Το αφήγημα περί «χειρουργικών πληγμάτων», «όπλων ακριβείας» και «καθαρών πολέμων» γκρεμίζεται σήμερα μαζί με τα σχολεία του Ιράν. Η είδηση πέρασε σχεδόν σαν υποσημείωση μέσα στον καταιγισμό των εξελίξεων. Ένα ακόμη σχολικό συγκρότημα στη χώρα χτυπήθηκε. Και μάλιστα από το καύχημα της σύγχρονης στρατιωτικής τεχνολογίας.
Στην πόλη Λαμέρντ, στο νότιο Ιράν, ένα αθλητικό κέντρο και ένα γειτονικό δημοτικό σχολείο καταστράφηκαν από βαλλιστικό πύραυλο ακριβείας, σχεδιασμένο να εκρήγνυται πάνω από τον στόχο και να διασπείρει μεταλλικά θραύσματα σε μεγάλη ακτίνα.
Σύμφωνα με ανάλυση οπτικού υλικού και εκτιμήσεις ειδικών που δημοσίευσε η εφημερίδα New York Times, πρόκειται για όπλο που μέχρι πρόσφατα βρισκόταν σε δοκιμαστικό στάδιο και χρησιμοποιείται τώρα για πρώτη φορά σε πραγματικές συνθήκες πολέμου. Ο απολογισμός της δοκιμής ήταν τουλάχιστον 21 νεκροί.
Την ίδια ημέρα, στην έναρξη του πολέμου, ένας λιγότερα εξελιγμένος πύραυλος, ένας Tomahawk έπληξε δημοτικό σχολείο θηλέων στην πόλη Μινάμπ, σκοτώνοντας 175 ανθρώπους, στην πλειονότητα τους μικρές μαθήτριες. Δύο σχολεία, δύο σφαγές μέσα σε λίγες ώρες.
Η επίσημη δικαιολογία είχε να κάνει και στις δύο περιπτώσεις με το ότι οι εγκαταστάσεις που επλήγησαν βρίσκονταν κοντά σε στόχους στρατηγικής σημασίας. Όπως και στην περίπτωση του Μινάμπ, το αμερικανικό Πεντάγωνο επικαλέστηκε για το λάθος του την ύπαρξη στρατοπέδου των Φρουρών της Επανάστασης σε μικρή απόσταση από το σημείο της επίθεσης.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν όμως και πάλι πως οι χώροι ήταν καθαρά διαχωρισμένοι από τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις εδώ και χρόνια. Τόσο το σχολείο όσο και το αθλητικό κέντρο χρησιμοποιούνταν καθημερινά από παιδιά και τοπικές ομάδες.
Το όπλο που χρησιμοποιήθηκε στην πόλη Λαμέρντ, ο πύραυλος ακριβούς πλήγματος (Precision Strike Missile) υποτίθεται ότι αποτελεί την πιο εξελιγμένη μορφή στρατιωτικής τεχνολογίας. Είναι σχεδιασμένο να πλήττει συγκεκριμένους στόχους, να εκρήγνυται στον αέρα και να περιορίζει, υποτίθεται, την ανεξέλεγκτη καταστροφή.
Η πραγματικότητα δείχνει βέβαια κάτι εντελώς διαφορετικό. Όταν μια τέτοια κεφαλή εκρήγνυται πάνω από ένα σχολικό συγκρότημα, το ζήτημα δεν είναι η τεχνολογία αλλά η αρχική επιλογή του στόχου, μια απόφαση που δεν μπορεί να συγκαλυφθεί πίσω από την τεχνική ορολογία.
Γιατί μετά τις «παράπλευρες απώλειες» η διεθνής κοινή γνώμη καλείται τώρα να εξοικειωθεί με όρους όπως «σφάλμα στόχευσης», «τεχνική αστοχία» ή «αποδοχή του κινδύνου για απώλειες αμάχων». Όταν δύο σχολεία του Ιράν πλήττονται μέσα σε λίγες ώρες, η έννοια της τεχνικής αστοχίας χάνει ολοκληρωτικά το νόημά της.
Τα όρια του αποδεκτού όμως συνεχίζουν να διευρύνονται. Το κτίριο της ιρανικής κρατικής τηλεόρασης βαπτίζεται «στρατηγικός στόχος» επειδή μεταδίδει προπαγανδιστικές θέσεις. Η εγγύτητα με στρατιωτικές εγκαταστάσεις αρκεί για να δικαιολογήσει κάθε μορφής ωμότητα. Και η τεχνολογία, αντί να λειτουργεί ως περιορισμός, χρησιμοποιείται τελικά ως άλλοθι.
Γιατί η «ακρίβεια» αφορά το πού θα χτυπήσει το όπλο, όχι το τι υπάρχει γύρω από τον στόχο. Όταν ένας στρατιωτικός στόχος βρίσκεται δίπλα σε κατοικημένες περιοχές, σχολεία ή άλλες πολιτικές εγκαταστάσεις, η καταστροφή δεν μπορεί να αποφευχθεί. Απλώς κατανέμεται μέσα σε μια προκαθορισμένη ζώνη. Και όσο πιο «ακριβές» είναι το όπλο, τόσο πιο εύκολα μπορεί να δικαιολογηθεί η χρήση του σε παρόμοιες συνθήκες.
Στην περίπτωση δε πυραύλων που εκρήγνυνται στον αέρα και διασπείρουν μεταλλικά θραύσματα, η ίδια η λειτουργία τους προϋποθέτει ότι θα πληγεί οτιδήποτε βρίσκεται μέσα στη ζώνη. Δεν μιλάμε επομένως για αστοχία αλλά για μέρος του σχεδιασμού.
Ο βομβαρδισμός δύο σχολείων την ίδια μέρα δεν αποτελεί ατύχημα αλλά πρακτική. Είναι αυτή η επανάληψη που καθιστά το ζήτημα πολιτικό και όχι τεχνικό. Και μαζί με τα σχολεία του Ιράν καταρρέει και το παραπλανητικό αφήγημα πως η τεχνολογία μπορεί τελικά να εξανθρωπίσει κάπως τον πόλεμο.
