγκαθίστανται μόνιμα στα μέρη μας και να δείξουν "ότι δεν θα μας ενοχλήσουν" φανερώνει και την αντιμετώπιση που έχουν τις ημέρες παραμονής τους στην Ελλάδα. "Στη Μυτιλήνη οι αστυνομικοί είχαν δει παιχνίδι να μας κυνηγούσαν σαν τη γάτα με το ποντίκι. Έριχναν χημικά, ενώ έχουμε τόσα παιδιά μαζί μας" λέει ο Καγιούν. Ο ρατσισμός και η ξενοφοβία, που τους έχουν κάνει να είναι τόσο αμυντικοί, απέχει τόσο όσο το απέναντι παγκάκι, όπου βρίσκονται καθισμένες δύο ηλικιωμένες. "Αν μείνουν και άλλο εδώ οι πρόσφυγες, θα αρχίσουν να ψωμολυσσούν. Θα αρχίσουν να μπαίνουν στα σπίτια μας και να κλέβουν". Από την άλλη, οι ίδιες ηλικιωμένες παραδέχονται ότι οι εικόνες είναι λυπηρές και τους θυμίζουν τις εποχές που η Ελλάδα βρισκόταν υπό κατοχή.
Μαζί τους έχουν μόνο το... sleeping bag
Οι πρόσφυγες είναι συγκεντρωμένοι στα σκιερά σημεία της πλατείας. Οι περισσότεροι είναι νέοι σε ηλικία, ενώ υπάρχουν ανάμεσά τους πολλές οικογένειες με μικρά παιδιά. Η καταπόνηση είναι εμφανής στα κουρασμένα τους πρόσωπα και φθαρμένα τους ρούχα. Ελάχιστα είναι τα πράγματα που έχουν μαζί τους, κάποιοι έχουν μόνο το sleeping bag. Όλα τους τα πράγματα έμειναν πίσω ή χάθηκαν στην πορεία. Δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά αν σκεφτεί κανείς ότι, για να φτάσουν εδώ, χρειάστηκε, όπως μας λέει ο Αζίζ, επίσης 25 χρόνων, και πρόσφυγας από το Αφγανιστάν, να περπατήσουν για μέρες ολόκληρες, να στοιβαχτούν 15 άτομα σε ένα αμάξι, να μπουν παραπάνω από όσο χωρούσε σε μια βάρκα. Ο Αζίζ μιλά πολύ καλά αγγλικά και δεν θα πρέπει να αποτελεί έκπληξη ότι η μόρφωση των ανατολικότερων από εμάς λαών δεν σταματά στα ελληνικά σύνορα, αλλά στα ελληνικά στερεότυπα. Όνειρό του είναι να συνεχίσει τις σπουδές, να αφιερωθεί πάνω σε αυτό που θα αγαπήσει ως αντικείμενο απασχόλησης και να γευτεί τη ζωή όπως ο καθένας μας θέλει σε αυτή την ηλικία.
Στις διηγήσεις των προσφύγων βλέπεις τις αναμνήσεις από τη δική τους κανονική ζωή, που κάποιες φορές υπερβαίνει ακόμη και το μοτίβο της μέσης ποιότητας ζωής. Ο Ρουμάν, 16 ετών, προσφυγόπουλο κι αυτός από το Αφγανιστάν, θυμάται "το μεγάλο σπίτι" και τις ημέρες "που τίποτα δεν μας έκανε να φοβόμαστε". Μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα είδε την καθημερινότητά του να παίρνει τη μορφή της καθημερινής μάχης για επιβίωση. "Δεν ξέρω αν οι γονείς μου είναι ζωντανοί. Ελπίζω να είναι, ελπίζω να μάθω ότι είναι" λέει με δυσκολία. Το πρόσωπό του αποβάλλει τη θλίψη μόνο όταν σκέφτεται το μετά. "Θέλω να γίνω γιατρός" λέει ντροπαλά, αλλά και με χαμόγελο. Το "γιατί" θέλει να γίνει γιατρός βρίσκεται "σε όλους τους λόγους που με έφεραν εδώ".
Ούτε μια χημική τουαλέτα
Το ταξίδι των προσφύγων δεν ολοκληρώνεται στην πλατεία Βικτωρίας. Έχουν ακόμη πολλές δοκιμασίες να περάσουν και δύσκολες καταστάσεις στις οποίες ούτε το νερό ούτε το φαγητό θα είναι αυτονόητα. Εξίσου φοβιστική φαντάζει η αντιμετώπιση από την αστυνομία από σύνορα σε σύνορα. Δυστυχώς, όμως, προβληματικές είναι και οι συνθήκες στην πλατεία Βικτωρίας. Παρ' ότι αποτελεί συνήθη προορισμό για τους πρόσφυγες, δεν υπάρχουν ούτε οι απολύτως στοιχειώδεις υποδομές, όπως χημικές τουαλέτες. "Δεν είμαστε κτήνη και δεν θέλουμε να γίνουμε" λένε οι πρόσφυγες. Ουδόλως βέβαια αυτή η κατάσταση απασχόλησε τα τηλεοπτικά συνεργεία που βρέθηκαν χθες στον χώρο τραβώντας πλάνα που επικεντρώθηκαν στα άδεια τραπεζοκαθίσματα των καταστημάτων επί της πλατείας, παρουσιάζοντας εμμέσως πλην σαφώς τους πρόσφυγες ως παρείσακτους.
