Χαμένες πήγαν οι αμέτρητες ώρες που μιλούσαν οι Ευρωπαίοι υπουργοί Εξωτερικών με τον Ρώσο ομόλογό τους, Σεργκέι Λαβρόφ στη Ρώμη, το Παρίσι ή τη Μαδρίτη. Χαμένα και τα αμέτρητα τηλεφωνήματα μεταξύ της καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ και του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν. Κανείς τους δεν κατάλαβε ότι αυτή τη φορά η Μόσχα ήταν αποφασισμένη να σπάσει το τελευταίο ταμπού μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, να προχωρήσει στην προσάρτηση της Κριμαίας. Οι περισσότεροι ήταν πεπεισμένοι ότι όλα θα σταματούσαν στην ανεξαρτητοποίηση της Κριμαίας-, κι ότι κάποια στιγμή η κατάσταση θα επέστρεφε στο... business as usual. Όπως ακριβώς έγινε μετά τον πόλεμο της Γεωργίας το 2008. Μόνο που αυτή τη φορά ο Βλαντίμιρ Πούτιν, αλλά και το ρωσικό κοινοβούλιο, η Δούμα, δεν είχαν καμία διάθεση για business, ήταν αποφασισμένοι να δείξουν τα όριά τους στη Δύση, με τον σκληρό τρόπο. Να προχωρήσουν σε προσάρτηση της χερσονήσου, όπου έχει τη βάση του ο ρωσικός στόλος της Μαύρης Θάλασσας, αν και αυτή η βάση θα παρέμενε σίγουρα δική τους μέχρι το 2042.
Ανεξάρτητα από το αν η Κριμαία δόθηκε "ρεγάλο" απ' τον Νικήτα Χρουτσόφ στην Ουκρανία μόλις στη δεκαετία του 1950, ανεξάρτητα απ' το αν στο δημοψήφισμα της περασμένης Κυριακής οι κάτοικοί της τάχθηκαν σχεδόν ομόφωνα υπέρ της ένωσής τους με τη Ρωσία, η απόφαση της ρωσικής Βουλής την Πέμπτη να εντάξει την Κριμαία στη Ρωσική Ομοσπονδία αποτελεί κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Και η Δύση δεν έχει άλλη λύση από το να δώσει μια απάντηση, πολιτική κατ' αρχάς και στη συνέχεια οικονομική - αλλά σίγουρα όχι στρατιωτική.
Το πρόβλημα με τη Δύση είναι ότι έχει κι αυτή λερωμένη τη φωλιά της, με εξίσου κατάφορες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου - με κορυφαία την επέμβαση των ΗΠΑ και των «προθύμων» εκ των Ευρωπαίων συμμάχων τους στο Ιράκ το 2003. Τότε η Ουάσιγκτον είχε αγνοήσει τις αντιρρήσεις της «παλιάς» Ευρώπης και της Μόσχας - χωρίς καμία επίπτωση σε βάρος της.
Πιθανότατα, χωρίς σοβαρές επιπτώσεις για τη Μόσχα θα περάσει και η προσάρτηση της Κριμαίας, ειδικά εάν δεν υπάρξει συνέχεια με τις ανατολικές περιοχές της Ουκρανίας. Ο Πούτιν, πάντως, στην ομιλία του την Τρίτη στο Κρεμλίνο διαβεβαίωσε ότι «δεν θέλουμε διάσπαση της Ουκρανίας», ότι η Ρωσία θέλει να είναι η Ουκρανία «ένα ισχυρό και ανεξάρτητο κράτος».
Η επιστροφή της γεωπολιτικής
Ο Ρώσος πρόεδρος ανέδειξε πανηγυρικά στην ομιλία του την επιστροφή της γεωπολιτικής, περίπου όπως στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου. «Μετά την εξαφάνιση του διπολικού συστήματος», είπε, δεν υπήρχε πλέον «σταθερότητα». Τώρα είναι αποφασισμένος να την επιβάλει. Και φαίνεται ότι δεν τον ενδιαφέρει να ρισκάρει την προσέγγιση με τη Δύση, που επιτεύχθηκε τις τελευταίες δύο δεκαετίες: τη συμμετοχή της Ρωσίας στο G8, την πλατφόρμα της παγκόσμιας οικονομικής διακυβέρνησης, που φαίνεται ότι θα ξαναγίνει G7, τη συμμετοχή της Ρωσίας στο κοινό συμβούλιο με το ΝΑΤΟ. Παράλληλα, βάζει απότομα τέλος στα ευρωπαϊκά όνειρα για διεύρυνση προς Ανατολάς- απαντά με την απειλή για διεύρυνση προς Δυσμάς της ρωσικής σφαίρας επιρροής. «Κάτω τα χέρια από τις μετασοβιετικές χώρες», είναι το μήνυμα. Το 2008 ο Πούτιν είχε... περιοριστεί να υπερασπιστεί με τα όπλα την ανεξαρτησία δύο αποσχισμένων επαρχιών της Γεωργίας, της Νότιας Οσετίας και της Αμπχαζίας. Τώρα στέλνει το μήνυμα ότι μπορεί να προχωρήσει και παραπέρα...
Η Υπερδανειστερία σε αναμονή
Θα είναι αυτό το "παραπέρα" η προσάρτηση της Υπερδνειστερίας; Η ηγεσία της αποσχισμένης επαρχίας της Μολδαβίας, σφηνωμένης ανάμεσα στον ποταμό Δνείστερο και την Ουκρανία, ζήτησε την περασμένη εβδομάδα από το ρωσικό κοινοβούλιο να μια νομοθετική φόρμουλα, ώστε να ενταχθεί και η Υπερδνειστερία στη Ρωσική Ομοσπονδία. Άλλωστε κι εκεί έχει γίνει το ανάλογο δημοψήφισμα με την Κριμαία -και μάλιστα από το 2006 και με ποσοστό 95% υπέρ της ένωσης με τη Ρωσία. Αν και η Υπερδνειστερία αποσχίστηκε -με αιματηρό τρόπο- από τη Μολδαβία στις αρχές της δεκαετίας του 1990, αν και στο έδαφός της σταθμεύουν ρωσικές δυνάμεις, η Μόσχα ποτέ δεν έθεσε θέμα προσάρτησης. Μέχρι τώρα τουλάχιστον. Φρόντισε όμως να προειδοποιήσει την κυβέρνηση της Μολδαβίας με «επιπτώσεις» στην περίπτωση που προχωρήσει το καλοκαίρι, όπως σχεδιάζει, την υπογραφή συμφωνίας σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μια ακριβή εποχή
Είναι προφανές ότι μετά την Κριμαία ο κόσμος όπως τον ξέραμε στην Ευρώπη μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου αλλάζει. Όμως η βίαιη επιστροφή της γεωπολιτικής δεν φέρνει τον πόλεμο. Ούτε η Ρωσία ούτε η Ευρώπη είναι πρόθυμες να αιματοκυλιστούν για την Κριμαία. Φέρνει όμως μια εποχή με στρατιωτικά γυμνάσια, με ξεχασμένους ανταγωνισμούς, ενδεχομένως με αναθέρμανση συγκρούσεων που μέχρι χθες έμοιαζαν ξεπερασμένες και με νέα αύξηση των εξοπλιστικών δαπανών. Φέρνει μια εποχή ακριβή και για τις δύο πλευρές. Δισεκατομμύρια δηλώνει ότι θέλει να ρίξει στην Κριμαία η Ρωσία, δισεκατομμύρια ετοιμάζονται να δανείσουν Ευρωπαίοι και Αμερικάνοι στην Ουκρανία. Κι αυτά είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου.
Πολύ περισσότερα δισεκατομμύρια θα αναγκαστούν να επενδύσουν οι Ευρωπαίοι στα ευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας, για να μειώσουν όσο γίνεται την εξάρτησή τους από το ρωσικό αέριο. Πολλά δισεκατομμύρια θα χάσει η Ρωσία εάν απαντήσει, όπως απειλεί, με εμπορικές κυρώσεις στις οικονομικές κυρώσεις της Δύσης - που δεν της επιβλήθηκαν ακόμη. Αλλά αυτό το μαχαίρι είναι δίκοπο: Ο γερμανικός σύνδεσμος βιομηχάνων θύμισε στην κυβέρνηση του Βερολίνου αυτές τις μέρες ότι εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας εξαρτώνται από τις εξαγωγές στη Ρωσία. Και η Γαλλία δεν είναι καθόλου σίγουρη εάν θα μπορέσει να παραδώσει στη Μόσχα τα πολεμικά πλοία Mistral, που της έχει παραγγείλει το ρωσικό ναυτικό.
Βέβαια, οι πιο ψύχραιμοι εκτιμούν ότι η οικονομική αλληλεξάρτηση Ευρώπης - Ρωσίας είναι τόσο μεγάλη, ώστε «καμιά από τις δυο πλευρές να μη θέλει να αυτοκτονήσει»...
ΡΕΠΟΡΤΑΖ-ΑΝΑΛΥΣΗ: ΚΑΚΗ ΜΠΑΛΗ
