Της Μαρίας Λίλα
Για έναν μύθο που αναπαράγουν και χτίζουν άοκνα τα αμερικανικά ΜΜΕ ενόψει εκλογών σχετικά με την εύρωστη οικονομία των ΗΠΑ επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ έγραφε στις 17 Ιανουαρίου ο γνωστός οικονομολόγος και καθηγητής του Πανεπιστημίου Κολούμπια Τζόζεφ Στίγκλιτς, προβλέποντας, μάλιστα, την κατάρρευση όλου του παραπάνω οικοδομήματος στο Νταβός.
Εκεί όπου οι επιχειρηματικές ελίτ του κόσμου, μαζί με πολιτικούς ηγέτες και αρχηγούς κρατών, δίνουν το καθιερωμένο ετήσιο ραντεβού τους για να αισθανθούν ότι βρίσκονται στην κορυφή της Δύσης χάρη στον πανάκριβο αέρα των ελβετικών Άλπεων.
Ήταν η ώρα κατά την οποία, όπως υποστήριζε ο Στίγκλιτς, θα μετρούσαν όλοι αυτοί την πρότερη αγάπη τους προς τον Αμερικανό Πρόεδρο και θα την αποκήρυτταν.
Πριν από δύο χρόνια, εξάλλου, ήδη μερικοί εκ των ξένων ηγετών είχαν εκφράσει κάποιες ανησυχίες για την κλιματική αλλαγή και την επίμονη άρνηση του Ντόναλντ Τραμπ να ασχοληθεί με την περιβαλλοντική προστασία του πλανήτη, πιο λίγοι είχαν εκφράσει ενστάσεις και για τον μισογυνισμό του και ελάχιστοι για τη γενικότερη ρατσιστική του στάση εντός και εκτός αμερικανικών συνόρων.
Οι περισσότεροι όμως από το κλαμπ των ισχυρών με ακριβά γούστα πανηγύριζαν για τις περικοπές στη φορολογία και ανυπομονούσαν να δουν στην πράξη τα αποτελέσματα μιας πλήρως απελευθερωμένης οικονομίας α λα Αμέρικα: Μεγάλη ξανά.
Αυτής που θα επέτρεπε στις επιχειρήσεις να μολύνουν περισσότερο τον αέρα, να πουλάνε περισσότερα φάρμακα και ψυχοφάρμακα σε περισσότερους καταναλωτές, να προσελκύουν περισσότερα παιδιά με μεταλλαγμένα ή επεξεργασμένα τρόφιμα που προκαλούν παχυσαρκία και διαβήτη.
Αυτής που με την κατάλληλη μιντιακή συνταγή πνίγει στη λήθη τα τραπεζικά και πολιτικά σκάνδαλα και ανακυκλώνει τις χρηματοπιστωτικές «φούσκες», σαν αυτές των τοξικών ενυπόθηκων δανείων ακινήτων στις ΗΠΑ, που σήμαναν την αρχή της διεθνούς οικονομικής κρίσης, το 2007.
Ακόμα και σήμερα, που η κοινωνική ανισότητα χτυπάει «κόκκινο» στις ΗΠΑ, πολλά μεγαλοστελέχη και πρόεδροι ομίλων εξακολουθούν να μιλούν για συνεχιζόμενη αύξηση του ΑΕΠ και άνοδο στις τιμές των μετοχών τους.
Αλλά ούτε το ΑΕΠ των ΗΠΑ, ούτε οι χρηματιστηριακοί δείκτες της Wall Street, όπως υποστηρίζει ο Στίγκλιτς, δεν είναι σε θέση να αξιολογήσουν την οικονομική επίδοση μιας διακυβέρνησης. Δεν μας λένε τίποτα για τη διαβίωση των απλών πολιτών, ούτε για τη βιωσιμότητα της πλειονότητας των επιχειρήσεων.
Τι λένε οι δείκτες της πραγματικής οικονομίας
Στην πραγματικότητα, όπως επισημαίνει ο Στίγκλιτς, οι οικονομικές επιδόσεις των ΗΠΑ τα τελευταία τέσσερα χρόνια είναι το κατεξοχήν παράδειγμα της ανεπάρκειας αυτών των δεικτών στη μέτρηση της πραγματικής οικονομίας, καθώς αποδεικνύει περίτρανα ότι το μερίδιο του λέοντος από την αύξηση του ΑΕΠ καταλήγει σε εκείνους που βρίσκονται στην κορυφή της πυραμίδας.
Η οικονομική υγεία μιας χώρας ξεκινά από την υγεία των πολιτών της. Εάν είναι ευτυχισμένοι και ευημερούν, είναι υγιείς και ζουν περισσότερο. Μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών, οι ΗΠΑ βρίσκονται στο κατώτατο σημείο από αυτή την άποψη.
Το αμερικανικό προσδόκιμο ζωής, ήδη σχετικά χαμηλό, έπεφτε συνεχόμενα από τα δύο πρώτα χρόνια της προεδρίας του Ντόναλντ και το 2017 η θνησιμότητα στη μέση ηλικία έφθασε στο υψηλότερο ποσοστό της από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Αυτό δεν πρέπει να αποτελεί έκπληξη, διότι κανένας Πρόεδρος δεν εργάστηκε σκληρότερα από τον Τραμπ για να διασφαλίσει ότι οι περισσότεροι Αμερικανοί δεν θα έχουν φθηνή ή δωρεάν υγειονομική περίθαλψη.
Εκατομμύρια Αμερικανών έχουν χάσει την ασφαλιστική τους κάλυψη και το ποσοστό των ανασφάλιστων αυξήθηκε, σε μόλις δύο χρόνια, από 10,9% σε 13,7%.
Ένας, ακόμη, λόγος για την πτώση του προσδόκιμου ζωής στις ΗΠΑ είναι αυτό που η Αν Κέιζ και ο βραβευμένος με Νόμπελ οικονομολόγος Άνγκους Ντίτον αποκαλούν «θάνατο απελπισίας». Είναι αυτός που προκαλείται από το αλκοόλ, τις υπερβολικές δόσεις χαπιών ή ναρκωτικών και την αυτοχειρία.
Το 2017 (το πιο πρόσφατο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα αξιόπιστα στοιχεία στις ΗΠΑ) οι θάνατοι αυτοί, ήταν σχεδόν τετραπλάσιοι συγκρινόμενοι με τα ανάλογα στοιχεία και τους αριθμούς τους το 1999.
«Η μόνη φορά που έχω δει ανάλογες μειώσεις στους δείκτες υγείας -εκτός περιόδων πολέμου ή επιδημιών- ήταν όταν ήμουν επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας και επιβεβαίωνα ότι τα στοιχεία θνησιμότητας και νοσηρότητας ήταν απολύτως συμβατά με τους οικονομικούς μας δείκτες για την εικόνα της ρωσικής οικονομίας μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης» γράφει χαρακτηριστικά στο άρθρο του «Η αλήθεια για την οικονομία του Τραμπ» ("The Truth About the Trump Economy") ο Στίγκλιτς.
Καλός Πρόεδρος για το πλούσιο 1%
Ο Τραμπ, λοιπόν, μπορεί να είναι ένας καλός Πρόεδρος για το πλούσιο κλαμπ του 1% -και ειδικότερα αυτό των δισεκατομμυριούχων του 0,1%- αλλά δεν είναι καλός για όλους τους άλλους και τον υπόλοιπο, σχεδόν ολόκληρο, κόσμο.
Και επειδή ενός κακού μύρια έπονται, η ανάπτυξη που σημειώθηκε επί των ημερών του Τραμπ δεν είναι βιώσιμη και από περιβαλλοντική άποψη - καθώς χάρη στην... αποψίλωση των προδιαγραφών και των κανονισμών που επέβαλε στις ΗΠΑ το «βασίλειο του Ντόναλντ», ο αέρας θα είναι όλο και λιγότερο καθαρός παντού, το νερό ακόμα πιο βρόμικο και ο πλανήτης θα οδηγείται με μαθηματική ακρίβεια από την κλιματική αλλαγή στην καταστροφή.
Μένοντας στις ΗΠΑ, καλό είναι να δούμε όμως ακόμη έναν «μιντιακό μύθο» που θέλει τις φορολογικές ελαφρύνσεις να φέρνουν νέες επενδύσεις.
Σύμφωνα με τον Στίγκλιτς, αντί να έρθει το κύμα των επενδύσεων, γύρισε η παλίρροια και σημειώθηκε ρεκόρ όλων των εποχών στις ρευστοποιήσεις μετοχών -περίπου 800 δισεκατομμύρια δολάρια το 2018- από μερικές από τις πιο κερδοφόρες εταιρείες της Αμερικής, γεγονός που οδήγησε σε ρεκόρ ελλειμμάτων, εν καιρώ ειρήνης, (περίπου 1 τρισεκατομμύριο δολάρια για το οικονομικό έτος του 2019) σε μια χώρα που δήθεν βρίσκεται μόλις ένα βήμα πριν από το κατώφλι της πλήρους απασχόλησης του εργατικού δυναμικού της.
Τι μας λέει αυτό; Μας λέει ότι οι ΗΠΑ έπρεπε να δανειστούν μαζικά από το εξωτερικό ή να βρουν τρόπους να εξάγουν πολύ περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες από αυτά που εισάγουν. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ξένο δανεισμό περίπου 500 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, με αύξηση κατά τι περισσότερο από 10% της καθαρής θέσης χρέους της Αμερικής μόνο μέσα σε έναν χρόνο.
Είναι να μην τρέχει ν' ανάψει φωτιές στον κόσμο με πολέμους, δολοφονίες, παζάρια, εκβιασμούς και απειλές ο... δύσμοιρος δισεκατομμυριούχος Πρόεδρος των ΗΠΑ; Πώς αλλιώς θα πουλήσει όπλα, τεχνολογία, πετρέλαιο και... αέρα κοπανιστό στο Τwitter;
