Ανταπόκριση από την Ιερουσαλήμ, Πάνος Χαρίτος
Συμφωνία προθέσεων είναι το αποτέλεσμα των επαναλαμβανόμενων συναντήσεων στη Γενεύη μεταξύ της ιρανικής αντιπροσωπείας και των έξι χωρών που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Αν και αρκετά ζητήματα που σχετίζονται κυρίως με χρονοδιαγράμματα εξακολουθούν να παραμένουν ανοιχτά, είναι γεγονός ότι η συμφωνία - πλαίσιο, στην οποία τα εμπλεκόμενα μέρη κατέληξαν στις 2 Απριλίου στην ελβετική πρωτεύουσα, δημιουργεί πλατφόρμα ικανή να οδηγήσει σε οριστική συμφωνία μέχρι το προκαθορισμένο τέλος των διαπραγματεύσεων στις 30 του Ιουνίου.
Το νέο στοιχείο που προκύπτει από τη Γενεύη είναι η συγκεκριμενοποίηση των φάσεων και των υποχρεώσεων της κάθε πλευράς. Αυτό επί της ουσίας δίνει τη δυνατότητα της επικοινωνιακής διαχείρισης και προώθησης του τελικού κειμένου, τόσο από τον Ιρανό πρόεδρο Χασάν Ρουχανί όσο κι από τον Αμερικανό ομόλογό του Μπάρακ Ομπάμα.
Και οι δύο αναμένεται να αντιμετωπίσουν ένα εσωτερικό μέτωπο, το οποίο θα ασκήσει έντονη κριτική και θα αμφισβητήσει την καταλληλότητα και την ειλικρίνεια της συμφωνίας.
Τα κύρια σημεία της συμφωνίας
Το κυριότερο σημείο διαφοροποίησης της πυρηνικής δραστηριότητας του Ιράν αφορά τον περιορισμό του εμπλουτισμού του ουρανίου κατά 2/3 από τη σημερινή ποσότητα, καθώς και το κλείσιμο εγκαταστάσεων που έχουν ενταχθεί και υποστηρίζουν το πρόγραμμα.
* Το Ιράν θα μειώσει τον αριθμό των φυγοκεντρητών από 19.000 σε 6.104.
* Θα μειώσει τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου από 10 τόνους σε 300 κιλά.
* Το Νατάνζ θα είναι η μόνη εγκατάσταση που επιτρέπεται να διατηρήσει το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου, και οι βαθιά θαμμένες εγκαταστάσεις εμπλουτισμού στο Fordow θα πρέπει να μετατραπούν σε εγκαταστάσεις πυρηνικής έρευνας.
* Η Τεχεράνη θα επιτραπεί να συνεχίσει τον εμπλουτισμό σε περιορισμένες ποσότητες, με όλους τους τύπους αναλωμένων καυσίμων, τους οποίους και δεσμεύεται να εξάγει από τη χώρα για τη διάρκεια ζωής του αντιδραστήρα.
* Ο αντιδραστήρας βαρέος ύδατος του Αράκ που είναι ακόμα υπό κατασκευή θα πρέπει να επανασχεδιαστεί έτσι ώστε να μην παράγει πλουτώνιο.
* Όλες οι περιοχές που είχαν ενταχθεί στην ανάπτυξη του πυρηνικού προγράμματος θα τεθούν σε καθεστώς διαρκούς επιθεώρησης.
* ΗΠΑ και Ε.Ε. θα άρουν τις κυρώσεις, εφόσον το Ιράν υλοποιήσει τις συμφωνημένες δεσμεύσεις.
* Οι κυρώσεις των ΗΠΑ κατά του Ιράν που συνδέονται με παραβιάσεις της ασφάλειας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα παραμείνουν σε ισχύ και δεν συσχετίζονται με την εν λόγω συμφωνία.
Το ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι πως στη συμφωνία δεν γίνεται καμία αναφορά στον αντιδραστήρα του Παρτσίν (Parchin), εγκατάσταση για την οποία υπήρχαν υποψίες ανάπτυξης στρατιωτικού ερευνητικού προγράμματος. Η Τεχεράνη είχε διατυπώσει τη θέση πως θα συνεργαστεί στην επιθεώρηση όλων των εγκαταστάσεών της, όχι όμως στις στρατιωτικές της εγκαταστάσεις.
Δυτικός διπλωμάτης πάντως ανέφερε ανεπίσημα πως το Ιράν έχει δώσει ικανοποιητικά στοιχεία αναφορικά με το Παρτσίν, επιχειρώντας να κατευνάσει τις ανησυχίες σχετικά με τη δραστηριότητα των εν λόγω εγκαταστάσεων.
Πανηγυρισμοί στνη Τεχεράνη
Μια ημέρα μετά από την υπογραφή της συμφωνίας - πλαίσιο, η Τεχεράνη βγήκε στους δρόμους πανηγυρίζοντας για το αποτέλεσμα. Το πλήθος υποδέχθηκε κατ' αυτόν τον τρόπο τους τρεις διαπραγματευτές και τον υπουργό Εξωτερικών Μοχάμαντ Ζαρίφ. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, πρόκειται για μια win - win συμφωνία, ωστόσο στους επόμενους μήνες αναμένεται να κορυφωθεί η αντιπαράθεση με το περιβάλλον του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος και ασκεί έντονη κριτική στους χειρισμούς και την προσέγγιση του Ρουχανί με τις ΗΠΑ.
Αισιόδοξος για τελική συμφωνία ο Ομπάμα
Από την πλευρά του Ομπάμα η ικανοποίηση ήταν έκδηλη. Μίλησε για καλή συμφωνία, που θα αντιμετωπίσει τις ανησυχίες σχετικά με τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν, και σημείωσε πως οι εμπλεκόμενες πλευρές κατέληξαν σε ιστορική συμφωνία με το Ιράν. Την ικανοποίησή του δεν έκρυψε ούτε ο Τζον Κέρι, που αξίζει να επισημανθεί πως «ίδρωσε» αρκετά για να πετύχει μια συμφωνία την οποία θα μπορούν να διαχειριστούν και να «πουλήσουν» ως επιτυχία στο εσωτερικό των χωρών τους οι μεν και οι δε.
Σε διαφορετικό μήκος κύματος, όπως ήταν αναμενόμενο, ο εκπρόσωπος της Βουλής των Αντιπροσώπων John Boehner, δήλωσε ότι θα ήταν «αφελές να πιστέψουν πως το ιρανικό καθεστώς δεν θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί το πυρηνικό του πρόγραμμα, καθώς και κάθε οικονομική ανακούφιση για να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω την περιοχή".
Το αμερικανικό Κογκρέσο
Η πραγματικότητα για τον Ομπάμα είναι πως η συμφωνία αυτή δύσκολα θα λάβει τη στήριξη τόσο της Βουλής όσο και της Γερουσίας, αφού οι Ρεπουμπλικανοί ελέγχουν πλειοψηφικά και τα δύο όργανα. Ακόμα και στο ίδιο το Δημοκρατικό Κόμμα υπάρχουν φωνές που είναι αντίθετες σε μια τελική συμφωνία με το Ιράν και εκφράστηκαν αμέσως μετά τις ανακοινώσεις στη Γενεύη. Από την αντιπολίτευση, χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του προέδρου της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων Μπομπ Κόρκερ, ο οποίος οικειοποιούμενος τις θέσεις του Ισραήλ δήλωσε ότι «οι παραχωρήσεις που προσφέρονται στο Ιράν εξασφαλίζουν μια κακή συμφωνία, που θα έθετε σε κίνδυνο το Ισραήλ, τη Μέση Ανατολή και την ειρήνη ανά τον κόσμο από δραστηριότητες που σχετίζονται με το εμπόριο όπλων και τη διεθνή τρομοκρατία, καθώς και τον ευρύτερο αποσταθεροποιητικό ρόλο που διαδραματίζει σήμερα το Ιράν».
Αν και θεωρείται δεδομένο πως οι Ρεπουμπλικανοί θα επιδιώξουν την κύρωση της όποιας συμφωνίας από το Κογκρέσο, ο Αμερικανός πρόεδρος θα το αποφύγει επικαλούμενος τη σημασία της ευρύτερης προσέγγισης με το Ιράν από τη διεθνή κοινότητα. Θα επιδιώξει η όποια συμφωνία να έχει δεσμευτικό χαρακτήρα για τον επόμενο πρόεδρο, ώστε σε περίπτωση επικράτησης των Ρεπουμπλικανών στις επόμενες εκλογές να μην υπάρχει δυνατότητα αναίρεσης των αμερικανικών δεσμεύσεων, έναντι όχι του Ιράν, αλλά των διεθνών οργανισμών.
Αντιδράσεις από το Ισραήλ
Από πλευρά του Ισραήλ η αντίδραση ήρθε ως φυσιολογική εξέλιξη, αφού ο Νετανιάχου έχει προ πολλού ξεκαθαρίσει πως διαφωνεί με κάθε συμφωνία δίχως να αντιπροτείνει κάτι συγκεκριμένο.
"Κάθε τελική πυρηνική συμφωνία με το Ιράν πρέπει να περιλαμβάνει μια σαφή και ξεκάθαρη αναγνώριση από την Τεχεράνη του δικαιώματος ύπαρξης του Ισραήλ", δήλωσε σχολιάζοντας τα αποτελέσματα των εργασιών στην Ελβετία.
Σημείωσε επίσης, απευθυνόμενος στο υπουργικό συμβούλιο, ότι "το Ισραήλ δεν θα δεχθεί μια συμφωνία που επιτρέπει σε μια χώρα που υπόσχεται να μας εξολοθρεύσει να αναπτύξει πυρηνικά όπλα".
Αν και πληθαίνουν ξανά οι αναφορές Ισραηλινών αξιωματούχων στο ενδεχόμενο ανάληψης μονομερούς στρατιωτικής δράσης από το Τελ Αβίβ κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν, δύσκολα θα μπορούσε να επιχειρηθεί κάτι τέτοιο.
Κυρίως διότι το Ισραήλ θα ερχόταν σε ολοκληρωτική ρήξη με την Ουάσιγκτον και δευτερευόντως γιατί στρατιωτικά δεν είναι έτοιμο για αντιπαράθεση με την Τεχεράνη. Αυτό που πιθανότατα θα δούμε να συμβαίνει είναι η κλιμάκωση των πιέσεων στον Λευκό Οίκο από το εβραϊκό λόμπι στην Αμερική, σε συνδυασμό με προσπάθεια αναζήτησης συμμάχων στο ευρωπαϊκό στρατόπεδο, οι οποίοι θα συνυπογράφουν τις ανησυχίες του Ισραήλ και θα διατηρούν αποστάσεις από τον άξονα των έξι χωρών που στηρίζουν τη συμφωνία, δίχως όμως να μπορούν να επηρεάσουν την τελική έκβαση των πραγμάτων.
