Οι αγωνιώδεις συζητήσεις των 27 Ευρωπαίων ηγετών για την επόμενη μέρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδεικνύουν τα αδιέξοδα της Ευρώπης στη σημερινή εποχή. Αναδεικνύουν το πόσο η ευρωπαϊκή ηγεσία άργησε να «ξυπνήσει», να αντιληφθεί τις αλλαγές της εποχής, να αναγνωρίσει τη νέα πραγματικότητα και φυσικά τις αδυναμίες του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Ενώ συζητούν για την κοινή επόμενη μέρα και την «πραγματικά ενιαία αγορά», βαδίζουν στον δρόμο του διχασμού και των πολλών ταχυτήτων.
Στην άτυπη σύνοδο κορυφής που έγινε στη Φλάνδρα του Βελγίου, στο κάστρο των σταυροφόρων Άλντεν Μπίζεν, η συζήτηση αφορούσε την επόμενη μέρα της Ε.Ε. Συγκεκριμένα, αφορούσε την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, την απλούστευση των κανονισμών, τη μείωση των τιμών ενέργειας και μια ρεαλιστική εμπορική πολιτική. Όλα αυτά περιγράφονται στο κείμενο που ετοίμασαν η Ιταλία, η Γερμανία και το Βέλγιο. Όμως, δεν συμμετείχαν όλες οι χώρες παρά μόνο οι 19 από τις 27. Απούσες η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία, η Σλοβενία, η Μάλτα, η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία. Ηχηρή ένδειξη των μεγάλων διαφωνιών που υπάρχουν, πριν καν ξεκινήσει η συζήτηση. Αυτή η συζήτηση έχει έναν γενικό τίτλο περί ανταγωνιστικότητας.
Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δηλώνει ότι ήρθε η ώρα η Ευρώπη να γίνει ένας «πραγματικός παγκόσμιος γίγαντας». Φαινομενικά, όλες οι χώρες επιθυμούν την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ένωσης, όμως υπάρχουν διαφωνίες ως προς τον τρόπο επίτευξης αυτού του στόχου σε βασικά ζητήματα, όπως η έκδοση των ευρωομολόγων ή ο τρόπος μείωσης των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας.
Το χαστούκι Τραμπ
Τις προτάσεις για το πώς η Ε.Ε. θα γίνει ανταγωνιστική τις εισηγούνται οι Μάριο Ντράγκι και Ενρίκο Λέτα -κατά σύμπτωση και οι δύο Ιταλοί, προερχόμενοι από τον συντηρητικό χώρο- με τον Ντράγκι να είναι ο πρώην κεντρικός Ευρωπαίος τραπεζίτης.
Είναι αλήθεια πως από τον λήθαργό τους οι Ευρωπαίοι ξύπνησαν από τις σφαλιάρες του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ωμά και κυνικά τούς είπε ότι η Ε.Ε. δεν αποτελεί κάποια υπολογίσιμη δύναμη και ότι δεν έχει καρέκλα στο κεντρικό τραπέζι της διαπραγμάτευσης για τον πλανήτη, όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ρωσία ακόμα και η Ινδία.
«Η μόνη αποτελεσματική απάντηση σε όσα κάνει ο Τραμπ στην Ευρώπη είναι η περαιτέρω ενοποίηση της ενιαίας αγοράς και η μετάβαση σε μια πραγματικά ενιαία ευρωπαϊκή αγορά» δήλωσε ο Ενρίκο Λέτα. Ο Ντράγκι στην έκθεσή του εκτίμησε ότι οι ετήσιες επενδυτικές ανάγκες της Ευρώπης ανέρχονται σε περίπου 800 δισ. ευρώ, εκτίμηση που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει έκτοτε αναθεωρήσει προς τα πάνω, στα 1,2 τρισ. ευρώ ετησίως, με φόντο και τις αυξημένες αμυντικές ανάγκες της Ε.Ε.
«Όσοι μπορούν και θέλουν»
Η συζήτηση αυτή γίνεται με μεγάλη καθυστέρηση. Η πρώτη αντίδραση μετά την επίθεση Τραμπ (δασμοί, Γροιλανδία, αλλαγή στάσης στο Ουκρανικό κ.ά.) ήταν ότι η Ε.Ε. πρέπει να αποκτήσει δύναμη πυρός έναντι της Ρωσίας, τον δικό της αμυντικό βραχίονα, χωρίς την αμερικανική ομπρέλα. Έτσι αποφάσισαν την πολιτική για τον επανεξοπλισμό της Ευρώπης που στοιχίζει σε πρώτη φάση κάπου στα 800 δισ. ευρώ. Για να γίνει το σχέδιο πραγματικότητα, χρειάζεται χρόνος -ανάπτυξη πολεμικής βιομηχανίας, ώστε να μην αγοράζονται μόνο αμερικανικά όπλα- και περισσότερο χρήμα. Κάθε χώρα πρέπει να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες πολύ πάνω από το 5% του ΑΕΠ της.
Η δεύτερη αντίδραση είναι η συζήτηση για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας που σημαίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να γίνει αυτάρκης σε ενέργεια και σε τεχνολογία, αυξάνοντας την παραγωγική της δυνατότητα σε πολλούς τομείς και φυσικά τις εξαγωγές της και τη δική της εμπορική δύναμη.
Εδώ είναι που αρχίζουν τα δύσκολα ερωτήματα: Θα προχωρήσει η Ε.Ε. ως ενιαία δύναμη; Θα συνεχιστεί η διαδικασία της συνοχής; Δηλαδή, η όλο και μεγαλύτερη σύγκλιση των οικονομιών των κρατών μελών; Θα συνεχιστεί η κοινωνική συνοχή, που σημαίνει κοινωνικό κράτος, βελτίωση των δημοσίως παρεχόμενων αγαθών;
Οι απαντήσεις όχι μόνο δεν είναι ενιαίες αλλά κινούνται προς εντελώς διαφορετικές κατευθύνσεις. Οι Γερμανοί -μαζί και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν- μιλούν πλέον για Ε.Ε. πολλών ταχυτήτων. Όσοι μπορούν και θέλουν, είναι η κατεύθυνση.
Αντιθέτως, ο Εμανουέλ Μακρόν δηλώνει ότι είναι ανάγκη να είναι κοινή, χωρίς διαχωρισμούς και διασπάσεις.
Το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό
Υπάρχουν όμως και συγκλίσεις που αφορούν την ταχύτητα λήψης τής όποιας απόφασης και την ενιαία αγορά. Η Ε.Ε. πλέον βιάζεται έως το 2027 να έχουν ληφθεί αποφάσεις, αλλά και να προχωρήσει η υλοποίησή τους. Εκεί που συμφωνούν είναι η ενοποίηση των αγορών: της χρηματοπιστωτικής αγοράς και της αγοράς ενέργειας.
«Οι επιχειρήσεις μας έχουν ανάγκη από κεφάλαια άμεσα. Αυτό πρέπει να το κάνουμε αυτόν τον χρόνο» είπε η πρόεδρος της Κομισιόν, προτρέποντας για την συνομολόγηση συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου και για την απλοποίηση των ρυθμιστικών κανόνων ώστε να απελευθερωθεί το αναπτυξιακό δυναμικό της οικονομίας.
Πίσω από τις λέξεις, όμως, κρύβεται η προσπάθεια συγχωνεύσεων ή καλύτερα απορρόφησης των μικρότερων από τις μεγαλύτερες εταιρείες. Η περίφημη ενιαία αγορά θα εξελιχθεί σε ακόμα μεγαλύτερη συγκέντρωση κεφαλαίου στα χέρια λίγων.
Τα μέτρα που προωθούνται -σε συνδυασμό με τον σύντομο χρόνο- δεν ευνοούν πραγματικά διαρθρωτικές αλλαγές και διαδικασία σύγκλισης. Ευνοούν την απορρόφηση «των μικρών ψαριών από τα μεγάλα» - και σε επίπεδο κλαδικό και σε επίπεδο χωρών.
Τα ωραία λόγια σε συνδυασμό με τις εμφανείς διαφωνίες οδηγούν σε μεγάλες αποκλίσεις και σε διχασμό.
