Μέχρι στιγμής είναι ένας πόλεμος λέξεων. Και, κυρίως, νεύρων. Μετρ του στρατηγικού παιχνιδιού και των ασύμμετρων ενεργειών, ο Πούτιν δείχνει να έχει το πάνω χέρι έως αυτή την ώρα. Ειδικά μετά τη δήλωση του Μπάιντεν ότι δεν θα στείλει αμερικανικό στρατό στην Ουκρανία ακόμη κι αν η κατάσταση εκεί “εκτραχυνθεί”. Είναι σαφές ότι το ΝΑΤΟ δεν θα σπεύσει προς διάσωση αν ξεσπάσει “πυρκαγιά” στα ρωσο-ουκρανικά σύνορα.
O Ρώσος Πρόεδρος δεν ζητάει πολλά: Όχι άλλη επέκταση του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς. Αφότου πήρε τη σκυτάλη απ’ τον Γιέλτσιν μέσα στην περιρρέουσα κατάσταση εκείνης της εποχής, με μια διαλυμένη χώρα να ψάχνει νέα ταυτότητα και θέση στο παγκόσμιο σύστημα, δεν σταμάτησε να το φωνάζει. Όμως οι “άλλοι” επιμένουν στην ίδια επωδό:
“Ένα μεγαλύτερο ΝΑΤΟ είναι καλό και για τη Ρωσία. Θα πω στον φίλο μου Βλαντίμιρ Πούτιν και στον ρωσικό λαό ότι θα κερδίσουν κι αυτοί από την ασφάλεια και τη σταθερότητα των εθνών στα δυτικά της Ρωσίας. Η Ρωσία δεν χρειάζεται ζώνη προστασίας, χρειάζεται ειρηνικούς και ευημερούντες γείτονες που να είναι φίλοι. Χρειαζόμαστε μια ισχυρή και δημοκρατική Ρωσία ως φίλο και εταίρο μας για να αντιμετωπίσουμε τις νέες προκλήσεις του επόμενου αιώνα” διατυμπάνιζε πριν από σχεδόν είκοσι χρόνια, τον Νοέμβριο του 2002, ο υιός Μπους μιλώντας στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Πράγα.
Το ίδιο βιολί και σήμερα: “Το ΝΑΤΟ δεν είναι απειλή για κανέναν. Αυτή η ιδέα ότι η υποστήριξη της Συμμαχίας προς ένα κυρίαρχο έθνος αποτελεί πρόκληση είναι απλώς λανθασμένη» επέμεινε ο γενικός γραμματέας Γενς Στόλτενμπεργκ απορρίπτοντας ασυζητητί τις ρωσικές ανησυχίες για την προοπτική ολοκληρωτικής “παράδοσης” της Ουκρανίας στη συμμαχική αγκαλιά.
“Κλεμμένο έδαφος”
Μόνο που για τη Ρωσία η Ουκρανία δεν είναι όπως η Λετονία ή η Λιθουανία ή η Πολωνία, των οποίων την πρόσδεση στο ΝΑΤΟϊκό άρμα αποδέχθηκε σιωπηρά υπακούοντας στα ψυχρά δεδομένα του διπλωματικού και στρατηγικού ρεαλισμού.
Η ρωσική άποψη ότι η Ουκρανία αποτελεί “κλεμμένο έδαφος” επί του οποίου ασκεί φυσικά δικαιώματα έχει τις ρίζες της στην τσαρική εποχή, αλλά και πιο βαθιά. Οι Ουκρανοί και οι Λευκορώσοι αποκαλούνταν παλαιότερα «μικροί Ρώσοι». Οι τοπικές αφηγήσεις εστιάζουν στην κοινή ιστορία και την κοινή πίστη που συνδέουν άρρηκτα δύο αδελφικές σλαβικές φυλές της ανατολής. Ο Πούτιν έχει δηλώσει επανειλημμένως ότι «Ρώσοι και Ουκρανοί είναι ένας λαός».
Επόμενο είναι να θεωρεί “προδοσία” την προσπάθεια της μετα-σοβιετικής Ουκρανίας να συνδεθεί με την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ. Αυτή η στάση θυμίζει εκείνη της Γαλλίας προς την Αλγερία τη δεκαετία του 1950 ή της Αγγλίας προς την Ιρλανδία τον 19ο αιώνα, υπενθυμίζει ο Guardian. Ωστόσο κανείς δεν μπορεί να παραγνωρίσει τις εύλογες ανησυχίες του, ότι δηλαδή ο προσανατολισμός του Κιέβου προς τα δυτικά, που ενθαρρύνεται και αξιοποιείται από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, αποτελεί πραγματική απειλή για τη Ρωσία.
Η επέκταση του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένων των τριών πρώην σοβιετικών δημοκρατιών της Βαλτικής, το 2004 αποτελεί πάντα αιτία θυμού για τον Πούτιν και γενικότερα για τη ρωσική ηγεσία, που τη θεωρεί παραβίαση των συμφερόντων ασφαλείας της Ρωσίας σε μια εποχή που ήταν πολύ αδύναμη για να προβάλει αντίσταση.
Οι “εγγυήσεις” και οι “πρόθυμοι”
Με τη συμμαχική εμμονή για διεύρυνση προς Ανατολάς να μην υποχωρεί, η Μόσχα ζητάει τώρα εγγυήσεις από τη Δύση, προφανώς υπό τη μορφή μιας δεσμευτικής συμφωνίας. Ο Πούτιν δίνει το στίγμα των προθέσεών του επαναλαμβάνοντας για πολλοστή φορά ότι “οι νόμιμες ανησυχίες της Ρωσίας στον τομέα της ασφάλειας αγνοήθηκαν και συνεχίζουν να αγνοούνται”.
Ως γνωστόν, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ είχαν δεσμευτεί το 2008 ότι «η Ουκρανία θα γίνει μέλος της Συμμαχίας» και την υπόσχεσή τους αυτή ανανέωσαν φέτος, αλλά μέχρι στιγμής οι ρεαλιστικοί αμερικανικοί δισταγμοί δεν αφήνουν να υλοποιηθεί. Κανένας Αμερικανός Πρόεδρος δεν θα μπορούσε ελαφρά τη καρδία να πάρει το ρίσκο μιας ευθείας πολιτικοδιπλωματικής, και πολύ πιθανόν στρατιωτικής σύγκρουσης, με τη Ρωσία, όταν κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου που η Ευρώπη τελούσε υπό το κράτος της αποκαλούμενης “ισορροπίας του τρόμου”.
Σαν να μην έφτανε όλο αυτό το μπλέξιμο, υπάρχουν και οι... “πρόθυμοι” που θέλουν να παίξουν το δικό τους παιχνίδι. Ο Πούτιν είναι εκνευρισμένος όχι μόνο με την επιδίωξη των Ουκρανών να μπουν στο ΝΑΤΟ, αλλά και με τη σταδιακή μεγάλη συσσώρευση δυτικού στρατιωτικού εξοπλισμού στο ουκρανικό έδαφος, περιλαμβανομένων drones από την Τουρκία, των οποίων την τεχνολογική επάρκεια διαφημίζει από καιρού εις καιρόν ο Ερντογάν, ενώ την ίδια ώρα επιμένει να το παίζει “μεσολαβητής” καλών προθέσεων. Την περασμένη Τρίτη ο Ρώσος Πρόεδρος ξεκαθάρισε πως τέτοιες κινήσεις αποτελούν “κόκκινη γραμμή” για τη Ρωσία.
Ένα τμήμα του κατεστημένου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επί εποχής Ομπάμα, προ του 2014, που είχε σιγοντάρει την πολιτική μόχλευση στην Ουκρανία και είχε ποντάρει εκεί μεγάλα “ποσά” αμερικανικής “δέσμευσης”, βρέθηκε προ εκπλήξεως όταν διαπίστωσε ότι είχε υποτιμήσει τη βούληση του Πούτιν να μην αφήσει κανέναν να βάλει χέρι σε μια χώρα που θεωρεί ζωτικό χώρο της Ρωσίας.
Μαζεύοντας... "πόντους"
Σήμερα, με ένα σημαντικό τμήμα της ουκρανικής επικράτειας στα ανατολικά να ελέγχεται από τους ρωσόφωνους αυτονομιστές και την κυβέρνηση του Κιέβου να έχει παγιδευτεί στα αδιέξοδα των επιλογών της, κυρίως στην αδυναμία της να εκμαιεύσει την αμερικανική συναίνεση για ένταξη στο ΝΑΤΟ, ένας φαύλος κύκλος κλιμάκωσης στενεύει τα περιθώρια πολιτικής διαπραγμάτευσης.
Τα συγκρουσιακά φορτία που έχουν συγκεντρωθεί στην περιοχή θα μπορούσαν, αν όχι να εκραγούν, σίγουρα να οδηγήσουν σε κάτι πιο επικίνδυνο.
Είναι όμως αυτό ένα ρεαλιστικό σενάριο; Ο αρχηγός του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Άντονι Μπλίνκεν, συναντώντας τον Ρώσο ομόλογό του Σεργκέι Λαβρόφ στη Στοκχόλμη πριν από μερικές ημέρες, προειδοποίησε ρητώς τη Μόσχα να μην αποπειραθεί να αναλάβει στρατιωτική δράση κατά της Ουκρανίας. Το Κρεμλίνο, με τη σειρά του, άφησε να εννοηθεί ότι μια ρωσική επέμβαση μπορεί να είναι "απαραίτητη" για να σταματήσει η κλιμάκωση των αυτονομιστικών συγκρούσεων στην ανατολική Ουκρανία. Επομένως το ενδεχόμενο της κλιμάκωσης δεν αποκλείεται.
Ωστόσο δεν φαίνεται να είναι αυτός ο στόχος του Πούτιν. Η βασική τακτική του δεν έχει αλλάξει. Μαζεύει "πόντους" κλιμακώνοντας την ένταση, για να τους “εξαργυρώσει” μετά στη διαπραγμάτευση. Το σερί των αμερικανικών αποτυχιών σε Συρία, Κριμαία, Αφγανιστάν μπορεί να τον έπεισαν ότι οι ΗΠΑ θα αποφύγουν ακόμη μια στρατιωτική περιπέτεια στην Ουκρανία, και αυτό θα αποφέρει θετικά οφέλη για τη Ρωσία, αποφεύγοντας τελικά μια ευθεία στρατιωτική αναμέτρηση με το Κίεβο.
Προφανώς, για όσο καιρό μένει ανοιχτό το κανάλι που άνοιξε την περασμένη Τρίτη με τη βιντεοδιάσκεψη κορυφής δεν θα υπάρξουν “δράματα”. Για αργότερα, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί τίποτα...
