Ηθοποιός και σκηνοθέτρια, συχνά υπογράφοντας τα κείμενα των παραστάσεών της, ερμηνεύτρια και εκπαιδευτικός στον χώρο του Πολιτισμού η Μάρθα Φριντζήλα είναι μια σύνθετη και άκρως ενδιαφέρουσα δημιουργική προσωπικότητα.
Άνθρωπος με παιδεία, ήθος και ενσυναίσθηση, μου μίλησε έλλογα από καρδιάς και ψυχής, αυθόρμητα και ταυτόχρονα πλήρως συγκροτημένα για όσα, δυστυχώς στην πλειονότητά τους δυσάρεστα, συμβαίνουν γύρω μας, γι’ αυτά που κάνει και για το πώς τα δεύτερα συνδέονται άρρηκτα με τα πρώτα.
Συνέντευξη στον Θάνο Μαντζάνα
Μετά από τόσα χρόνια αισθάνεσαι περισσότερο ηθοποιός / σκηνοθέτρια, ερμηνεύτρια ή εξίσου και τα δύο, και μάλιστα συνδυάζοντάς τα πολλές φορές;
Δεν αισθάνομαι κάτι περισσότερο ή λιγότερο. Είμαι όλα αυτά και τα έχω αποδεχτεί. Απλώς επιλέγω κάθε φορά ποιο θα υπηρετήσω και προσπαθώ να το κάνω όσο καλύτερα μπορώ.
Θα είναι λάθος αν πούμε ότι σε ενδιαφέρει περισσότερο να δίνεις τη δική σου εκδοχή, ακόμα και να μεταμορφώνεις παλαιότερα τραγούδια από το να ερμηνεύεις νέα; Και με την ευκαιρία, ποια είναι η σχέση σου με την παραδοσιακή μουσική μας;
Μελετώ τα δημοτικά, τα ρεμπέτικα και τα λαϊκά τραγούδια περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο μουσικό ιδίωμα. Είναι το βασικό υλικό στα μαθήματα που κάνω, συχνά αποτελούν και πηγή έμπνευσης για τις παραστάσεις μου. Αν και έκανα μαθήματα Κλασικού Τραγουδιού, νομίζω πως έμαθα πώς πρέπει να τραγουδώ ακούγοντας παραδοσιακά και λαϊκά τραγούδια όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και της Ισπανίας, της Λατινικής Αμερικής, της Ιταλίας και των Βαλκανίων. Δεν θεωρώ, όμως, πως είμαι παραδοσιακή ερμηνεύτρια. Αγαπώ τόσο πολλά είδη, ποτέ δεν αναζητούσα μία και μοναδική ταυτότητα. Έτσι, με τα χρόνια, κατάφερα να τα συνδέω και να τα υπηρετώ. Όταν ακούω ένα τραγούδι παλιό και με συγκινεί, θέλω να το συστήσω στον κόσμο. Συνήθως επιλέγω τραγούδια που δεν πολυακούγονται και θα ήθελα να τα μάθουν όλοι και όλες. Δεν σκέφτομαι το είδος, μπορεί ένα jazz κομμάτι να συνδεθεί με ένα ρεμπέτικο, ένα κλασικό με ένα της Κάτω Ιταλίας, ένα rock, με μια καντάδα. Όσο για τα νέα τραγούδια, όταν κάτι ταιριάζει στα προγράμματα που φτιάχνω, θα το βάλω. Πάντα έχω και καινούργια τραγούδια στις εμφανίσεις μου, ακόμα και ακυκλοφόρητα. Έχω συνηθίσει να στήνω παραστάσεις που είναι χωρισμένες σε «επεισόδια» ή έχουν θεματικές. Σε αυτές καταφέρνω να «χωρέσω» παλιά και νέα τραγούδια, δικά μου και άλλων, ελληνικά και ξένα. Δεν είμαι ερμηνεύτρια που τραγουδά αποκλειστικά τη δισκογραφία της.
Πώς ήταν το να ξαναβρεθείς μετά από πάρα πολύ καιρό στη σκηνή μαζί με τον Θανάση Παπακωνσταντίνου και μάλιστα στις εμφανίσεις που σηματοδότησαν το τέλος αυτής που εσύ ονόμασες «διονυσιακή» περίοδό του;
Ήταν συγκινητικό, τρυφερό, τρελό, έντονο, αγαπησιάρικο, απρόβλεπτο και όμορφο. Τον Θανάση τον νιώθω δικό μου άνθρωπο. Δεν θα μπορούσα να του πω όχι, ειδικά όταν μου προτείνει να κλείσουμε μαζί έναν κύκλο, που όταν άνοιξε, ήμουν κομμάτι του. Στις συναυλίες μας πέρασα υπέροχα! Ήταν σαν να το ξαναπιάσαμε από εκεί που το είχαμε αφήσει.
Η προσωπική δισκογραφία σου είναι μάλλον μικρή σε σχέση με τα χρόνια της παρουσίας σου. Τι σε κινητοποιεί κάθε φορά να κάνεις έναν καινούργιο δίσκο;
Η δισκογραφία μου δεν είναι και τόσο μικρή, αλλά είναι σκόρπια γιατί τα περισσότερα τραγούδια είναι συμμετοχές σε δίσκους άλλων. Κάθε χρόνο ηχογραφώ από πέντε μέχρι δεκαπέντε τραγούδια! Δεν έχω κυκλοφορήσει τόσους ολοκληρωμένους προσωπικούς δίσκους γιατί δεν έτυχε. Επίσης, κάνω πολλά πράγματα ταυτόχρονα και δεν έχω τον χρόνο. Σκέφτομαι καμιά φορά πως αν είχα λυμένο το οικονομικό θέμα, θα ήμουν κλεισμένη σε ένα στούντιο να ηχογραφώ.
Πες μου λίγα λόγια για τον δίσκο που ετοιμάζεις και, πριν από όλα, πώς και γιατί αποφάσισες να συνεργαστείς με τους αδελφούς Καλογεράκη;
Με ενδιαφέρει και με συγκινεί η περίπτωση των δίδυμων αδελφών Καλογεράκη. Δυο παιδιά που από τα δεκαπέντε τους έμαθαν να αγαπούν την ποίηση και να την υπηρετούν. Ο Μιχάλης «διαβάζει» με τη μουσική του τα ποιητικά κείμενα και ο Παντελής τα ερμηνεύει με τον πιο αδιαμεσολάβητο τρόπο! Είχαν έρθει και οι δύο πριν πολλά χρόνια στα σεμινάρια που κάνω στο Baumstrasse, στον πολυχώρο πολιτισμού μου, και ένιωσα τη «συγγένεια». Πάντα ήθελα να κάνουμε κάτι μαζί. Τους πρότεινα τα κείμενά μου και αμέσως ξεκίνησε ο σχεδιασμός του δίσκου. Ο τίτλος είναι «Η ακάλεστη» και είναι ό,τι πιο προσωπικό έχω επικοινωνήσει στον κόσμο μέχρι τώρα. Περιλαμβάνει δεκατρία ποιήματά μου, πρόζες και διαλόγους. Ακόμα δεν ξέρω πώς θα μοιάζει, το παρακολουθώ και εγώ. Ελπίζω μέχρι την άνοιξη να έχει ολοκληρωθεί.
Οτιδήποτε κάνεις εμπνέεται με κάποιον τρόπο από όσα συμβαίνουν γύρω μας και τις περισσότερες τουλάχιστον φορές συνομιλεί με την κοινωνία. Πώς βλέπεις και πώς νιώθεις κατ’ αρχάς, λοιπόν, για όσα γίνονται τα τελευταία χρόνια στον κόσμο; Δύο πόλεμοι, στην Ουκρανία και ο πολύ πιο καταστροφικός από κάθε πλευρά στη Γάζα που επεκτείνεται σχεδόν σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, άνοδος της Ακροδεξιάς σε όλη την Ευρώπη, επανεκλογή του Τραμπ στις ΗΠΑ…
Οι καλλιτέχνες/ιδες οφείλουμε να δίνουμε φωνή σε όσους και όσες δεν έχουν δική τους, να μιλάμε για την αδικία και την αλητεία της εξουσίας, να προστατεύουμε τους αδύνατους, να είμαστε πάντα παρόντες και ενοχλητικοί. Ξέρεις πόσες φορές έχω ακούσει «ευτυχώς που έχουμε και εσάς και παίρνουμε δύναμη»; Το πιστεύω, γι’ αυτό και επιμένω. Πάντως δεν έχω καμιά αμφιβολία πως πάμε κατά διαόλου. Αν σε όσα αναφέρεις προσθέσεις και την καταστροφή του περιβάλλοντος, βρισκόμαστε στα τελευταία μας ως πολιτισμός. Αν δεν διεκδικήσουμε, αν δεν αντισταθούμε, αν δεν οργανωθούμε και δεν ενωθούμε, νομίζω ότι θα δούμε πολλή ασχήμια ακόμη.
Και για τη χώρα μας; Τι θα είχες να πεις για την κοινωνικοπολιτική κατάσταση μετά την αλλαγή της διακυβέρνησης από τον ΣΥΡΙΖΑ στη Ν.Δ. το ’19 και όσα ακολούθησαν, συμπεριλαμβανομένης της πανδημίας τα πρώτα χρόνια;
Το πολιτικό σκηνικό έχει αλλάξει όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά σε όλο τον κόσμο. Το εκκρεμές πηγαίνει από το Κέντρο προς την Ακροδεξιά. Δεν νομίζω να επικρατήσει η τελευταία. Είναι πολύ σοβαρά όσα διακυβεύονται, δεν θα μείνουμε με σταυρωμένα χέρια. Η πανδημία ήταν ένα δυνατό χαστούκι και πιστεύω πως καταλάβαμε σε κάποιον βαθμό πόσο εύκολα δεχόμαστε τη στέρηση και τον έλεγχο, την άρνηση των δικαιωμάτων και την καταστολή. Ελπίζω να ανακάμψουμε.
Βλέπεις τη θέση των γυναικών στη χώρα μας αλλά και αλλού να βελτιώνεται, να επιδεινώνεται ή να παραμένει ίδια στο πέρασμα του χρόνου; Θεωρείς ότι η εφ’ όλης της ύλης ισοτιμία με τους άντρες έχει πια κατακτηθεί ή εξακολουθεί να είναι αντικείμενο συνεχούς διεκδίκησης;
Δεν είναι εύκολο να αλλάξει ένα κατεστημένο αιώνων. Θύματα της πατριαρχίας είναι και οι άνδρες, άρα εξαρτάται και από τους ίδιους. Θα πρέπει να αποδεχτούν πως είναι θύματα και να αποφασίσουν να αλλάξουν. Όσο δεν το κάνουν, όσο δεν στέκονται στο πλευρό των γυναικών, όσο δεν διεκδικούν τα αυτονόητα, θα βρίσκουν τις γυναίκες απέναντί τους. Γιατί η αλλαγή έχει ξεκινήσει. Το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω.
Πόσο εύκολο είναι να επιβιώσει ένας άνθρωπος του Πολιτισμού, παραμένοντας μάλιστα δημιουργικός/ή στην Ελλάδα σήμερα;
Είναι απλώς δύσκολο. Αν δεν θέλει να βάλει νερό στο κρασί του και δεν υποκύπτει στο σύστημα που θέλει τους καλλιτέχνες διασκεδαστές της μάζας, θα δυσκολευτεί να τα βγάλει πέρα. Αν έχει και παιδιά να αναθρέψει, τότε τα πράγματα είναι ακόμα πιο δύσκολα. Δουλεύουμε για να πληρώνουμε λογαριασμούς, τράπεζες και φόρους. Θέλει επιμονή και να έχεις ανθρώπους δίπλα σου να σε στηρίζουν και να σε ενθαρρύνουν.
Τι σου δίνει δύναμη και σε εμπνέει τόσο για ό,τι κάνεις στο θέατρο όσο και για ό,τι κάνεις στη μουσική, ανεξάρτητα από το θέμα και το περιεχόμενο κάθε φορά;
Βλέπω τις φωτογραφίες των προσφύγων που κουβαλάνε τα μουσικά όργανά τους, τους καλλιτέχνες στη Γάζα που μαζεύουν τα ορφανά και παίζουν μουσική, κάνουν θέατρο και χορεύουν στα χαλάσματα, και παίρνω δύναμη. Είμαι προνομιούχα, δεν έχω κανέναν λόγο να παραπονιέμαι.
Θα χαρακτήριζες τον εαυτό σου αισιόδοξο ή απαισιόδοξο; Πιστεύεις ότι πρέπει να συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε, όσο δύσκολα ή και απογοητευτικά και αν φαίνονται τα πράγματα;
Είμαι απαισιόδοξη, αλλά δεν τα παρατάω. Η ζωή είναι ένας αγώνας. Δεν πρέπει να πεθαίνουμε ενώ είμαστε εν ζωή.
Τι σου δίνει περισσότερη χαρά και αντίστοιχα τι είναι αυτό που σε πληγώνει περισσότερο;
Χαρά μού δίνουν τα ανίψια μου, οι αδελφές μου, τα ταξίδια, η θαλπωρή της παρέας, οι φίλοι, οι ταινίες, η μουσική. Με πληγώνουν η απάθεια και η ασυγκινησία.
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά και τι να περιμένει ο κόσμος να δει και να ακούσει στις εμφανίσεις σου με τους Kubara Project και τους αδελφούς Καλογεράκη τις Δευτέρες του Δεκεμβρίου στο Κύτταρο; Τα «Καλογεράκια» επιδεικνύουν και τις… χορευτικές ικανότητές τους σε αυτές;
Το πρόγραμμα στο Κύτταρο, αν και ολοκαίνουργιο, δεν διαφέρει από τα προγράμματα που έχει συνηθίσει ο κόσμος από μένα και τους μουσικούς μου. Περιλαμβάνει υπέροχα τραγούδια, παλιά και νέα, ελληνικά και ξένα, χιούμορ και μαύρο χιούμορ, ωραίες διασκευές και πολύ παιχνίδι. Και ναι, επίσης πολύ χορό! Είμαστε λίγο σαν μια παράξενη οικογένεια που ανοίξαμε το σαλόνι για τους φίλους και τις φίλες μας και θέλουμε όλοι και όλες να φύγουμε ικανοποιημένοι/ες.
Και τα πλάνα, τόσο μουσικά όσο και θεατρικά, για τη συνέχεια της χειμερινής σεζόν, εκτός από τη συμμετοχή σου στη μουσικοθεατρική παράσταση που ετοιμάζει ο Φοίβος Δεληβοριάς την παραμονή της Πρωτοχρονιάς στο Σύνταγμα;
Μου αρέσει που θα αλλάξουμε τον χρόνο στο Σύνταγμα μαζί με τους ακάλεστους, τους μετανάστες, τους άστεγους και τους φίλους που θα έρθουν. Το περιμένω με πολλή χαρά! Όσο για προσεχή σχέδια, ετοιμάζω το πρόγραμμα του 13ου Αττικού Σχολείου στην Ελευσίνα, συζητώ για κάποια θεατρικά που δεν είναι ακόμα ανακοινώσιμα, συνεχίζω τα μαθήματα στο Baumstrasse, ηχογραφώ και… γράφω ασταμάτητα!
