Ανατράπηκε ή κατέρρευσε; Έφυγε με δική του απόφαση ή εκείνοι που τον στήριζαν του έδειξαν την έξοδο; Ως ένα σημείο φαίνεται πως ισχύουν και τα δύο. Το καθεστώς βρίσκονταν σε κατάσταση σοβαρής αδυναμίας εδώ και σχεδόν δύο χρόνια. Είχε χάσει τα ερείσματά του εντός και εκτός. Αντίθετα, οι αντάρτες ενίσχυσαν τα δικά τους, ειδικά εκείνα εκτός Συρίας. Αυτό τους πρόσφερε συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι του αντιπάλου τους το οποίο «μεγεθύνθηκε» από την αναδίπλωση των δύο ισχυρότερων και αταλάντευτων συμμάχων της Δαμασκού, της Ρωσίας και του Ιράν, που είναι πλέον απασχολημένοι σε ανοιχτά, θερμά μέτωπα άμεσου γεωπολιτικού ενδιαφέροντος.
Αν, πάντως, η κατάρρευση εκ των έσω φαντάζει σχετικά αυτονόητη δεδομένου ότι η εξουσία του Άσαντ παρέπαιε εδώ και καιρό, η αστραπιαία κίνηση των ανταρτών να αξιοποιήσουν τη συγκυρία και το διαφαινόμενο κενό υποστηρικτικής ισχύος και σε δύο εβδομάδες να φτάσουν ως την πρωτεύουσα χωρίς να συναντήσουν την παραμικρή αντίσταση, μοιάζει με αίνιγμα που περιμένει ακόμη τη λύση του...
Όπως και η βασικότερη απορία: Πώς μια από τις πάμπολλες ένοπλες ομάδες που σχεδόν είχαν εξαλειφθεί από τους ανελέητους αεροπορικούς βομβαρδισμούς της Ρωσίας την περίοδο 2015-18, αποκαθιστώντας τον έλεγχο του καθεστώτος σε όλες τις πόλεις της χώρας, απέκτησε τη «τεχνογνωσία» για να πετύχει το μέχρι πρότινος «αδιανόητο»;
Καταστρώνοντας το σχέδιο
Σύμφωνα με αποκλειστικό δημοσίευμα του Guardian που επικαλείται τον Αμπού Χασάν αλ Χάμουι, τον επικεφαλής της στρατιωτικής πτέρυγας της Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS) της οργάνωσης που πρωταγωνίστησε στην αντάρτικη προέλαση προς τη Δαμασκό την περασμένη εβδομάδα, το σχέδιο για την χαριστική βολή στο καθεστώς Άσαντ άρχισε να οργανώνεται πριν από ένα χρόνο. Δεν διευκρινίζεται αν αυτό έγινε πριν ή μετά την επίθεση της Χαμάς στη Γάζα στις 7 Οκτωβρίου 2023. Επρόκειτο για μια συντονισμένη και εξαιρετικά πειθαρχημένη επιχείρηση.
Το σημείο-κλειδί ήταν ο στενός συντονισμός των ένοπλων ομάδων της αντιπολίτευσης σε όλη τη χώρα. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε επίσης η σύσταση μιας νέας μονάδας επιθετικών drones που κατά τα φαινόμενα αποτέλεσε την αιχμή του δόρατος της όλης επιχείρησης. Η HTS που έχει την έδρα της στα βορειοδυτικά συντόνισε ένα δίκτυο ανταρτικών οργανώσεων με άλλους «ομότιμούς» της στα νότια της Συρίας δημιουργώντας μια ενιαία «αίθουσα επιχειρήσεων» και θέτοντας έναν ξεκάθαρο αντικειμενικό σκοπό: Να περικυκλώσει τη Δαμασκό από τις δύο κατευθύνσεις, από βορρά και νότο.
Ως γνωστόν, το καθεστώς κατάφερε ένα ισχυρό πλήγμα στους αντικαθεστωτικούς στη βορειοδυτική Συρία το 2019 απωθώντας με επιτυχία ένοπλες φατρίες στην επαρχία Ιντλίμπ. Μετά από μια τελική μάχη κατά την οποία η Τουρκία διαπραγματεύτηκε εκεχειρία εκ μέρους των δυνάμεων της αντιπολίτευσης, την άνοιξη του 2020, οι αντάρτες περιορίστηκαν σε μια μικρή περιοχή στα βορειοδυτικά όπου και παρέμεναν ως την αιφνίδια προέλασή τους προς τη Δαμασκό.
Κανείς δεν γνωρίζει μέχρι στιγμής- και για ευνόητους λόγους ο Χάμουι δεν αποκαλύπτει- πώς αναδύθηκε η HTS μέσα από το πλήθος των οργανώσεων και με τίνος πρωτοβουλία ή υπόδειξη ανέλαβε να συσπειρώσει τις, συχνά αντίπαλες φατρίες, σε μια ενιαία ομάδα αναλαμβάνοντας «δικαιωματικά» την ηγεσία τους. Πάντως, όσες από τις ομάδες, όπως το παράρτημα της Αλ Κάιντα, η Χουράς Αλ- Ντιν, απέρριψαν ή πήγαν κόντρα στην «πρωτοβουλία» της HTS, υπέστησαν τις συνέπειες της οργής της. Κάπως έτσι, η οργάνωση του μέχρι πρότινος καταζητούμενου ως «τζιχαντιστή» στις ΗΠΑ, αλ Τζαουλάνι, επικράτησε και έγινε ο αδιαμφισβήτητος κυρίαρχος στο μωσαϊκό των αντικαθεστωτικών.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν, σε σχόλια του από την Ακάμπα της Ιορδανίας το περασμένο Σαββατοκύριακο, πρόσφερε κάποιες ενδείξεις για το ρόλο των ΗΠΑ στην αλλαγή του συριακού σκηνικού: Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν άμεσες επαφές με την Αλ-Σαμ. Δεν είπε τίποτα περισσότερο αλλά ήταν ο πρώτος υψηλόβαθμος αξιωματούχος της κυβέρνησης Μπάιντεν που επιβεβαίωσε ότι η Ουάσιγκτον γνώριζε από πρώτο χέρι τα σχέδια και τις προθέσεις των ανταρτών.
Ποιοτική εξέλιξη
Στην συνέντευξή του στον Guardian, o στρατιωτικός επικεφαλής της οργάνωσης δεν εξηγεί από πού προήλθε το σημαντικότερο «κεφάλαιο» για την μετατροπή του ετερόκλητου μωσαϊκού της συριακής ένοπλης αντίστασης σε μια ενιαία, συγκροτημένη υπό σαφή στρατιωτικό δόγμα και πειθαρχημένη στην επίτευξη του αντικειμενικού σκοπού, στρατιωτική δύναμη: Η τεχνογνωσία.
Εδώ πράγματι υπάρχει μια εντυπωσιακή ποιοτική εξέλιξη όσον αφορά στη φύση του πολέμου που διεξήγαγαν μέχρι πρότινος οι δυνάμεις των ανταρτών.
Ο Αλ Χάμουι λέει: «Μελετήσαμε διεξοδικά τον εχθρό αναλύοντας τις τακτικές του, τόσο μέρα όσο και νύχτα και χρησιμοποιήσαμε τις πληροφορίες που συγκεντρώσαμε για να αναπτύξουμε τις δικές μας δυνάμεις». Έτσι, δημιουργήθηκαν στρατιωτικοί κλάδοι, ειδικές μονάδες και δυνάμεις εσωτερικής ασφάλειας.
Η HTS άρχισε επίσης να παράγει δικά της όπλα, οχήματα και πυρομαχικά με στόχο μια όσο το δυνατόν αυτάρκεια που θα της πρόσφερε παρατεταμένη επιμελητειακή αντοχή στο πεδίο της μάχης. Σύστησε επίσης μια μονάδα επιθετικών, αναγνωριστικών και καμικάζι drones στην οποία στρατολογήθηκαν σχεδιαστές, μηχανικοί και χημικοί. Η παραγωγή ξεκίνησε το 2019. Ένα από τα drone που σχεδίασαν και κατασκεύαζαν οι αντάρτες, το «Σαχίν», χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά εναντίον των καθεστωτικών δυνάμεων στην προέλαση προς τη Δαμασκό με καταστροφική αποτελεσματικότητα.
Αποδιοργάνωση
Άσχετα από το πώς κατόρθωσαν οι αντάρτες να φτάσουν σ’ ένα τόσο υψηλό επίπεδο στρατιωτικής ετοιμότητας και με τίνος την βοήθεια εξέλιξαν τις ικανότητες τους στον επιχειρησιακό σχεδιασμό, τον εξοπλισμό και την διοίκηση, από την άλλη πλευρά οι δυνάμεις του Άσαντ βρίσκονταν σε φάση προχωρημένης αποδιοργάνωσης. Το σημαντικότερο που έκρινε την έκβαση της μάχης, ήταν ότι το καθεστώς είχε, ουσιαστικά, εκχωρήσει την υπεράσπισή του στους δύο ισχυρούς συμμάχους του, τη Ρωσία και το Ιράν, οι οποίοι ωστόσο βρίσκονται τώρα σε φάση εξοικονόμησης δυνάμεων και πόρων προκειμένου να ανταπεξέλθουν στις ανάγκες της εμπλοκής τους στα θερμά μέτωπα της Ουκρανίας, η πρώτη, της Μέσης Ανατολής ευρύτερα, το δεύτερο.
Όπως επισημαίνει το Reuters, μεγάλο μέρος της επιχειρησιακής δομής και της διοίκησης του συριακού στρατού είχε ανατεθεί σε Ιρανούς στρατιωτικούς συμβούλους. Αλλά πολλοί από τους αυτούς έφυγαν την άνοιξη μετά τις φονικές ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές στην συριακή πρεσβεία στη Δαμασκό ενώ οι υπόλοιποι αναχώρησαν την περασμένη εβδομάδα, πιθανόν κατ’ εντολή της Τεχεράνης.
Μαχητές και διοικητές της Χεζμπολάχ είχαν ήδη φύγει ως επί το πλείστον τον Οκτώβριο για να επικεντρωθούν στον κλιμακούμενο πόλεμο στον Λίβανο με το Ισραήλ. Το κέντρο διοίκησης και ελέγχου του συριακού στρατού περιήλθε σε μη λειτουργική κατάσταση μετά την αποχώρηση των αξιωματικών του Ιράν και της Χεζμπολάχ και ο στρατός του Άσαντ δεν είχε πια καθοδήγηση και επιχειρησιακό σχέδιο για να αποκρούσει τους αντάρτες όταν επιτέθηκαν στο Χαλέπι. Η πόλη έπεσε τελικά χωρίς μεγάλη μάχη στις 29 Νοεμβρίου, μόλις δύο ημέρες μετά την έναρξη της επίθεσης των ανταρτών. Ήταν ένα σοκ για τους ανώτερους αξιωματικούς και προφανώς για τον ίδιο τον Άσαντ. Αντιλαμβάνονταν πως ό,τι είχε απομείνει ήταν ένας στρατός σε κατάσταση σοβαρής αποδιοργάνωσης και πως η αρχή του τέλους δεν βρίσκονταν μακριά…
