Σοβαρή κρίση, που υπερβαίνει τα όρια του εκδοτικού χώρου γιατί αποκαλύπτει τη βαθιά διείσδυση της Ακροδεξιάς μέσω δισεκατομμυριούχων ολιγαρχών όχι μόνο στα ΜΜΕ αλλά και στον εκδοτικό χώρο, προκλήθηκε πρόσφατα με την απόλυση του Ολιβιέ Νορά, επί 26 χρόνια γενικού διευθυντή των εκδόσεων Grasset. Όχι τυχαία ο επικεφαλής των ιστορικών -έτος ιδρύσεως 1907- εκδόσεων, το 2023, όταν ο εκδοτικός αγοράστηκε από τον μιντιάρχη, ολιγάρχη, ακροδεξιών απόψεων Βενσάν Μπολορέ, είχε προασπίσει την ανάγκη για ανεξαρτησία της εκδοτικής γραμμής... Από τις 16 Απριλίου ο Νορά αποτελεί παρελθόν ύστερα από απόφαση των επικεφαλής του ομίλου Hachette, του πρώτου εκδοτικού ομίλου της Γαλλίας που πρόσφατα έκλεισε 200 χρόνια ζωής και τον οποίο αγόρασε ο Μπολορέ στα τέλη του 2023, κατέχοντας και ελέγχοντας πλέον τη συντριπτική πλειονότητα των εκδοτικών οίκων της Γαλλίας: Grasset, Fayard, Stock, JC Lattes, Calmann-Levy, Hatier, Dunod, Armand Colin, Larousse, Le Routard κ.ά. Φυσικά, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι τα δύο βιβλία του ακροδεξιού Μπαρντελά και το τελευταίο του Σαρκοζί, «Το ημερολόγιο ενός φυλακισμένου», εκδόθηκαν μετά βαΐων και κλάδων και μεγάλη εκστρατεία προώθησης από τις εκδόσεις Fayard του ομίλου Hachette/Bolloré, όπως είναι η νέα επίσημη ονομασία του...
Η απόλυση Νορά, για την οποία δεν δόθηκαν επισήμως εξηγήσεις, έπεσε σαν βόμβα στον εκδοτικό χώρο, προκαλώντας κάτι το πρωτοφανές για τα γαλλικά εκδοτικά δεδομένα: την αποχώρηση σε ένδειξη διαμαρτυρίας περίπου 300 συγγραφέων! «Δεν είμαστε ιδιοκτησία κανενός μετόχου» ήταν η φράση που κυκλοφορεί πλέον μεταξύ των συγγραφέων, και όχι μόνο, στους εκδοτικούς κύκλους από τότε που έγινε γνωστή η απόλυση Νορά. Εκατοντάδες συγγραφείς εξέφρασαν την υποστήριξή τους στο πρόσωπό του, καταγγέλλοντας τον «ιδεολογικό πόλεμο» που διεξαγάγει ο Μπολορέ. Συγκεκριμένα, οι συγγραφείς σε ανοιχτή επιστολή-καταπέλτη υπογράμμισαν, μεταξύ άλλων, ότι αρνούνται να γίνουν «όμηροι ενός ιδεολογικού πολέμου που αποσκοπεί στην επιβολή του αυταρχισμού παντού στην κουλτούρα και στα ΜΜΕ». Στην κοινή επιστολή τους πολλά «βαριά» ονόματα καταγγέλλουν την απόλυση Νορά ως «απαράδεκτο πλήγμα κατά της εκδοτικής ανεξαρτησίας και της ελευθερίας της δημιουργίας». «Για άλλη μια φορά, ο Βενσάν Μπολορέ λέει “είμαι σπίτι μου και κάνω ό,τι θέλω”, περιφρονώντας εκείνες κι εκείνους που εκδίδουν, που βοηθούν, που επιμελούνται, που διορθώνουν, που κατασκευάζουν, που διανέμουν τα βιβλία μας. Περιφρονώντας εκείνες και εκείνους που μας διαβάζουν» σημειώνουν οι συγγραφείς, που περιγράφουν τον Νορά ως «το προπύργιο και το τσιμέντο» των εκδόσεων.
«Το διακύβευμα υπερβαίνει τον κόσμο της λογοτεχνίας»
«Το διακύβευμα υπερβαίνει σε μεγάλο βαθμό τον κόσμο της λογοτεχνίας. Η πολυμορφία των καταλόγων, ο πλουραλισμός των απόψεων και της δημιουργίας, ο σεβασμός της εκδοτικής ελευθερίας συνιστούν βασικές αρχές για τη διαιώνιση της δημοκρατίας» προειδοποίησαν σε κοινό άρθρο τους πολλοί εκδότες, μεταξύ τους ο Αντουάν Γκαλιμάρ και η Φρανσουάζ Νισέν. Επισήμαναν ότι η απόλυση Νορά «σηματοδοτεί μια πρωτόγνωρη ανατροπή» όπου πρωταγωνιστεί «ένας μιντιακός και εκδοτικός όμιλος που δεν κρύβει τις πολιτικές προθέσεις του και διεξαγάγει, χωρίς να το κρύβει, έναν πολιτιστικό και ιδεολογικό πόλεμο».
Στο θέμα αναφέρθηκε εμμέσως ο Εμανουέλ Μακρόν από τα εγκαίνια του φεστιβάλ του βιβλίου, παρατηρώντας ότι «στη Γαλλία είμαστε προσκολλημένοι σε αυτό που αποτελεί τη δύναμή μας, την ελευθερία των συγγραφέων, την ποιότητά τους, τον ρόλο των εκδοτών» και υπογραμμίζοντας τη σημασία της «προστασίας του πλουραλισμού στον εκδοτικό χώρο». Οι πολιτικές αντιδράσεις ήσαν άμεσες, κυρίως από τα κόμματα της Αριστεράς. Ο πρώτος γραμματέας του Σοσιαλιστικού κόμματος Ολιβιέ Φορ έγραψε σε ανάρτησή του ότι ο Μπολορέ «είναι ένας ανελέητος κυνηγός που αφού μετέτρεψε τα ΜΜΕ του σε εργαλεία προπαγάνδας, θέλει τώρα να λοβοτομήσει τις εκδόσεις», καταγγέλλοντας «εκκαθαρίσεις και χαλιναγώγηση» παντού από όπου περνάει ο δισεκατομμυριούχος. Στο ίδιο μήκος κύματος και το ΚΚΓ, που κατήγγειλε πλήγμα στην ελευθερία του πνεύματος. «Ο Μπολορέ προκαλεί τη Γαλλία των γραμμάτων», σχολίασε σε ανάρτησή του ο επικεφαλής της Ανυπότακτης Γαλλίας Ζαν Λικ Μελανσόν, ζητώντας «τη διάλυση αυτού του ολοκληρωτικού ομίλου, εφημερίδων, τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών καναλιών».
Ο προπαγανδιστικός όμιλος υπέρ της Ακροδεξιάς
Η αναφορά του Μελανσόν σε «ολοκληρωτικό όμιλο» δεν έγινε τυχαία. Και αυτό γιατί όλα τα ΜΜΕ που έχει εξαγοράσει ο Μπολορέ, γνωστός για τις ακροδεξιές, αντιδραστικές όπως καταγγέλλονται από κόμματα και οργανώσεις πολιτών απόψεις του, παρότι ο ίδιος αυτοχαρακτηρίζεται ως «χριστιανός δημοκράτης», έχουν στραφεί προς θέσεις υπερσυντηρητικές, προπαγανδιστικές εκείνων του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού... Το ειδησεογραφικό τηλεοπτικό κανάλι Cnews, το ραδιόφωνο υψηλής ακροαματικότητας Europe 1 και η μεγάλης κυκλοφορίας εφημερίδα Journal du dimanche από το 2016 που πέρασαν στα χέρια του Μπολορέ προωθούν συντηρητικό, πολιτικό και πολιτισμικό, δημόσιο λόγο.
Διόλου τυχαία, αυτά τα ΜΜΕ ήταν που προπαγάνδισαν ένθερμα τις θέσεις του Εθνικού Συναγερμού στις βουλευτικές εκλογές το 2024... Είναι χαρακτηριστικό, σύμφωνα με την ερευνητική ιστοσελίδα Mediapart, ότι από το 2019 η αρμόδια Αρχή έχει επιβάλει 27 φορές χρηματικά πρόστιμα (συνολικού ύψους 630.000 ευρώ) στο Cnews για ρατσιστικές και ισλαμοφοβικές τοποθετήσεις των καλεσμένων του, για διάδοση ακροδεξιών θέσεων, όπως τον χαρακτηρισμό των αμβλώσεων ως μίας από τις αιτίες θανάτων, κ.ά. Όπως σημειώνει η ερευνητική ιστοσελίδα, «μέχρι σήμερα η Αρχή περιορίζεται σε οικονομικές ποινές».
Πάντως σε ό,τι αφορά τον εκδοτικό χώρο, με κοινό τους άρθρο στην εφημερίδα La Tribune 300 συγγραφείς ζητούν την επέκταση στις εκδόσεις της «ρήτρας συνείδησης» που ισχύει για τους δημοσιογράφους όταν αλλάζει η ιδιοκτησία ΜΜΕ όπου εργάζονται. Η ρήτρα «πρέπει να επεκταθεί, όχι για να αποδυναμώσει τις επιχειρήσεις αλλά για να αποκαταστήσει μια στοιχειώδη ισορροπία μεταξύ ελευθερίας του επιχειρείν και ελευθερίας να μην υπηρετούμε ό,τι αποδοκιμάζουμε».
