Οι τοπικές εκλογές του Ηνωμένου Βασιλείου στις 8 Μαΐου 2026 προκάλεσαν πολιτικό σεισμό σε όλη τη Βρετανία. Το Εργατικό Κόμμα του Κιρ Στάρμερ υπέστη ιστορική ήττα, χάνοντας σχεδόν 500 έδρες, ενώ το ακροδεξιό Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ κατέγραψε θεαματική άνοδο άνω των 612 εδρών. Σημειώνεται ότι το κόμμα του Φάρατζ σημείωσε ιδιαίτερα εντυπωσιακά κέρδη σε ιστορικές περιοχές των Εργατικών που είχαν ήδη κλονιστεί σε μεγάλο βαθμό υπέρ των Συντηρητικών στις εκλογές του 2019 λόγω του Brexit. Αυτές οι μεταβιομηχανικές περιοχές, που σημαδεύτηκαν από οικονομική παρακμή, αποβιομηχάνιση και ένα βαθύ αίσθημα εγκατάλειψης από τις ελίτ του Λονδίνου, μετατοπίζονται ξανά, αυτή τη φορά προς τα ακροδεξιά.
Ο Φάρατζ αξιοποίησε με επιτυχία τη βαθιά δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων της εργατικής τάξης υποσχόμενος μια σκληρή γραμμή απέναντι στη μετανάστευση, μειώσεις φόρων και την κατάργηση των περιβαλλοντικών πολιτικών. Αποτελεί στενό σύμμαχο και φίλο του Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτηρίζοντας ανοιχτά τη νίκη του Αμερικανού Προέδρου ως «έμπνευση» και επικαλείται ρητά έναν «βρετανικό τραμπισμό»: αντιελιτιστική ρητορική, αυστηρό έλεγχο της μετανάστευσης, απόρριψη των περιβαλλοντικών πολιτικών που θεωρούνται επιβλαβείς για την ανάπτυξη και ισχυρή υπεράσπιση της εθνικής ταυτότητας. Αυτή η επιρροή είναι επίσης ορατή στην εκστρατεία «Operation Raise the Colours», η οποία ενθαρρύνει την ευρεία ανάρτηση των σημαιών του Αγίου Γεωργίου και της Union Jack - ένα κίνημα που ορισμένα μέσα ενημέρωσης έχουν συγκρίνει με το MAGA του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η βρετανική δεξιά πολυκατοικία
Στις τοπικές εκλογές του 2025 οι Συντηρητικοί έχασαν 676 από τις 993 έδρες των Δημοτικών Συμβουλίων τους μαζί με τον έλεγχο όλων των συμβουλίων τους. Τον Ιούλιο του 2024 έχασαν 244 από τις 365 έδρες τους στη Βουλή των Κοινοτήτων και εξασφάλισαν μόνο το 23,7% των ψήφων -το χειρότερο αποτέλεσμα που είχαν ποτέ. Από τις γενικές εκλογές του Ιουλίου 2024 23 Συντηρητικοί βουλευτές ή πρώην βουλευτές έχουν ενταχθεί στο ακροδεξιό κόμμα Reform, το οποίο προηγείται αυτή τη στιγμή στις δημοσκοπήσεις. Όπως γράφει η Monde Diplomatique, οι Συντηρητικοί υφίστανται τις συνέπειες μιας μακράς δεκαετίας λιτότητας, σκανδάλων και αθετημένων υποσχέσεων, ιδίως όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο εφάρμοσαν το Brexit.
Η άνοδος του Reform οφείλεται εν μέρει σε αυτή την απογοήτευση. Η κοινωνική τους βάση έχει κάποιες ομοιότητες με αυτή των Συντηρητικών, που ήταν η κυρίαρχη δύναμη της Δεξιάς εδώ και καιρό. «Όσοι δηλώνουν σήμερα ότι θα ψήφιζαν το Reform UK τείνουν να είναι λευκοί (94%) [και] ζουν σε προάστια ή μικρές πόλεις, ένα παρόμοιο γεωγραφικό μοτίβο με τους υποστηρικτές των Συντηρητικών... είναι οι λιγότερο πιθανό από οποιαδήποτε ομάδα ψηφοφόρων να έχουν [πανεπιστημιακό] πτυχίο και το 26% των υποστηρικτών του Reform λένε ότι συχνά δυσκολεύονται οικονομικά να τα βγάλουν πέρα».
Στην ίδια εφημερίδα ο Λουκ Τριλ, διευθυντής του Τhinktank More In Common, πιστεύει ότι υπάρχουν δύο παράγοντες που οδηγούν στην απήχηση του Φάρατζ σε αυτές τις δεξιές εκλογικές περιφέρειες: το αίσθημα ότι «τα παραδοσιακά κόμματα έχουν αποδειχθεί ανίκανα» και η στάση του Συντηρητικού Κόμματος σχετικά με τη μετανάστευση: ο ηγέτης του Reform UK έχει υποσχεθεί να απελάσει 600.000 μετανάστες αν γίνει πρωθυπουργός. Οι Συντηρητικοί έχασαν κάθε αξιοπιστία σε αυτό το ζήτημα μετά τη σημαντική αύξηση της καθαρής μετανάστευσης στα χρόνια που ακολούθησαν το Brexit.
Να σημειώσουμε ότι στις 13 Σεπτεμβρίου ο ακροδεξιός αγκιτάτορας Stephen Yaxley-Lennon, γνωστός ως Tommy Robinson, οργάνωσε μια συγκέντρωση 110.000 έως 150.000 ανθρώπων στο κέντρο του Λονδίνου σε ένδειξη διαμαρτυρίας κατά ενός υποτιθέμενου νέου κύματος μεταναστών. Ήταν πιθανώς η μεγαλύτερη ακροδεξιά διαδήλωση στη βρετανική ιστορία. Η αναζωπύρωση αυτής της ανεξέλεγκτης ξενοφοβίας κάνει τη Reform να φαίνεται μετριοπαθής. Όταν ο Φάρατζ παρουσίασε τις αντιμεταναστευτικές πολιτικές του στις 23 Φεβρουαρίου, παρουσίασε το κόμμα του ως τη μόνη δύναμη ικανή να αποτρέψει «την άνοδο μιας πραγματικά ανησυχητικής, επικίνδυνης μορφής ακροδεξιού εθνικισμού»!
Μεγάλοι οικονομικοί υποστηρικτές
Παλιότερα ο Νάιτζελ Φάρατζ, γνωστός σαν κερδοσκόπος εμπορευμάτων, υπήρξε από τους κύριους χρηματοδότες του Brexit - μαζί με τον μεγαλοεπιχειρηματία Άαρον Μπανκς. Εξελέγη στη Βουλή των Κοινοτήτων το 2024 έπειτα από επτά ανεπιτυχείς προσπάθειες (πρώτα με το Κόμμα Ανεξαρτησίας του Ηνωμένου Βασιλείου, στη συνέχεια με το Κόμμα Brexit, το οποίο έγινε Μεταρρύθμιση Ηνωμένου Βασιλείου το 2021), ενώ έχει αλλάξει τόσο την κοινωνική του θέση όσο και το στιλ του: έχουν φύγει τα τουίντ σακάκια και τα σαρδόνια γέλια. Στη θέση τους βρίσκονται τα κλασικά κοστούμια και τα φιλικά χαμόγελα. Να προσθέσουμε ότι τώρα το Reform προσελκύει ήδη μεγάλους οικονομικούς υποστηρικτές. Τον περασμένο Αύγουστο ο Christopher Harborne, ένας μεγαλοεπενδυτής κρυπτονομισμάτων με έδρα την Ταϊλάνδη, έδωσε 9 εκατομμύρια λίρες - τη μεγαλύτερη μεμονωμένη δωρεά που έχει γίνει ποτέ σε πολιτικό κόμμα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τον Δεκέμβριο πρόσθεσε άλλα 3 εκατομμύρια λίρες. Τους τελευταίους τρεις μήνες του 2025 το κόμμα έλαβε περισσότερα από όσα έλαβαν μαζί οι Συντηρητικοί και οι Εργατικοί.
Νεοφιλελεύθερος εξτρεμιστής
Σε σχέση με τη Βρετανία είναι πολύ επίκαιρα αυτά που έγραφε η γερμανική ιστοσελίδα Νachdenkseiten λίγο πριν τις εκλογές του 2019 στη Μεγάλη Βρετανία: Όσον αφορά την κοινωνική, οικονομική και χρηματοπιστωτική πολιτική, ο Φάρατζ είναι ένας νεοφιλελεύθερος εξτρεμιστής που θεωρεί το ίδιο το κράτος ως τη ρίζα όλου του κακού... Αν ο Φάρατζ, ο Τζόνσον και η παρέα του επικρατήσουν, αυτός ο οικονομικά φιλελεύθερος παράδεισος που φαντάζονται είναι πιθανό να γίνει κόλαση για τον εργαζόμενο πληθυσμό - ειδικά επειδή τα τελευταία δίχτυα ασφαλείας των προτύπων της Ε.Ε. δεν θα ισχύουν πλέον. Η Βρετανία μετά το Brexit κινείται κάπου ανάμεσα στον ακραίο νεοφιλελευθερισμό, στον εθνικισμό, στον σοβινισμό και στον λαϊκισμό. Δεν διαφαίνονται απαντήσεις ή ακόμη και διέξοδοι από αυτό το δίλημμα. Αντίθετα, κυριαρχεί ο κυνισμός και ο ηττοπαθής σκεπτικισμός, κυρίως μεταξύ των νεότερων Βρετανών. Ενώ πριν από δύο χρόνια ο Τζέρεμι Κόρμπιν και το Εργατικό Κόμμα αποτελούσαν τη μεγάλη εναλλακτική λύση στην καθημερινή πολιτική παραφροσύνη και μια προοδευτική στροφή φαινόταν εφικτή, σήμερα ο ουρανός πάνω από το Ηνωμένο Βασίλειο είναι κατάμαυρος.
* Ο Απόστολος Νικολάου είναι δημοσιογράφος
