Αίσθηση, προβληματισμό αλλά και πολλές εικασίες προκαλεί η χθεσινή αποκάλυψη του BBC ότι, την ώρα που η Ευρώπη έχει βυθιστεί σε μια άνευ προηγουμένου ενεργειακή κρίση που κατατρώει την οικονομία της και προκαλεί απόγνωση στα νοικοκυριά, η Ρωσία καίει καθημερινά τεράστιες ποσότητες αερίου που προορίζονταν για την ευρωπαϊκή αγορά.
Οι λόγοι για τους οποίους γίνεται η καύση, δηλαδή αν πρόκειται για ένα είδος σκόπιμης «αυτοκαταστροφής», προκειμένου να πληγεί η Ευρώπη, ή για μια αναγκαστική λύση, καθώς περιορίζεται σταδιακά η ζήτηση λόγω των κυρώσεων και της δρομολογημένης απεξάρτησης από τους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους, δεν έχουν διευκρινιστεί πλήρως. Σύμφωνα με τους ειδικούς που επικαλείται το βρετανικό δίκτυο, η ποσότητα που καίγεται επρόκειτο να τροφοδοτήσει τη Γερμανία. Ο Γερμανός πρεσβευτής στο Λονδίνο υποστήριξε ότι οι Ρώσοι πήραν την απόφαση να κάψουν το αέριο επειδή λόγω των κυρώσεων δεν μπορούν να το διαθέσουν αλλού.
Με βάση ανάλυση της Rstad Energy, περίπου 4,34 εκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικό αέριο καίγονται καθημερινά σε εγκαταστάσεις κοντά στα σύνορα με τη Φινλανδία. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε αξία περίπου 10 εκατομμυρίων δολαρίων!
Οι επιστήμονες ανησυχούν για τους μεγάλους όγκους διοξειδίου του άνθρακα και αιθάλης που εκλύονται στην ατμόσφαιρα, γεγονός που θα μπορούσε να επιταχύνει δραματικά το λιώσιμο των πάγων της Αρκτικής.
Στο νέο εργοστάσιο
Οι ποσότητες που καίγονται προέρχονται από ένα νέο εργοστάσιο υγροποίησης φυσικού αερίου στην περιοχή Πορτοβάγια, βορειοδυτικά της Αγίας Πετρούπολης. Ο σταθμός αυτός, που τέθηκε σε λειτουργία φέτος, βρίσκεται στην αρχή του αγωγού Nord Stream 1, ο οποίος μεταφέρει αέριο υποθαλάσσια στη Γερμανία.
Τον Νοέμβριο του 2021, ο ιδιοκτήτης του έργου Gazprom ανέφερε ότι η κατασκευή βρισκόταν «στο τελικό στάδιο». Τον Ιανουάριο του 2022, με την κλιμάκωση της έντασης μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, οι ρωσικές Αρχές πραγματοποίησαν επείγουσα επιθεώρηση για να ελέγξουν την πορεία κατασκευής. Ο συγκεκριμένος τερματικός σταθμός θεωρείται ως βασική εναλλακτική πηγή παραδόσεων υγροποιημένου αερίου στον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ σε περίπτωση που διακοπούν οι παραδόσεις μέσω αγωγών από τη Λευκορωσία και τη Λιθουανία.
Οι πρώτες ενδείξεις ότι στον σταθμό καίγεται αέριο προήλθαν από Φινλανδούς πολίτες που ζουν κοντά στα σύνορα. Στις αρχές του καλοκαιριού εντόπισαν μια μεγάλη φλόγα στον ορίζοντα. Σε φωτογραφίες που έχουν αναρτηθεί στο Διαδίκτυο, φαίνεται μια τεράστια φωτιά να «μαίνεται» πάνω από τις εγκαταστάσεις του σταθμού, οι οποίες μόλις διακρίνονται στον ορίζοντα. Υπενθυμίζεται ότι η ροή στον Nord Stream 1 έχει περιοριστεί δραστικά από τα μέσα Ιουλίου, με τους Ρώσους να κατηγορούν τους Γερμανούς για καθυστερήσεις στη συντήρηση του αγωγού και το Βερολίνο να κατηγορεί με τη σειρά του τη Μόσχα για σκόπιμο κλείσιμο της στρόφιγγας λόγω των κυρώσεων και της στάσης των Ευρωπαίων υπέρ της Ουκρανίας.
Ενώ η καύση αερίου είναι μια συνηθισμένη πρακτική στις μονάδες επεξεργασίας και συνήθως γίνεται για τεχνικούς ή λόγους ασφαλείας, το μέγεθος της φλόγας που αναδύεται εδώ και εβδομάδες από τις εγκαταστάσεις της Πορτοβάγια σήμανε συναγερμό στους ειδικούς.
«Δεν έχω δει ποτέ εργοστάσιο LNG (υγροποιημένου αερίου) να καίει τόσο πολύ αέριο. Από τον Ιούνιο που είδαμε αυτή την τεράστια φλόγα, το ύψος της παραμένει ασυνήθιστα υψηλό», δήλωσε η Δρ. Τζέσικα ΜακΚάρτι, ειδικός σε δορυφορικά δεδομένα από το Πανεπιστήμιο του Μαϊάμι.
Δεν πουλάνε, το καίνε
Ο Γερμανός πρεσβευτής στο Ηνωμένο Βασίλειο Μιγκέλ Μπέργκερ είπε στο BBC News ότι οι ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο «έχουν ισχυρή επίδραση στη ρωσική οικονομία». «Δεν μπορούν να πουλήσουν το αέριό τους κάπου αλλού, οπότε είναι αναγκασμένοι να το κάψουν», υποστήριξε.
Αυτό πάντως μπορεί να είναι μια εξήγηση. Άλλοι πιστεύουν ότι οι ιθύνοντες του σταθμού αντιμετωπίζουν τεχνικά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείριση των μεγάλων ποσοτήτων αερίου που επρόκειτο να «καταλήξουν» στον Nord Stream 1 και που τώρα, κατά πάσα πιθανότητα, «λιμνάζουν». Η υπόθεση αυτή φαίνεται να ενισχύει το σενάριο περί σκόπιμης καύσης λόγω, επίσης σκόπιμης, μείωσης της ροής.
Η Gazprom ενδέχεται να σκόπευε να χρησιμοποιήσει το αέριο στην Πορτοβάγια για την παραγωγή LNG αλλά τώρα μπορεί να έχει προβλήματα με τη διαχείρισή του και η ασφαλέστερη επιλογή είναι να το κάψει στην ατμόσφαιρα.
Τα τεχνικά προβλήματα δεν αποκλείεται να είναι αποτέλεσμα των σαρωτικών δυτικών κυρώσεων, που στερούν από τη ρωσική ενεργειακή βιομηχανία κρίσιμης σημασίας εξοπλισμό. «Αυτό το είδος καύσης επί μακρόν μπορεί να σημαίνει ότι τους λείπει κάποιος εξοπλισμός», δήλωσε ο Έσα Βακιλάινεν, καθηγητής Ενεργειακής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο LUT της Φινλανδίας.
Ανησυχία για τη Ζαπορίζια
Στο μεταξύ, παραμένει η ανησυχία για τον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια στην Ουκρανία, που τελεί υπό τον έλεγχο των ρωσικών δυνάμεων, παρά την επανασύνδεση χθες του ενός από τους δύο αντιδραστήρες που αποσυνδέθηκαν εσπευσμένα την Τετάρτη από το δίκτυο, ύστερα από βομβαρδισμό περιμετρικά της μονάδας, ο οποίος αποδίδεται στους Ρώσους. «Οι εργαζόμενοι του σταθμού της Ζαπορίζια είναι οι πραγματικοί ήρωες που εγγυώνται την πυρηνική ασφάλεια της Ουκρανίας και ολόκληρης της Ευρώπης», αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση της διαχειρίστριας εταιρείας Energoatom.
Ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι υποστήριξε, με τη σειρά του, ότι ο κόσμος γλίτωσε από ένα «παραλίγο πυρηνικό ατύχημα» εξαιτίας των ρωσικών βομβαρδισμών, ωστόσο η Μόσχα διαψεύδει ότι υπήρχε ρωσική στρατιωτική δραστηριότητα στην περιοχή, ισχυριζόμενη ότι ο λόγος της αποσύνδεσης των δύο αντιδραστήρων ήταν πυρκαγιά που ξέσπασε εξαιτίας βραχυκυκλώματος.
Ο σταθμός της Ζαπορίζια, που διαθέτει έξι αντιδραστήρες ισχύος 1.000 MW ο καθένας, είναι η μεγαλύτερη πυρηνική εγκατάσταση της Ευρώπης. Εδώ και αρκετές εβδομάδες, Μόσχα και Κίεβο αλληλοκατηγορούνται για βομβαρδισμούς περιμετρικά του σταθμού, που δημιουργούν φόβους για πυρηνική καταστροφή.
Ο ΟΗΕ απηύθυνε έκκληση για τη δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης γύρω από τις εγκαταστάσεις, ζητώντας επίσης να επιτραπεί η πρόσβαση στους επιθεωρητές της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας.
