Διεθνής δημοσιογραφική έρευνα αποκαλύπτει πως η ευρωπαϊκή συνοριακή υπηρεσία Frontex και η κυβέρνηση της Μάλτας μοιράζονται συστηματικά τις συντεταγμένες πλοίων που μεταφέρουν πρόσφυγες, με ένα «πειρατικό πλοίο» που διευθύνεται από την παραστρατιωτική ομάδα της Λιβύης, TBZ, γνωστή για απαγωγές και βασανιστήρια.
Σύμφωνα με την κοινή έρευνα των Al Jazeera, Lighthouse Reports, Syrian Investigative Reporting for Accountability Journalism (SIRAJ), Malta Today, Le Monde και Der Spiegel, η TBZ συνδέεται με εμπορία ανθρώπων, εγκλήματα πολέμου και λαθρεμπόριο, αλλά και με τη ρωσική μισθοφορική οργάνωση Wagner.
Getting gangs to do the dirty work. https://t.co/kyslZ7CqGP
— Matina Stevis-Gridneff (@MatinaStevis) December 11, 2023
Όπως αναφέρεται στο σχετικό δημοσίευμα του Lighthouse Reports η TBZ είναι μια από τις πιο επικίνδυνες ομάδες πολιτοφυλακής στον κόσμο. Διοικείται από τον Σαντάμ Χάφταρ, τον γιο του στρατάρχη της ανατολικής Λιβύης Χαλίφα Χάφταρ. Η ομάδα εκμεταλλεύεται ένα σκάφος -που ονομάζεται επίσης TBZ- στην Κεντρική Μεσόγειο από τον Μάιο και από τότε έχει μεταφέρει πίσω στη Λιβύη πάνω από 1000 ανθρώπους. Οι ειδικοί λένε ότι οι παραστριωτικοί της TBZ δεν θα μπορούσαν να βρουν τις βάρκες των προσφύγων χωρίς βοήθεια. Οι δημοσιογράφοι ανέλυσαν αρκετά «pullbacks» - τα οποία είναι παράνομα- που πραγματοποιήθηκαν από το σκάφος TBZ στα ύδατα της Μάλτας.
Βάσει της έρευνας το TBZ λαμβάνει συντεταγμένες από αεροπλάνα της ΕΕ με τρεις τρόπους:
– Απευθείας επικοινωνία μέσω Mayday της Frontex. Στις 26 Ιουλίου, ένα αεροπλάνο της Frontex εξέδωσε Mayday (ραδιοειδοποίηση για όλα τα σκάφη εντός εμβέλειας που χρησιμοποιούνται σε περιπτώσεις άμεσης ανάγκης) για ένα σκάφος προσφύγων. Η TBZ απάντησε μέσα σε λίγα λεπτά. Η Frontex ενημέρωσε μόνο τις γειτονικές αρχές διάσωσης της Ιταλίας, της Λιβύης και της Μάλτας μετά την έκδοση του Mayday. Ούτε απάντησε ούτε παρενέβη. Η Frontex παραδέχτηκε ότι το αεροπλάνο έπρεπε να φύγει από την περιοχή μετά από μια ώρα, αφήνοντας την τύχη των προσφύγων στα χέρια μιας πολιτοφυλακής. Το TBZ θα χρειαζόταν άλλες έξι ώρες για να φτάσει στο σκάφος και να σύρει τον κόσμο πίσω στη Λιβύη.
– Έμμεση επικοινωνία μέσω Τρίπολης. Η Frontex μοιράζεται τακτικά τις συντεταγμένες των πλοίων προσφύγων με τις αρχές της Λιβύης. Στο ίδιο το σύστημα της Frontex, καταγράφηκε ότι στις 16 Αυγούστου οι συντεταγμένες που μοιράζονταν με την Τρίπολη παραδόθηκαν στην TBZ και οδήγησαν σε pullaback.
– Άμεση επικοινωνία με την Πολεμική Αεροπορία της Μάλτας. Στις 2 Αυγούστου, ένας πιλότος με μαλτέζικη προφορά καταγράφηκε να δίνει συντεταγμένες στην TBZ. Ώρες αργότερα, το σκάφος TBZ εντοπίστηκε από ΜΚΟ κοντά στις συντεταγμένες. Οι ένοπλες δυνάμεις της Μάλτας δεν αρνήθηκαν το περιστατικό.
Τόσο ο Frontex όσο και η Μάλτα λένε ότι ο στόχος τους, όταν μοιράζονται τις συντεταγμένες. είναι να βοηθήσουν τους ανθρώπους που βρίσκονται σε κίνδυνο.
Απαντώντας στις ερωτήσεις των δημοσιογράφων στις 26 Ιουλίου, η Frontex είπε ότι αποφάσισαν να εκδώσουν συναγερμό επειδή «το σκάφος ήταν πολύ μακριά από την ακτή, ήταν υπερπληθυσμένο και δεν ήταν ορατός εξοπλισμός διάσωσης». Ωστόσο, σε όλες τις περιπτώσεις που αναλύθηκαν υπήρχαν πιο ασφαλείς επιλογές: εμπορικά πλοία έπλεαν κοντά -- πολύ πιο κοντά από το πλοίο TBZ -- και σκάφη ΜΚΟ ή η Μαλτέζικη ή Ιταλική ακτοφυλακή θα μπορούσαν να έχουν βοηθήσει επίσης.
Σύμφωνα με την εμπειρογνώμονα διεθνούς δικαίου, Nora Markard, «η Frontex θα έπρεπε να είχε διασφαλίσει ότι κάποιος άλλος είχε αναλάβει τη διάσωση μετά την κλήση κινδύνου – για παράδειγμα ένα από τα εμπορικά πλοία, το οποίο θα ήταν ούτως ή άλλως πολύ πιο γρήγορα στο σημείο».Η Markard πρόσθεσε: «Η Frontex γνωρίζει ότι αυτή η κατάσταση είναι περισσότερο σαν απαγωγή παρά σαν διάσωση. Φανταστείτε πειρατές να ανακοινώνουν ότι θα αντιμετωπίσουν μια περίπτωση κινδύνου. Ούτε αυτό θα ήταν σωστό».
@Frontex & Malta are sharing coordinates of refugee boats trying to escape Libya with a vessel called the Tareq Bin Zeyad, operated by a militia linked to Russia, human trafficking & war crimes - a new investigation by @LHreports & partners reveals. https://t.co/D6wY2iYuIs
— Maud Jullien (@MaudJullien) December 11, 2023
Η TBZ σε εμπιστευτικά έγγραφα, περιγράφεται από την ΕΕ ως ομάδα πολιτοφυλακής που συνδέεται με τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό του στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ, σύμφωνα με την έρευνα. Οι δημοσιογράφοι ερευνητές βρήκαν επίσης εμπιστευτικές αναφορές που δείχνουν ότι τα κράτη της ΕΕ γνωρίζουν την παράνομη φύση πολλών από τις δραστηριότητες της TBZ – συμπεριλαμβανομένης της εμπορίας ανθρώπων. Η ομάδα περιγράφεται σε έκθεση της ΕΕ ότι υποστηρίζεται από τη ρωσική μισθοφορική οργάνωση Wagner. Η Frontex αρνήθηκε να σχολιάσει για την TBZ.
Στο πλαίσιο της έρευνας ελήφθησαν μεταξύ άλλων μαρτυρίες από 7 πρόσφυγες που τους «έσυραν» πίσω στη Λιβύη οι πολιτοφύλακες της TBZ, με τους ίδιους να μιλούν για κακοποίηση, συμπεριλαμβανομένων φρικτών βασανιστηρίων, καταναγκαστικής εργασίας και πληρωμής λύτρων.
While the "rescue" was taking place, a @frontex drone was watching from above, it's unclear how much they saw, in their answer Frontex said "visibility conditions were poor and detailed observations were challenging" pic.twitter.com/UAgftCg28q
— Bashar Deeb / بشار ديب (@bash_deeb) December 11, 2023
Ο Τζαμάλ, ένας Σύρος από τη νοτιοδυτική επαρχία Ντεράα, είπε ότι αφού αναχαιτίστηκε στη θάλασσα στις 25 Μαΐου μεταφέρθηκε «σε μια μεγάλη φυλακή» όπου τους ξυλοκόπησαν «με ξύλα και σίδερο» και όλα τα υπάρχοντά τους - «διαβατήρια, τα κινητά» – κατασχέθηκαν. «Δεν υπήρχε διαθέσιμο νερό στη φυλακή. Πίναμε από το μπάνιο. Μας τάιζαν ρύζι, σούπα ή ζυμαρικά σε μικρές ποσότητες. Κρατηθήκαμε για 20 ημέρες από την ταξιαρχία Ταρίκ μπιν Ζιάντ», είπε.
Αρκετοί αναφέρουν ότι αναγκάστηκαν να εργαστούν για να κερδίσουν την ελευθερία τους. «Αυτό που μας έκανε αυτή η ταξιαρχία ήταν σκλαβιά. Μας πούλησαν σε επιχειρηματίες για να δουλέψουμε δωρεάν», είπε ένας άλλος άντρας με τον οποίο μίλησαν οι ερευνητές δημοσιογράφοι.
