Η Μάρω Δούκα, μία από τις σημαντικότερες -αν όχι η σημαντικότερη- συγγραφείς μας, με το σύντομο μυθιστόρημα «Ζήτω η Άγκαθα Κρίστι» συνεχίζει την παράδοση των τελευταίων χρόνων: έχοντας πάντα την καίρια, διαυγή πολιτικοκοινωνική ματιά που χαρακτηρίζει όλο το έργο της, δημιουργεί ψυχογραφήματα απλοϊκών καθημερινών ανθρώπων καταφέρνοντας να ενώσει την προσωπική ιστορία των ηρώων της με μια μεγαλύτερη εικόνα, καθώς η μικροζωή του καθενός αποτελεί κομμάτι ενός όλου όπου το ιδιωτικό παύει να είναι μόνο προσωπική υπόθεση παίρνοντας και μια άλλη διάσταση.
Μπορεί μετά την αριστουργηματική άτυπη τριλογία «Στις γραμμές του μύθου και της Ιστορίας» να «κλείνει» το κάδρο, παραμένει όμως το ίδιο πυκνή, σύνθετη και οξυδερκής. Δημιουργεί από τους πιο πολύπλοκους ανθρώπινους χαρακτήρες -ένα σύμπαν ο καθένας από μόνος του και συγχρόνως εντελώς αναγνωρίσιμοι και πεζοί- και κυρίως αξιομνημόνευτες ηρωίδες, ξεκινώντας από την Αφεντούλα της «Πύλης Εισόδου», περνώντας στην άχρονη, ονειρική Κάκια του «Να είχα, λέει, μια τρομπέτα», φτάνοντας στη δύστροπη δυσπρόσιτη Πολυξένη τού «Ζήτω η Άγκαθα Κρίστι»: μια γυναίκα αποφασισμένη να μην υποχωρήσει ούτε πόντο από αυτά που απαρτίζουν τη ζωή που ζει και τα οποία με έναν τρόπο η ίδια καθόρισε. Την Πολυξένη που ίσως -αυτοσαρκαζόμενη πάντως σίγουρα- θα ήθελε να είναι η Μις Μάρπλ της Άγκαθα Κρίστι αλλά δεν είναι τίποτε άλλο από την «ολιγαρκή συνταξιούχο του ΙΚΑ» που «θέλει δεν θέλει, οφείλει να πορευτεί, να βολευτεί με τα αυτονόητα της μοναξιάς της». Τη συναντάμε ένα πρωινό στο Σούνιο, στον ίσκιο του ναού του Ποσειδώνα, να αγναντεύει τη θάλασσα ακριβώς κάτω από το σημείο που είναι το σπίτι της. Μια 75χρονη γυναίκα, περιποιημένη, παρατηρητική, συνομιλούσα διαρκώς με τον εαυτό της, αντιμετωπίζοντας τους άλλους με απόσταση και περιέργεια.
Η Δούκα ηθελημένα δημιουργεί αρχικά μία σύγχυση για την ηρωίδα της. Η ίδια αμφιβάλλει για αυτά που βλέπει, αμφιβάλλει ακόμη και για το όνομά της, άλλωστε «είχε συνηθίσει να βλέπει διάφορα φυσικά - αφύσικα, κι ύστερα να μην τα βλέπει». Κομμάτι της γοητείας της αφήγησης είναι αυτή η μυστηριακή ατμόσφαιρα, που κατασκευάζεται όμως από εντελώς γήινα υλικά. Άλλωστε, και το πρόσχημα που ενώνει την Πολυξένη με τους υπόλοιπους ήρωες ένα μυστήριο είναι: το πτώμα ενός άντρα που ξεβράζεται στην παραλία κάτω από τα πόδια τους. Ένα πιθανό έγκλημα που ψάχνει την επίλυσή του. Η Δούκα δημιουργεί μια σειρά από απολαυστικούς χαρακτήρες: ο όμορφος δημοσιογράφος και επίδοξος συγγραφέας -«κοπιάζεις αλλά δεν ζορίζεσαι» λέει για τη συγγραφή η Δούκα- Οδυσσέας Αναστασιάδης που «ζορίζεται» να γράψει ένα μυθιστόρημα για τον Αιγέα, οι δύο ένστολοι αστυνομικοί Αντώνης και Μάρκος που τυχαία βρέθηκαν εκεί και που ο καθένας αντιπροσωπεύει και μια άλλη πτυχή της αδηφάγας μικροαστικής νοοτροπίας που δεσπόζει γύρω μας, ο ταβερνιάρης Κώστας που εξελίσσεται στην ερωτική σχέση της Πολυξένης, αλλά και άλλοι ήρωες που περιβάλλουν τους κεντρικούς και δημιουργούν την αντιπροσωπευτική σύνθεση μιας αναγνωρίσιμης κατάστασης, την οποία κάνουν ακόμη πιο αναγνωρίσιμη οι αναφορές σε πολιτικοκοινωνικά περιστατικά και σύγχρονες παθογένειες. Οι ήρωες όμως, όπως και οι καταστάσεις, δεν είναι καρικατουρίστικες και σχηματικές, αλλά εντελώς υπαρκτές μέσα στην ακρίβεια της περιγραφής τους.
Η Μάρω Δούκα από τις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου μάς πληροφορεί για το παρελθόν της Πολυξένης: ορφάνια, ένας αποτυχημένος γάμος, μια αποξενωμένη κόρη. Μας πληροφορεί και, κατά κάποιον τρόπο, ξεμπερδεύει μαζί του. Η Πολυξένη ζει το παρόν της. Διεκδικεί το παρόν της. Δεν είναι μια γυναίκα της αναπόλησης. Δεν πεθαίνει από τύψεις για την αποξένωση με την κόρη της. Δεν ζει με τις αναμνήσεις. Ζει διεκδικώντας το δικαίωμα να υπάρχει με τον δικό της τρόπο, που μπορεί να μην είναι αρεστός ή αποδεκτός ή υποδειγματικός αλλά είναι ο δικός της. Είναι ο τρόπος που έχει να βλέπει τον χρόνο να περνά αλλά όχι να την προσπερνά και να την τοποθετεί στα αζήτητα. Γιατί η ίδια ξέρει να φροντίζει τον εαυτό της. Γιατί έμαθε να διεκδικεί τον εαυτό της. Γιατί μόνο αυτόν έχουμε εντέλει. Είναι σχεδόν συγκινητική η αυτάρκειά της: κάτι σαν απάντηση στα γηρατειά. Στο δικαίωμα να τα ζει κανείς όπως εκείνος θέλει. Στο δικαίωμα να ερωτεύεται: όταν θέλει, όπως θέλει, για όσο θέλει. Η Πολυξένη είναι ένα έμβλημα χειραφέτησης.
Ο τίτλος του βιβλίου είναι παιγνιώδης, όπως παιγνιώδες είναι και όλο το ύφος του. Με ωραίο ρυθμό, «μουσικές» φράσεις, γλώσσα αβίαστη, πλούσια, υιοθετώντας τη λογική του εσωτερικού μονολόγου η Μάρω Δούκα μας καλωσορίζει -και συγχρόνως τραβάει το χαλάκι της εισόδου κάτω από τα πόδια μας- στα έγκατα του ανθρώπινου ψυχισμού, εκεί όπου ο «κάθε άνθρωπος είναι και μια υπόθεση». Το ανεξιχνίαστο έγκλημα είναι η ίδια η ανθρώπινη φύση. Η αναζήτηση επίλυσης μια αναζήτηση στο διηνεκές.
Info
Μάρω Δούκα,
«Ζήτω η Άγκαθα Κρίστι»
Εκδόσεις Πατάκη
Σελίδες: 208
Τιμή: 11,97 ευρώ
