Της ΚΑΚΗΣ ΜΠΑΛΗ
Αν η ιστορία γραφόταν σε κόμικς, τότε ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ και η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ θα παρουσιάζονταν αυτές τις μέρες με κράνος πυροσβέστη...
Άρον - άρον έσπευσαν οι δύο του γαλλογερμανικού άξονα πρώτα στο Κίεβο και μετά στη Μόσχα, σε μια προσπάθεια να ρίξουν νερό σε μια φωτιά που έχει πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Σε μια προσπάθεια να σταματήσουν έναν πόλεμο, που τείνει να χάσει τον... τοπικό χαρακτήρα του. Μπορεί οι συγκρούσεις στην ανατολική Ουκρανία μεταξύ του ουκρανικού στρατού και των ρωσόφιλων αυτονομιστών να έχουν κλιμακωθεί το τελευταίο δεκαπενθήμερο -και με απίστευτη αδιαφορία για τη ζωή των αμάχων και από τις δύο πλευρές, κάτι που δεν ίσχυε το προηγούμενο διάστημα-, ωστόσο αυτό που πραγματικά φοβούνται οι Μέρκελ και Ολάντ είναι μήπως ο πόλεμος πάρει πιο... διεθνείς διαστάσεις, μήπως «η φωτιά κάψει την Ευρώπη».
Για την ώρα, αυτές οι διεθνείς διαστάσεις περιορίζονται σε κινήσεις συμβολικές - και σχετικά ανώδυνες: Παραβιάσεις από ρωσικά αεροσκάφη στον εναέριο χώρο της Σκανδιναβίας και της Βόρειας Θάλασσας. Δηλώσεις του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ ότι θα ενισχυθεί η ομάδα έκτακτης επέμβασης στην Ανατολική Ευρώπη, φτάνοντας από τους 13.000 στους 30.000 άνδρες. Άρνηση της Μόσχας να επιτρέψει δύο φορές σε γερμανικά στρατιωτικά αεροσκάφη με προορισμό το Αφγανιστάν να χρησιμοποιήσουν τον ρωσικό εναέριο χώρο.
Ωστόσο, και μόνο η διαρροή στους "New York Times" στην αρχή της εβδομάδας ότι η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών σκέφτεται να στείλει όπλα στην Ουκρανία -έστω κι αν την επόμενη μέρα βγήκε ο σύμβουλος σε θέματα ασφαλείας του Ομπάμα, Μπεν Ρόουντς, με συνέντευξή του στο CNN να το διαψεύσει για «το εγγύς μέλλον»- έβαλε φωτιά στα μπατζάκια των Ευρωπαίων. Εδώ και καιρό ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Πέτρο Ποροσένκο ζητεί από το ΝΑΤΟ να δώσει όπλα στην Ουκρανία, με το επιχείρημα ότι «όποιος θέλει να υπερασπιστεί την ειρήνη -και η Ουκρανία το θέλει- χρειάζεται ισχυρό στρατό με νέα σύγχρονα όπλα».
Ωστόσο, η «γραμμή» της Ευρώπης, όπως την εκπροσωπούν οι Μέρκελ και Ολάντ, είναι «να δοκιμάσουμε τα πάντα», ώστε να βρεθεί διπλωματική λύση για το ουκρανικό πρόβλημα σε συμφωνία με τη Μόσχα.
Η νέα πραγματικότητα
Αν και τις τελευταίες μέρες δεν υπάρχει καμία ουσιαστική πληροφόρηση από το διπλωματικό μέτωπο, εκτιμάται ότι ο Ολάντ και η Μέρκελ είναι έτοιμοι να κάνουν παραχωρήσεις προς τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, σε σχέση με το, υποτίθεται, ισχύον σύμφωνο του Μινσκ για την κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία, το οποίο πρακτικά δεν τηρήθηκε παρά λίγες μέρες. Κι αυτό διότι έχει αλλάξει η εικόνα στο θέατρο του πολέμου - αν και οι δύο Ευρωπαίοι ηγέτες δεν πρόκειται να το επικαλεστούν ποτέ μεγαλοφώνως. Οι ρωσόφιλοι αυτονομιστές έχουν κερδίσει έδαφος και φαντάζει πλέον αναπόφευκτο το να επιβραβευτούν γι' αυτό, όσο και να ωρύονται όλοι ότι στην Ευρώπη του 21ου αιώνα δεν μπορούν να δημιουργούνται τετελεσμένα με τα όπλα.
Επίσης, οι ανατολικές επαρχίες της Ουκρανίας που ελέγχονται από τους αυτονομιστές έχουν αποκοπεί οριστικά από το κράτος του Κιέβου και στον οικονομικό και στον κοινωνικό τομέα. Το φθινόπωρο ο Ποροσένκο έδωσε εντολή να κοπούν οι συντάξεις και τα κοινωνικά επιδόματα στους κατοίκους αυτών των περιοχών, ενώ έκλεισε πλήρως τις στρόφιγγες χρηματοδότησης των νοσοκομείων, των σχολείων, των ορφανοτροφείων κ.λπ. Σε ομιλία του στην Οδησσό, ο Ουκρανός πρόεδρος παρουσίασε αυτή τη βαρβαρότητα ως εγγύηση για τη νίκη: «Εμείς θα έχουμε συντάξεις, αυτοί όχι. Τα παιδιά μας θα πηγαίνουν στο σχολείο, τα δικά τους θα μένουν κλεισμένα στα υπόγεια. Έτσι και μόνο έτσι θα κερδίσουμε τον πόλεμο»...
Ήταν προφανές ότι οι κάτοικοι των ανατολικών επαρχιών, ακόμη και όσοι δεν είναι ρωσόφιλοι, αλλά παρέμειναν στα σπίτια τους, αντί να επιλέξουν μια επίσης επώδυνη εσωτερική μετανάστευση, έσπευσαν να πυκνώσουν τις τάξεις των αυτονομιστών. Παράλληλα, η κοιλάδα του Ντονμπάς δεν είναι πολιορκημένο... Μεσολόγγι, οι άνθρωποι δεν απειλήθηκαν από την πείνα, καθώς τα «ανθρωπιστικά κονβόι» από τη Μόσχα - ακόμη κι αν μεταφέρουν και όπλα, όπως καταγγέλλεται από τη Δύση- μεταφέρουν τρόφιμα. Και κερδίζουν την ευγνωμοσύνη του πληθυσμού. Οπότε οι άμαχοι κάτοικοι του Ντονμπάς ελπίζουν πλέον σε ένα μεταπολεμικό μέλλον με τη Μόσχα κι όχι με το Κίεβο. Άλλωστε, οι αυτοανακηρυχθείσες αυτόνομες δημοκρατίες του Λουχάνσκ και του Ντονέτσκ επιβιώνουν ντε φάκτο ως ρωσικά προτεκτοράτα, τους τελευταίους μήνες.
Το αίνιγμα Πούτιν
Πριν την έλευση των Μέρκελ και Ολάντ στη Μόσχα κυκλοφορούσε η φήμη στη ρωσική πρωτεύουσα ότι η Δύση θα μπορούσε να αποδεχτεί τη σημερινή -πιο προωθημένη- γραμμή ως νέα γραμμή κατάπαυσης του πυρός. Όπως κυκλοφορούσε η φήμη ότι ατύπως η Δύση θα αποδεχθεί να ισχύσει για την Ανατολική Ουκρανία ό,τι και για την Υπερδνειστερία της Μολδαβίας, η οποία ντε φάκτο θεωρείται ότι ανήκει στη ρωσική επιρροή. Ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποιο θα είναι το επόμενο βήμα του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν - ο οποίος επίσης κάλεσε σε κατάπαυση του πυρός αυτή την εβδομάδα. Μέρκελ και Πούτιν μιλούν στο τηλέφωνο πολύ συχνά, αλλά δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι μιλούν και την ίδια γλώσσα, παρά το γεγονός ότι δεν χρειάζεται κανείς από τους δυο μεταφραστή για τη μητρική γλώσσα του άλλου.
Η αγωνία των κυρώσεων
Κι όλα αυτά χωρίς να βάλει κανείς στην εξίσωση το ζήτημα των κυρώσεων της Δύσης σε βάρος της Μόσχας, που διχάζει αφενός την Ευρώπη, αφετέρου πολλές χώρες της Ευρώπης στο εσωτερικό τους. Παρά τον εκνευρισμό που προκάλεσε η -κατ' αρχήν διαδικαστική- διαφοροποίηση της Ελλάδας στο θέμα των κυρώσεων, για κάποιες χώρες της Ευρώπης ήταν καλοδεχούμενη. Σαν να φορτωνόταν κάποιος άλλος τον μουντζούρη. Κι αυτό διότι Αυστρία, Ιταλία και Σλοβενία θα προτιμούσαν λιγότερες κι όχι περισσότερες κυρώσεις, σε αντίθεση με την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής, ενώ και η Γερμανία προτιμά να μην ενισχυθούν, αν και θέλει να αυξήσει τις πιέσεις στον Πούτιν. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ήταν η τελευταία δημοσκόπηση στη Γερμανία, που δείχνει μεν ότι έχει αυξηθεί η αποδοχή των κυρώσεων ως μοχλού πίεσης εκ μέρους της κοινής γνώμης (το 65% τις θεωρεί «σωστές»), πλην όμως ο ένας στους δύο Γερμανούς «μπορεί να καταλάβει» ότι η Ρωσία νιώθει να απειλείται από τη Δύση. Και οι δύο στους τρεις λένε ότι είναι «λάθος» μια μόνιμη παρουσία του ΝΑΤΟ στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, ως αντίδραση στην ουκρανική κρίση.
