Και τα κοράκια της Ελλάδας πετάνε πάνω από γκρεμούς, ψάχνοντας για μικρούς στρατιώτες από μεγάλους σκοτωμούς.
Ζήσιμος Λορεντζάτος (απόσπασμα από τη «Μεγάλη Σύρτη»)
O «Φάουστ στην Αφρική!» είναι ένα θεατρικό έργο του εικαστικού, και άλλα πολλά, William Kentridge, γραμμένο για κούκλες αλλά και ανθρώπους πιασμένους στην παγίδα της ίδιας της απληστίας τους και της ακόρεστης δίψας τους για κέρδος. Πώς το είπε αφοριστικά για τους Δυτικούς στο σπουδαίο χρονικό της, στην «Αλεξιάδα», η μελαγχολική βυζαντινή πριγκίπισσα Άννα Κομνηνή, που την τίμησε και ο Κωνσταντίνος Καβάφης με ένα ποίημά του: «Φιλοχρήματον γαρ το γένος των Κελτών»! Στο μόριο «γαρ» κρύβεται όλη η ειρωνεία της Κομνηνής για την αλαζονεία των ισχυρών της ημέρας ή του αιώνα. Επειδή «ήρθε η στιγμή της πλερωμής και ακούγονται νομίσματα να πέφτουν πάνω στο τραπέζι», κατά τον σημαδιακό στίχο του μεγάλου μας ποιητή Γιώργου Σεφέρη.
Εχει έρθει πάλι σήμερα αυτή η στιγμή και είναι άγνωστο πού θα μας βγάλει και σε ποιους γκρεμούς. Υπερόπτες και αλαζόνες, που πιστεύουμε ότι είμαστε ακόμη το κέντρο του σύμπαντος. Ορφανεμένοι, στερημένοι μάλιστα, από τη μοναδική καθαρτήρια λειτουργία της Τραγωδίας, που εμείς οι ίδιοι «την πελεκάμε και την καίμε σαν το ξύλο» - ας μου επιτραπεί εδώ μια μικρή παράφραση των εμβληματικών στίχων του Γ. Σεφέρη. Παραπέμπω και στο κορυφαίο διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «Οι χαλασοχώρηδες». Άραγε θα δούμε κάποτε τα μαχόμενα, οργισμένα πολιτικά «Ημερολόγια καταστρώματος» του συκοφαντούμενου αενάως από την ίδια πάντοτε πολυώνυμη και πολυπρόσωπη κλίκα επιτηδείων Γ. Σεφέρη να παίζονται σε μια κατάμεστη Ορχήστρα της Επιδαύρου;
Ο διάβολος... ζωντανός
Ερχομαι στο έργο του William Kentridge, στον «Φάουστ στην Αφρική!», που παρακολουθήσαμε στην Πειραιώς 260, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Δανείζομαι τα λόγια της Δήμητρας Κονδυλάκη από το σημείωμά της στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ: «Δραματουργική σύνθεση που παντρεύει τις πιο εμβληματικές ενσαρκώσεις του Διαβόλου στη λογοτεχνία μέσα από το ειρωνικό βλέμμα του Νοτιοαφρικανού ποιητή Lesego Rampolokeng, το “Faustus in Africa!”. Συνιστά μια αλληγορία για την αποικιοκρατία και τον δυτικό ιμπεριαλισμό. Σε ένα συναρπαστικό, καλοκουρδισμένο σύμπαν, η ιστορία του ήρωα που πουλάει την ψυχή του στον Διάβολο με αντάλλαγμα την αυθεντική απόλαυση και την αιώνια νεότητα μεταφέρεται εδώ στην Αφρική, παρθένα γη που ο αδίστακτος ήρωας εκμεταλλεύεται και καταστρέφει όπως ο Φάουστ διακορεύει και καταστρέφει τη νεαρή και αθώα Γκρέτχεν στο έργο του Γκαίτε. Πηγαίνει στην Αφρική για σαφάρι, μια περιπέτεια που μετατρέπεται σε ξέφρενο ταξίδι απληστίας, παραφοράς και καταστροφής. Το ενδιαφέρον είναι ότι την ιστορία αναπαριστούν μαριονέτες - ο μόνος χαρακτήρας επί σκηνής με ζωντανή ανθρώπινη μορφή είναι ο Διάβολος». Πώς όχι, εννοείται, σε μια εποχή όπως η δική μας που το χρήμα κυριαρχεί παντού, έχοντας γίνει η μόνη κινητήρια δύναμη και μέτρο της απροσδιόριστης, ρευστής ανθρώπινης κατάστασης;
Ενα άκρως ενδιαφέρον πείραμα
Πράγματι, στη σκηνοθεσία του William Kentridge συναντάμε μια άριστα συντονισμένη μεικτή θεατρική τεχνική και ουσία συνάμα, όπου οι εκπαιδευμένοι στο είδος, ταλαντούχοι ηθοποιοί-περφόρμερ χειρίζονται τις κούκλες σε φυσικό και ανθρώπινο μέγεθος, μετέχοντας οι ίδιοι στο υποκριτικό παιχνίδι, παίζοντας, δηλαδή, «τους ανθρώπους που παίζουν τις κούκλες» και υπερβαίνοντας το μεμηχανημένον «τέχνημα» της κούκλας. Ένα άκρως ενδιαφέρον πείραμα, που ανυψώνει το θέαμα σε ένα άλλο επίπεδο, ποιητικό και ανθρώπινο, πέραν του μιμητικού νατουραλισμού και της τυπολογικής αλληγορίας. Πρόκειται για τους χαρισματικούς Αφρικανούς, μαύρους ή λευκούς ηθοποιούς Eben Genis, Atandwa Kani, Mongi Mthomberi, Wessel Pretorius, Assanda Rilityana, Buhle Stefane, Jennifer Steyn.
Η σκηνογραφία, με τα μεγαλειώδη, εντυπωσιακά, αυθεντικά, βαριά βικτοριανά έπιπλα, του Adrian Kohler, ο σχεδιασμός των μαριονετών του ίδιου και του William Kentridge (κατασκευή σε συνεργασία με τον Tau Qwelane), τα κουκλοκοστούμια των Hazel Maree, Hiltrud von Seldlitz και Phyllis Midlane, τα ωραία κινούμενα σχέδια του William Kentridge, η υποβλητική μουσική των James Phillips και Warrick Sony, οι αντίστοιχοι ήχοι και φωτισμοί του Simon Kohler, τα ειδικά εφέ του Simon Dunckley, όλα μαζί συνδημιουργούν ένα πανάξιο θέαμα.
