Ο πόλεμος στην Ουκρανία ήταν μέχρι και χτες μια κατάσταση που η Μόσχα στην πραγματικότητα δεν βίωνε, ή μάλλον βίωνε από μακριά, ως θέμα ειδησεογραφικής ενημέρωσης.
Η ρωσική πρωτεύουσα είναι πολύ μακριά από τα μέτωπα και, μέχρι πρότινος ήταν και ασφαλής, αφού οι δυνατότητες των ουκρανικών δυνάμεων δεν μπορούσαν να την απειλήσουν ευθέως. Έτσι, ενώ οι ουκρανικές πόλεις ζούσαν στη σκιά του φόβου, υπό τον κλοιό των ρωσικών πυραυλικών επιθέσεων, των καταστροφών σε κτίρια και υποδομές, των διακοπών ρεύματος, των σειρήνων των αεροπορικών επιδρομών, η Μόσχα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό ανέπαφη από τις συνέπειες του πολέμου. Ενός πολέμου που το Κρεμλίνο επέμενε να αποκαλεί «ειδική στρατιωτική επιχείρηση». Όμως τα πράγματα φαίνεται πως τώρα αλλάζουν.
Το θέαμα του πυκνού μαύρου καπνού που υψώνονταν πάνω από τη Μόσχα μετά τις ουκρανικές επιθέσεις με drones σε πετρελαϊκές υποδομές λίγα χιλιόμετρα μακριά από το Κρεμλίνο, την Πέμπτη, συνιστά κάτι περισσότερο από μια δραματική κλιμάκωση της σύγκρουσης. Αντιπροσωπεύει μια καλά σχεδιασμένη στρατηγική του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι με στόχο να “γυρίσει” τον πόλεμο πίσω στη Ρωσία, να υπονομεύσει την αφήγηση του Πούτιν ότι έχει την κατάσταση υπό έλεγχο και να πείσει τόσο τη ρωσική κοινωνία όσο και τους δυτικούς εταίρους της Ουκρανίας ότι το Κίεβο έχει τώρα την πρωτοβουλία των κινήσεων.
Ωστόσο, υπάρχει ένα βασικό ερώτημα εδώ- που δεν έχει να κάνει βέβαια με το αν η Ουκρανία μπορεί να χτυπήσει τη Μόσχα, απέδειξε ότι είναι ικανή γι’ αυτό. Έχει να κάνει με το γιατί ο Ζελένσκι επέλεξε αυτή τη στιγμή να εντείνει την στρατιωτική πίεση βαθιά εντός της ρωσικής ενδοχώρας;
Η απάντηση, σύμφωνα με τους αναλυτές, θα πρέπει να αναζητηθεί στον συνδυασμό της στρατιωτικής αναγκαιότητας, των πολιτικών μηνυμάτων που θέλει να στείλει ο Ουκρανός πρόεδρος και της εντεινόμενης πεποίθησης του Κιέβου ότι η έκβαση του πολέμου μπορεί να εξαρτηθεί τόσο από την πίεση στο εσωτερικό της Ρωσίας όσο και από τα κέρδη στο πεδίο της μάχης, στην ανατολική Ουκρανία.
Νέα πραγματικότητα
Για περισσότερα από τέσσερα χρόνια, το Κρεμλίνο είχε κατορθώσει αρκετά αποτελεσματικά να “απομονώσει” μεγάλο μέρος του ρωσικού πληθυσμού από την πραγματικότητα του πολέμου. Η βία παρέμενε γεωγραφικά μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα της Ρωσίας. Η στρατολόγηση αφορούσε όσους ενδιαφέρονταν για τα κίνητρα που προσφέρονταν, δηλαδή δεν είχε να κάνει με τον γενικό πληθυσμό πέραν της πρώτης μερικής επιστράτευσης του 2023, ενώ η στροφή στην πολεμική οικονομία απορροφούσε τις κακές επιδόσεις ή τις όποιες διακυμάνσεις υπήρχαν. Με άλλα λόγια, η Μόσχα, το σύμβολο της ρωσικής ισχύος και ευημερίας, συνέχισε σε μεγάλο βαθμό την καθημερινή ρουτίνα της παρά τον πόλεμο.
Αυτή η τακτική είχε συγκεκριμένο στόχο. Το ρωσικό σύστημα εξουσίας βασίζεται στη πολιτική και οικονομική σταθερότητα. Πιθανές αντιδράσεις ή αμφισβήτηση στο πόλεμο είναι πολύ ευκολότερο να ελεγχθούν όταν οι πολίτες δεν αισθάνονται προσωπικά επηρεασμένοι από αυτόν, όταν η στρατιωτική εμπλοκή αφορά παράγοντες στο εξωτερικό, όταν έχει να κάνει με γεωγραφικά απομακρυσμένες εστίες συγκρούσεων. Όσο ο πόλεμος φαντάζει μακρινός και πρόβλημα κάποιου άλλου, οι αντιδράσεις σε αυτόν δεν είναι παρά περιορισμένες.
Κατά τους ειδικούς, τη τελευταία μαζική εκστρατεία του Κιέβου με drones κατά στόχων στην ευρύτερη περιοχή της Μόσχας είχε σχεδιαστεί ακριβώς για να τινάξει στον αέρα αυτή την επίπλαστη αίσθηση και ν’ αλλάξει τους ρωσικούς υπολογισμούς.
Όταν οι πτήσεις στα πολυσύχναστα αεροδρόμια της Μόσχας σταματούν, οι αυτοκινητόδρομοι κλείνουν, τα διυλιστήρια πετρελαίου καίγονται και οι κάτοικοι ξυπνούν από κρότους εκρήξεων στο βάθος, ο πόλεμος παύει να είναι μακρινός. Ο ψυχολογικός αντίκτυπος μπορεί τελικά να είναι σημαντικότερος της όποιας ζημιάς προκαλούν τα drones σε στρατιωτικές και πολιτικές υποδομές.
Η Πέμπτη ήταν μια πραγματικά δύσκολη μέρα για τους Μοσχοβίτες. Οι πτήσεις ανεστάλησαν σε όλα τα αεροδρόμια, η κυκλοφορία στον περιφερειακό άξονα γύρω από την πόλη διακόπηκε, ενώ το αεροδρόμιο Σερεμέτιεβο, εκκενώθηκε. Σύμφωνα με το Reuters, σε διαδικτυακές συνομιλίες τους ορισμένοι Μοσχοβίτες εξέφρασαν την απορία τους για το ότι δεν υπήρξε προειδοποίηση για την επίθεση και για το ότι δεν ήχησαν οι σειρήνες αεροπορικού βομβαρδισμού. Ένα ειδησεογραφικό κανάλι της Μόσχας μετέδωσε ότι κάτοικοι των προαστίων δήλωσαν πως από τις εκρήξεις στο διυλιστήριο τα αυτοκίνητα και τα μπαλκόνια τους “λούστηκαν” από πετρέλαιο και ορυκτέλαια.
Αλλάζοντας το παζλ
Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών Αντρέι Σιμπίχα εξήγησε χωρίς περιστροφές την ουκρανική λογική πίσω από τις επιθέσεις της Πέμπτης. “Αν οι Ρώσοι απορούν για το τι πραγματικά συμβαίνει, θα πρέπει να αναρωτηθούν γιατί η χώρα τους άρχισε αυτόν τον πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας”, είπε χαρακτηριστικά.
Για τους αναλυτές, δεν επρόκειτο για αντίποινα αλλά για μια ψυχρά υπολογισμένη επιλογή που θέλει να στείλει σαφές μήνυμα στο Κρεμλίνο.
Οι ουκρανικές επιθέσεις θα στοχεύουν ολοένα και περισσότερο τις υποδομές που στηρίζουν την πολεμική προσπάθεια της Ρωσίας. Διυλιστήρια, δεξαμενές καυσίμων, κόμβους logistics, εγκαταστάσεις αποθήκευσης πυρομαχικών, δίκτυα μεταφορών. Η ουκρανική εκστρατεία αποσκοπεί στην υποβάθμιση της ικανότητας της Μόσχας να χρηματοδοτεί και να διεξάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Η Ρωσία παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου στον κόσμο. Οι πετρελαϊκές εξαγωγές της συνεχίζουν να παρέχουν ζωτικά έσοδα στον κρατικό προϋπολογισμό και, κατ' επέκταση, στην πολεμική μηχανή της.
Κάθε διυλιστήριο που έχει υποστεί ζημιά και κάθε αλυσίδα εφοδιασμού που διακόπτεται, επιβάλλει κόστος στο σύνολο αυτής της μηχανής, αλλά όχι μόνον εκεί.
Πρόσφατες αναφορές για ελλείψεις καυσίμων σε περιοχές της Ρωσίας και αυξανόμενες τιμές στην βενζίνη καταδεικνύουν το σωρευτικό αποτέλεσμα των ουκρανικών επιθέσεων. Ενώ κανένα από αυτά τα πλήγματα δεν μπορεί από μόνο του να απειλήσει τη ρωσική οικονομία, αθροιστικά και συνδυαστικά δημιουργούν τριβές σ’ ένα οικονομικό σύστημα που ήδη βρίσκεται υπό πίεση από κυρώσεις, στρατιωτικές δαπάνες, ελλείψεις εργατικού δυναμικού και πληθωρισμό.
Οι αρχές της Μόσχας επιμένουν ότι η διαθεσιμότητα βενζίνης στην πρωτεύουσα και γύρω από αυτήν είναι «φυσιολογική» όμως η ομοσπονδιακή αρχή ανταγωνισμού ζήτησε χθες εξηγήσεις από μεγάλη αλυσίδα πρατηρίων η οποία αύξησε τις τιμές της απλής αμόλυβδης κατά 19% την περασμένη εβδομάδα.
Η Ουκρανία αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να αντιπαρατεθεί με τη Ρωσία ως ισότιμη δύναμη σε πόρους και ισχύ πυρός. Έτσι, επιδιώκει να εκμεταλλευτεί την τεχνολογική καινοτομία και τον ασύμμετρο πόλεμο.
Ισοσταθμιστής
Τα drones έχουν γίνει για το Κίεβο ο πιο αποτελεσματικός “ισοσταθμιστής” των υποδεέστερων ικανοτήτων του σε υλικό και δυνάμεις. Έχει ρίξει το βάρος της πολεμικής προσπάθειάς του σε φθηνά, μαζικής παραγωγής συστήματα ικανά να κατακλύσουν και να μπλοκάρουν τις εξελιγμένες ρωσικές αεράμυνες κατορθώνοντας έτσι να χτυπήσουν στόχους βαθιά μέσα στο ρωσικό έδαφος.
Αυτό που καθιστά τις τελευταίες επιθέσεις ιδιαίτερα σημαντικές είναι ότι αποκαλύπτουν κρίσιμα στοιχεία για την εξέλιξη του χαρακτήρα του πολέμου. Δηλαδή, η ρωσο-ουκρανική σύγκρουση έχει πάψει να είναι το τέλμα της μάχης χαρακωμάτων στα ανατολικά και έχει γίνει ένα παζλ χτυπημάτων ακριβείας και ισχυρού ψυχολογικού αντίκτυπου με τεχνικά μέσα που αναδεικνύουν την αποτελεσματικότητα της ασυμμετρίας.
Οι αναλυτές σημειώνουν ότι οι δυνατότητες κρούσης μέσης εμβέλειας της Ουκρανίας αναγκάζουν τη Ρωσία να μετακινήσει τα κέντρα logistics και τις υποδομές υποστήριξης της πιο μακριά από το μέτωπο. Αυτό αυξάνει το κόστος, επιβραδύνει τις επιχειρήσεις και περιπλέκει τις προσπάθειες ανεφοδιασμού.
Με άλλα λόγια, η Ουκρανία δεν επιτίθεται απλώς στη Μόσχα για συμβολικούς λόγους. Προσπαθεί να αναδιατάξει το ευρύτερο πεδίο μάχης.
Η χρονική συγκυρία αυτής της προσπάθειας είναι πολιτικά σημαντική.
Ο Ζελένσκι πήγε στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής της G7 στη Γαλλία αντιμετωπίζοντας τις γνωστές αβεβαιότητες σχετικά με τη δυτική υποστήριξη. Αν και οι Ευρωπαίοι ηγέτες συνεχίζουν να υποστηρίζουν την Ουκρανία, εξακολουθούν να υπάρχουν αντικειμενικά ερωτήματα σε σχέση με τη διαθεσιμότητα της στρατιωτική βοήθειας που υποσχέθηκαν, τις ικανότητες παραγωγής και αναπλήρωσής της, αλλά και σε σχέση με την πολιτική δέσμευση βασικών συμμάχων του Κιέβου.
Για την Ουκρανία, η επίδειξη των ικανοτήτων της, των στρατιωτικών επιτυχιών της, της πολιτικής βούλησης της, είναι θεμελιώδους σημασίας.
Οι εικόνες και τα viral βίντεο με τις στήλες πυκνού μαύρου καπνού να υψώνονται πάνω από τα διυλιστήρια της Μόσχας, δεν “απευθύνονται” μόνο ως προειδοποίηση προς το ρωσικό κοινό. Είναι και μια επίδειξη ικανοτήτων προς το δυτικό. Θέλουν να δείξουν ότι η Ουκρανία παραμένει ικανή για καινοτομία στην στρατιωτική αντίληψη, προσαρμογή και επιθετική δράση παρά τις τεράστιες προκλήσεις που αντιμετωπίζει.
Το μήνυμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή ο πόλεμος έχει εισέλθει σε μια φάση υπό την οποία οι προσλήψεις είναι εκείνες που διαμορφώνουν ολοένα και περισσότερο τις πολιτικές αποφάσεις.
Αν η Ουκρανία εμφανιστεί παγιδευμένη σε έναν ατελείωτο αμυντικό πόλεμο, σ’ έναν αγώνα επιβίωσης, η υποστήριξη μπορεί σταδιακά να εξασθενήσει. Αν εμφανιστεί ικανή να επιβάλει σημαντικό κόστος στη Ρωσία και να αλλάξει τη στρατηγική ισορροπία, τα επιχειρήματα για τη συνέχιση της δυτικής βοήθειας, καθίστανται ισχυρότερα
Η κυβέρνηση Ζελένσκι δίνει, επομένως, δύο μάχες ταυτόχρονα: Μία εναντίον των ρωσικών δυνάμεων και μια άλλη εναντίον της διεθνούς κόπωσης. Το τελευταίο μπαράζ με drones στην ήσυχη Μόσχα στέλνει μήνυμα και προς τις δύο κατευθύνσεις.
