Οχτώ ημέρες μετά τον πρώτο αθηναϊκό του «Μεσσία», ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος στεκόταν στο πόντιουμ της ΚΟΑ για ένα πρόγραμμα υπό τον τίτλο «Ο Γ.Σ. Μπαχ και οι γιοί του», ευκαιρία υπενθύμισης ότι το έτος 2014 σηματοδοτεί την 300η επέτειο της γέννησης του πρεσβύτερου μουσικού εκ των νεοσσών του Κάντορα, του Carl Philip Emmanuel Bach (1714 - 1788, εφεξής CPE). Πλημμυρισμένοι σήμερα από την μοναδικού θεωρητικού, φιλοσοφικού και καλλιτεχνικού μεγαλείου δημιουργία του ογκόλιθου πατέρα του, κινδυνεύουμε να παραβλέψουμε τη σημασία αυτού του 5ου κατά τη σειρά γέννησης και 2ου κατά την τάξη επιβίωσης από τους γιους του Γιόχαν Σεμπάστιαν, ενός μουσουργού που εξοστράκισε, για 78 τουλάχιστον χρόνια, από το προσκήνιο της φήμης τον σήμερα αναντιρρήτως κυρίαρχο πατέρα του, όπως εξάλλου και τον ανάδοχό του, Γκέοργκ Φίλιπ Τέλεμαν. Ο CPE δέχθηκε την καλλιτεχνική επιρροή αμφοτέρων, αλλά εισηγήθηκε το δικό του «Empfindsamer Stil», «ευαίσθητο» και, εν τούτω, προδρομικό της κλασικής και ρομαντικής εποχής. Πτυχιούχος της νομικής, ο νεαρός συνθέτης κατέστη και παρέμεινε ευνοούμενος του Μεγάλου Φρειδερίκου της Πρωσίας και της αδελφής του, συνθέτριας πριγκίπισσας Άννα Αμάλια, ενώ την επιρροή του στον Χάυντν, τον Μπετόβεν και τον Μότσαρτ συνοψίζει η ομολογία του τελευταίου «είναι ο πατέρας κι εμείς τα παιδιά του».
Οι προφανώς ελλιπείς δοκιμές κατέστησαν εν τέλει ανεπιθύμητη ανάμνηση την εκτέλεση του 1ου (BWV 1046) από τα 6 «Βραδεμβούργεια Κοντσέρτα»(1717-21) του Γ.Σ, Μπαχ, που εγκαινίασε τη συναυλία της 23ης Δεκεμβρίου στην αίθουσα «Χρήστος Λαμπράκης» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Ούτε όμως το μοτέτο «Si nocte tenebrosa» (αρ. κατ. CW F4a), του Βενιαμίν των υιών Μπαχ, Johann Christian (1735 - 1782), του επιλεγόμενου «Μπαχ του Λονδίνου», εμφάνισε αυτόν τον τόσο αγαπητό στον Μότσαρτ συνθέτη όπερας στην υψηλότερη βαθμίδα των δυνατοτήτων του, παρά την εν πολλοίς επιμελημένη δεξιοτεχνία της υψιφώνου Ελπινίκης Ζερβού, σε κάθε περίπτωση λιγότερο ατρόμητη από παλαιότερες εμφανίσεις της που συντηρούμε στη μνήμη μας.
Η συναυλία, ωστόσο, κατέλειπε αξιομνημόνευτο ίχνος στο παραστασιολόγιο της τρέχουσας περιόδου μέσα από το β' μέρος της, στο οποίο προφανώς και, εν τέλει, ευτυχώς φαίνεται ότι αφιερώθηκε το μεγαλύτερο μέρος της προετοιμασίας της. Μοναδικό έργο αυτού του κεφαλαίου ήταν το εξαιρετικής συνθετικής ποιότητας και εκφραστικής δύναμης 9μερές «Magnificat» του CPE, το πρώτο μεγάλο βερολινέζικο φωνητικό του έργο, του έτους 1749, αποκαλυπτικό της άρσης του δημιουργού του στις προσδοκίες ενός τόσο φιλόμουσου πάτρωνα όσο ο αυλητής και συνθέτης Φρειδερίκος ο Μέγας και ο εκλεκτός κύκλος των αυλικών συνθετών που απάρτιζαν τη βασιλική ορχήστρα του στο ανάκτορο του Sans-Souci. Η σύνθεση αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την αναπόφευκτη σύγκρισή της με την αντίστοιχη του Μπαχ πατρός, σύγκριση που δεν αποδίδει τον εκλεκτό του Πότσδαμ ως υποδεέστερο του γεννήτορά του, αφού πιστοποιεί τον νεότερο συνθέτη ως μαΐστορα της εκλεκτικιστικής σύνθεσης ποικίλων καλλιτεχνικών επιρροών, από την βενετσιάνικη παράδοση ενός Βιβάλντι και την πατρική μαθητεία στον Άγιο Θωμά μέχρι το νέο ύφος που γεφυρώνει το παρελθόν με το μέλλον. Πρόκειται για δημιουργία γεμάτη ιδέες, υποδειγματική συνοχή και πάθος βιώματος, στοιχεία που ανέδειξε η λογική μουσική διεύθυνση του Χρυσικόπουλου, ευτυχώς χωρίς υπερβολές στα τέμπι και τη δυναμική. Ενθουσιώδης και η σύμπραξη της παιδικής χορωδίας Rosarte, σε διδασκαλία Ρόζης Μαστροσάββα, που μοιάζει να έχει ενισχύσει ορισμένες -παλαιότερα ατροφικές- πτέρυγές της. Οι 4 σολίστ (Ελπινίκη Ζερβού, Θεοδώρα Μπάκα, Βασίλης Καβάγιας και Κώστας Μαυρογένης) συνέπραξαν με κυμαινόμενη, αλλά υπαρκτή επίγνωση υφολογικών ζητούμενων. Ήταν πάντως προφανές ότι η τεσσιτούρα της άριας του τενόρου ήταν αδύνατον να υπηρετηθεί από την στρατοσφαιρικής ανάτασης ελαφράδα της φωνής του Βασίλη Καβάγια. Η αναδρομή στο αρχείο μας, μάλιστα, απέδωσε ότι, κατά τη συναυλία της 14ης Δεκεμβρίου 1988, για την 200η επέτειο θανάτου του Καρλ Φίλιπ Εμμάνουελ στο τότε ακόμη Ανατολικό Βερολίνο, το μέρος του τενόρου είχε ανατεθεί στον ηλικιακά ώριμο Peter Schreier, παρεμπιπτόντως ανατριχιαστικό Ευαγγελιστή των «Παθών» του Γιόχαν Σεμπάστιαν. Μια περίσταση που, αν είχε έκτοτε υποπέσει στην αντίληψή μας, θα μάς είχε ασφαλώς αφυπνίσει ταχύτερα σε σχέση με το πραγματικό διαμέτρημα του νεότερου συνθέτη. Ας είναι! Αυτή η καθυστερημένη εγρήγορση πιστώνεται στη συγκεκριμένη συναυλία της ΚΟΑ υπό τον Μάρκελλο Χρυσικόπουλο και το γεγονός αυτό σηματοδοτεί αυτοτελή λόγο ευγνωμοσύνης μας σε όλους τους συντελεστές της βραδιάς. Συνεχίζεται...
