Πυκνώνουν οι σκέψεις και οι συλλογισμοί καθώς επιταχύνονται οι εξελίξεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Η σημερινή συγκέντρωση Ευρωπαίων, ΝΑΤΟϊκών και Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο για τετ-α-τετ συνομιλίες με τον Τραμπ μετά την συνάντησή του τελευταίου με τον Πούτιν στην Αλάσκα την Παρασκευή, βάζουν τα πράγματα σε μια νέα τροχιά. Πολλά παζαρεύονται και πολλά διακυβεύονται, το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για όλες τις πλευρές.
Πάμπολλες είναι και οι εικασίες για τον μοχλό πίσω απ’ όλη αυτή τη σπουδή και τη κινητικότητα ύστερα από τρεισήμισι χρόνια αιματοχυσίας, καταστροφής και διπλωματικής ακινησίας.
Μια εξ' αυτών, υπό τη μορφή διάχυτης αίσθησης, αφορά αν μη τι άλλο στην ξεκάθαρη στροφή Τραμπ προς τις “υποδείξεις” των ρεαλιστών οι οποίοι για την ώρα φαίνεται να υπερισχύουν έναντι των γερακιών στους κύκλους του πολιτικο-διπλωματικού κατεστημένου της Ουάσιγκτον. Έγκριτοι εκπρόσωποι της παραπάνω σχολής, ανάμεσά τους ο κορυφαίος Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Τζον Μερσχάιμερ, είχαν στιγματίσει τον αμερικανικό επεμβατισμό στην Ουκρανία και την επιμονή της Ουάσιγκτον να οδηγήσει το Κίεβο στους κόλπους του ΝΑΤΟ καθιστώντας το δυτικό προπύργιο στα σύνορα της Ρωσίας.
Οι ίδιοι αναλυτές είχαν επικρίνει έντονα την ανανέωση της αμερικανικής δέσμευσης σ’ αυτόν τον στόχο από τη κυβέρνηση Μπάιντεν επισημαίνοντας πολλάκις ότι η Ρωσία δεν διαθέτει το δυναμικό για να είναι στρατηγικός ανταγωνιστής των ΗΠΑ διότι αυτός ο ρόλος ανήκει-πλέον- "δικαιωματικά" στη Κίνα.
Ως εκ τούτου, η Ουάσιγκτον θα πρέπει να κλείσει τα ανοιχτά μέτωπα με τη Μόσχα για να μπορεί να στραφεί ανενόχλητη στην αντιμετώπιση του Πεκίνου καθώς αυτό φιλοδοξεί να κυριαρχήσει στην παγκόσμια σκηνή, την καινοτομία και την επιδραστική ισχύ. Έχει άραγε αυτό στο πίσω μέρος του μυαλού του ο Τραμπ την ώρα που εντείνει τις προσπάθειές του να πετύχει μια συμφωνία με τον Πούτιν η οποία θα ικανοποιεί όσο το δυνατόν περισσότερους;
Αναγνωρίζοντας τετελεσμένα (;)
Αυτό είναι άγνωστο. Απομένει να επιβεβαιωθεί στη πορεία του χρόνου. Το πιο ουσιαστικό ερώτημα όμως είναι άλλο: Μπορεί η όποια συμφωνία υπάρξει στο άμεσο μέλλον να εξασφαλίσει στο απώτερο την πολυπόθητη ειρήνη; Με άλλα λόγια, είναι δυνατή μια μόνιμη ειρήνη στην Ουκρανία με μια συμφωνία που θα αναγνωρίζει τα τετελεσμένα του πολέμου;
Κάποιοι το θεωρούν αυτό ανέφικτο. Χωρίς επιστροφή εδαφών από τη Ρωσία, λένε, οποιαδήποτε συμφωνία θα είναι ένα «διάλειμμα» στον πόλεμο, μια «συνταγή» για επανάληψη της σύγκρουσης. Με δεδομένο ότι ο Πούτιν δεν πρόκειται να κάνει πίσω στο εδαφικό, το παζλ μια ειρήνευσης που δεν θα περιλαμβάνει επιστροφή κατεχομένων εδαφών μοιάζει πολύ δύσκολο. Ωστόσο, η ιστορία έχει δείξει πως ακόμη και μια ειρήνη βασισμένη σε εδαφικές παραχωρήσεις θα μπορούσε να είναι σταθερή και μόνιμη.
Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα, η παραχώρηση της Καρελίας από τη Φινλανδία στη Σοβιετική Ένωση μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, διαμορφώνοντας ένα στάτους το οποίο διατηρείται μέχρι σήμερα.
Επίσης, η μεταπολεμική διαίρεση της Γερμανίας σε δύο κράτη που ανήκαν μάλιστα σε αντίπαλα γεωπολιτικά στρατόπεδα, διαμόρφωσε συν τω χρόνω ένα σταθερό και πρακτικά μη αμφισβητήσιμο καθεστώς, τουλάχιστον μέχρι τις κατακλυσμιαίες ανατροπές του 1989 που σηματοδότησαν την επανένωση. Ομοίως, το Βερολίνο διαιρέθηκε και το υπό δυτικογερμανική διοίκηση τμήμα του, έμελλε να βρεθεί στο… κέντρο της Ανατολικής Γερμανίας. Με μια πρώτη ματιά, ήταν ένας διακανονισμός που έμοιαζε να είχε σχεδιαστεί για να οδηγήσει μοιραία τις τότε υπερδυνάμεις σε σύγκρουση, όμως αυτό δεν συνέβη ποτέ.
Διευθετήσεις και διακανονισμοί
Όχι μόνο δεν συνέβη, αλλά και καθώς άρχισαν να διαμορφώνονται συνθήκες ευρύτερης ύφεσης στην Ευρώπη, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση μαζί με τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο διαπραγματεύτηκαν τη Συμφωνία των Τεσσάρων Δυνάμεων του 1971 για το Βερολίνο, την οποία υπέγραψαν την επόμενη χρονιά οι κυβερνήσεις της ΟΔΓ και της ΛΔΓ. Οι περιορισμοί στην κυκλοφορία από το Τείχος που χώριζε στα δύο το Βερολίνο χαλάρωσαν και παρόλο που η Σοβιετική Ένωση δεν αναγνώρισε ποτέ επίσημα το Δυτικό Βερολίνο ως έδαφος της Δυτικής Γερμανίας, η συμφωνία του 1972 αναγνώριζε σιωπηρά αυτό το καθεστώς.
Ένα ακόμη παράδειγμα από το παρελθόν: Το 1945, οι Παρτιζάνοι του Τίτο κατέλαβαν τη πόλη της Τεργέστης και τα περίχωρά της. Ο νεοσύστατος ΟΗΕ παρενέβη άμεσα διαιρώντας τελικά την περιοχή σε μια “βόρεια ζώνη” η οποία περιελάμβανε την ίδια τη πόλη και διοικούνταν από το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες και μια νότια ζώνη που διοικούνταν από τη Γιουγκοσλαβία.
Μέχρι το 1954, η κυβέρνηση του Βελιγραδίου επέτρεψε την ενσωμάτωση του μεγαλύτερου μέρους της βόρειας ζώνης στη Ιταλία, κυρίως λόγω της προοπτικής οικονομικής συνεργασίας με τη Ρώμη. Ακόμη και η Σοβιετική Ένωση η οποία είχε αντιταχθεί σθεναρά στις προσπάθειες των ΗΠΑ και της Βρετανίας να ενθαρρύνουν τη Γιουγκοσλαβία να αποκηρύξει τις αξιώσεις της, τελικά χαιρέτισε στο τέλος τον διακανονισμό του Τίτο.
Ιστορικό προηγούμενο
Για ορισμένους αναλυτές, τα ιστορικά αυτά παραδείγματα θα μπορούσαν να δείξουν το δρόμο μιας παρόμοιας διευθέτησης στη σημερινή εμπόλεμη Ουκρανία. Αν το Κίεβο παραχωρήσει εδάφη του στη Ρωσία βάσει μιας διεθνούς αναγνωρισμένης συνθήκης, το διεθνές δίκαιο και το ιστορικό προηγούμενο θα μπορούσαν να «κλειδώσουν» τα νέα σύνορα στ΄ ανατολικά και να διαμορφώσουν ένα στάτους σταθεροποίησης.
Προφανώς ένας διακανονισμός σε αυτό το πνεύμα, θα διευκόλυνε τον Πούτιν να υποστηρίξει πειστικά στο εσωτερικό ότι η Ρωσία πέτυχε όλους τους στρατηγικούς στόχους που είχε θέσει με την “ειδική στρατιωτική επιχείρηση” της, δηλαδή αποτροπή της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και δημιουργία μιας «ζώνης ασφαλείας».
Ελέγχοντας τμήματα της ανατολικής και νότιας Ουκρανίας, η Ρωσία θα μπορούσε να κηρύξει τη “νίκη” της και οι Δυτικοί θα είχαν κάθε δικαίωμα να απαιτήσουν και να αποσπάσουν από το Κρεμλίνο εγγυήσεις ότι η “ιστορία” τελειώνει εδώ. Με το εδαφικό έπαθλο από την Ουκρανία στα χέρια της, η σημερινή Ρωσία ίσως θα είχε λιγότερα κίνητρα να συνεχίσει τους δαπανηρούς πολέμους της στο μέλλον, ειδικά μάλιστα αν οι διεθνείς κυρώσεις αρθούν εν μέρει στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συμφωνίας.
Από την άλλη πλευρά, μια ειρήνη, ακόμη και με επώδυνες παραχωρήσεις, θα μπορούσε να προσφέρει στην Ουκρανία την ευκαιρία για πολιτική και οικονομική σταθεροποίηση, για ανοικοδόμηση και παράλληλα μια ρεαλιστική «φόρμουλα» για να βρει το δρόμο της προς τη Δύση…
