Δύο ταινίες που έκαναν την πρεμιέρα τους στο πρόσφατο Φεστιβάλ Καννών προβάλλονται στην πρώτη δυνατή εβδομάδα της θερινής περιόδου. Η νέα ταινία των Λάνθιμου και Φιλίππου και η τελευταία προσθήκη στη σκονισμένη και μεταλλική βαρβαρότητα του «Mad Max». Υπάρχουν ακόμη μια αξιόλογη γαλλική ταινία που θα προκαλέσει συζητήσεις αλλά και ένα ντοκιμαντέρ για τον Γιάννη Σπανό, για όσους αγαπούν το ελαφρολαϊκό τραγούδι και το Νέο Κύμα
Από το weird στο quirk
Ιστορίες καλοσύνης (Kinds of kindness) **1/2
Σκηνοθεσία: Γιώργος Λάνθιμος
Πρωταγωνιστούν: Έμα Στόουν, Γουίλεμ Νταφό, Τζέσι Πλέμονς, Μάργκαρετ Κουάλι
Σπονδυλωτή ταινία που αποτελείται από τρεις, φαινομενικά ασύνδετες, ιστορίες. Στην πρώτη, ένας άνδρας έχει απωλέσει κάθε ίχνος βούλησης και υπακούει τυφλά τις σαδιστικές εντολές ενός χειριστικού ανθρώπου, ο οποίος τον εξωθεί στα άκρα προκειμένου να του αποδείξει την αφοσίωσή του. Στη δεύτερη, η γυναίκα ενός αστυνομικού επιστρέφει στο σπίτι ύστερα από μια περίοδο που είχε ναυαγήσει σε ένα νησί, αλλά ο σύζυγός της υποψιάζεται ότι δεν είναι ο ίδιος άνθρωπος. Στην τελευταία, μια γυναίκα που εξοστρακίζεται από ένα cult, που θεωρεί πηγή μόλυνσης το σεξ εκτός κοινότητας, είναι αποφασισμένη να βρει τον επόμενο πνευματικό ηγέτη.
Στο ζενίθ της καριέρας του, ο Γ. Λάνθιμος δείχνει σπουδαία καλλιτεχνική συνέπεια και υπευθυνότητα. Τη στιγμή που πάτησε την κορυφή του παγκόσμιου (έμφαση στο παγκόσμιου) κινηματογραφικού όρους, από τη θέση ισχύος των πιο περιζήτητων σκηνοθετών της γενιάς του, αποφασίζει να τινάξει από πάνω του την οσκαρική χρυσόσκονη και να χλευάσει τη χολιγουντιανή υπόσχεση. Προτού, λοιπόν, προχωρήσει στο επόμενο φιλόδοξο βήμα του, επιστρέφει στο σανατόριο της ευρηματικής πένας του Ευθύμη Φιλίππου, του οποίου οι δύστροποι διάλογοι και η λοξή ματιά στην ανθρώπινη συμπεριφορά αναδεικνύουν σταθερά την κυνική μελαγχολία των ηρώων του. Ηρώων και χαρακτήρων που βρίσκονται επίμονα στα πρόθυρα της σύγκρουσης με το κακοποιό πεπρωμένο τους καθώς αυτό στέκει σαν λαιμητόμος πάνω από τις ηθικές -ή μάλλον ανήθικες- επιλογές τους. Ο Λάνθιμος, εξερευνώντας αυτές τις τρεις εκφάνσεις της ευρύτερης έννοιας της καλοσύνης, φυτεύει άβολα ερωτήματα για την έμφυτη ανάγκη των ανθρώπων να «ανήκουν» και για την (αλληλ)εξάρτηση και την (αυτο)θυσία που προϋποθέτει αυτή η απόλυτη συνθήκη. Οι παρατεταμένες εντάσεις και οι εξουσιαστικές παράνοιες θα εκφραστούν μέσα από τις εξαιρετικές ερμηνείες ενός άριστου καστ που είναι αφοσιωμένο ψυχή τε και σώματι στο Φιλιππικό σύμπαν - ξεχωρίζει το tour de force από τον Πλέμονς, που κέρδισε δίκαια το βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ Καννών.
Η τράπουλα της διανομής των ρόλων μοιράζεται, μαζεύεται και ξαναμοιράζεται στους ηθοποιούς, κάνοντας τις ιστορίες να μοιάζουν περισσότερο ομόκεντρες και λιγότερο παράλληλες, δημιουργώντας επιπλέον την ψευδαίσθηση συγκοινωνούντων νοημάτων ή συμβολισμών που ενσταλάζονται μέσω της ταυτοπροσωπίας σε χαρακτήρες που υπομένουν σαδιστικές εμμονές, αντιμετωπίζουν μεταφυσικούς γρίφους και αντιμάχονται τα όρια των συναισθηματικών τους επιλογών.
Ωστόσο, αυτή είναι η πρώτη ταινία του Γ. Λάνθιμου όπου αισθάνεσαι με βεβαιότητα ότι πολλά επινοήματα έχουν τοποθετηθεί από τη δημιουργική ομάδα μόνο και μόνο από μια (αυτάρεσκη) διάθεση να παρατηρήσουν τον αντίκτυπο. Όπως πετάς μια βαριά πέτρα στο νερό από ψηλά, χωρίς απολύτως κανέναν λόγο, απλά και μόνο για να δεις τους παφλασμούς στο νερό, πριν συνεχίσεις με κάτι άλλο δημιουργικά τη μέρα σου. Δεν είναι, φυσικά, μια τρύπα στο νερό η ταινία, αλλά είναι απορίας άξιον το γιατί, καθώς μεγαλώνει το budget ορισμένων ιδιοσυγκρασιακών δημιουργών, φαίνεται κάπως να συρρικνώνεται το βάρος των ιδεών τους. Οι ιστορίες του Λάνθιμου και του Φιλίππου αυτήν τη φορά μοιάζουν με προσχέδια πιο ολοκληρωμένων σεναρίων και δεν προσπερνούν τα όρια του ανεκδοτολογικού, προτάσσοντας την ακριβοπληρωμένη ευγλωττία έναντι ενός βαθύτερου νοήματος. Και είναι περίεργο να βλέπεις τους κλειδοκράτορες του μετα-νοηματικού weirdness να ολισθαίνουν στο εξυπνακίστικο quirkiness.
Η ταινία θα αποθεωθεί από κεκτημένο θαυμασμό. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι ο Λάνθιμος μπορεί να γυρίσει μια σκηνή όπου ένας άνδρας θα ανέβει σε μια καρέκλα και θα βουτήξει να τσακιστεί στο δάπεδο και οι κριτικές θα μιλάνε για μια αναπολογητική βουτιά στην ψυχή του δυτικού ανθρώπου και στη ματαιότητα του πολιτισμού όπως τον ξέρουμε. Αλλά αυτό είναι το επίτευγμα των πραγματικά μεγάλων δημιουργών που έχουν αποκτήσει καλλιτεχνικό ανάστημα. Και ο Λάνθιμος ανήκει σε αυτούς, καθώς μετράει ήδη τουλάχιστον τρεις αριστουργηματικές ταινίες στην καριέρα του.
Κομψοτέχνημα αυτοκινητιστικής βαρβαρότητας
Furiosa: A Mad Max Saga ****
Σκηνοθεσία: Τζορτζ Μίλερ
Πρωταγωνιστούν: Άνια Τέιλορ-Τζόι, Κρις Χέμσγουορθ, Tομ Μπερκ
Ενα τσούρμο αντάρτες μηχανόβιοι, που ανήκουν στη φυλή που ακολουθεί τον πολέμαρχο Ντεμέντους (Κρις Χέμσγουρθ), αρπάζουν τη μικρή Φουριόζα μια μέρα που αφελώς θα ξεστρατίσει από τη γη της αφθονίας του Λιβαδιού των Πολλών Μητέρων. Το μικρό ατίθασο κορίτσι θα οδηγηθεί άθελά του στις πύλες του Αθάνατου Τζο, ενός διεστραμμένου ηγεμόνα. Καθώς τα χρόνια περνούν, η μικρή θα εξελιχθεί σε μια αληθινή πολεμίστρια της ερήμου και θα σχεδιάσει την πιο σκληρή εκδίκηση από όσους της έκλεψαν την αθωότητα. Η αριστουργηματικά περιπέτεια «Fury road» (2015) είχε σαρώσει σαν στρατός τεθωρακισμένων οχημάτων τις κινηματογραφικές μας αισθήσεις, καθώς εκείνο το γκαζωμένο φιλμ δεν είχε προηγούμενο -και μάλλον δεν θα έχει επόμενο- σε επίπεδο mainstream ψυχαγωγίας. Ο Τζόρτζ Μίλερ είχε κατασκευάσει μια οργανική, heavy metal και σέξι εποποιία, βουτηγμένη στην τρέλα. Εννέα χρόνια μετά από εκείνον τον αιφνιδιαστικό θρίαμβο, ο Αυστραλός δημιουργός επιστρέφει στο σύμπαν που χτίζει από τον πρώτο «Mad Max» (1979) και δεν κάνει απλώς ένα spin-off ή ένα prequel, όπως πλέον αποκαλούνται κομψά οι απροκάλυπτες απόπειρες του Χόλιγουντ στην εκμετάλλευση και τον πλουτισμό. Ο Μίλερ κατασκευάζει με θέρμη τον ορισμό του origin story. Δηλαδή εκεί που το Χόλιγουντ πάει για την αρπαχτή, αυτός ψάχνει την απαρχή των ηρώων, στον σκονισμένο και σάπιο μετα-αποκαλυπτικό του κόσμο. Έναν κόσμο που μυρίζει βενζίνη και θειάφι. Στη «Furiosa» δεν έχουμε απλώς μια ανελέητη καταδίωξη, αλλά μια ιστορία ενηλικίωσης που εκτείνεται σε 15 περίπου χρόνια, με τα οχήματα στον αχανή ξερότοπο να στήνουν ένα θανατηφόρο κομβόι, σαν μεταλλικά κτήνη που βρυχώνται πέρα από το τέλος του πολιτισμού, με το κόψιμο στη μονταζιέρα να κόβει και να ράβει διπλοβελονιά. Η Άνια Τέιλορ Τζόι μεταμορφώνεται αργά και σταθερά στην κινηματογραφική μορφή που σφράγισε με την ανθεκτική της αυστηρότητα η Σαρλίζ Θερόν: την πολεμίστρια με το ένα χέρι, το ξυρισμένο κρανίο και το πύρινο βλέμμα που τρυπάει τις αμμοθύελλες. Το «Fury road» ήταν το κυρίως πιάτο στο κέντρο του στροβίλου της χορογραφημένης βαρβαρότητας του «Mad Max». Η «Furiosa» έρχεται για να καλύψει τα κενά, να εξηγήσει τα κίνητρα, να ερμηνεύσει την τρέλα και να μπαλώσει τις τρύπες στον κινητήρα αυτής της μηχανής. Αν και εμφανώς πιο ψηφιακή στη φτιαξιά της απ΄ τον προκάτοχο, η ταινία αποτελεί υπόδειγμα χρήσης της γεωγραφίας της δράσης. Ένα κομψοτέχνημα άγριας σκηνογραφίας, που δεν μπορείς να πάρεις τα μάτια σου από πάνω του.
Απρόσμενη κινηματογραφική παραβολή
Ζωικό βασίλειο (Τhe animal kingdom) ***1/2
Σκηνοθεσία: Τομά Κεϊλί
Πρωταγωνιστούν: Ρομέν Ντιρίς, Αντέλ Εξαρχόπουλος, Τομ Μερσιέ
Ενα κύμα ασθενειών μεταλλάσσει σταδιακά ορισμένους ανθρώπους σε ζώα. Ένας άνδρας κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να σώσει τη γυναίκα του, που έχει προσβληθεί από τη «μετάλλαξη», καθώς η κοινωνία αλλάζει ανθρωπολογικά ανεπιστρεπτί χωρίς ελπίδα θεραπείας. Το αν αυτό αποτελεί μια φυσική εξέλιξη ή κάποιου είδους εκφυλισμό που προκαλείται από ανθρωπογενείς παράγοντες, κανείς δεν το γνωρίζει. Το μόνο που μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι είναι να ελπίζουν ότι οι αγαπημένοι τους που μολύνθηκαν δεν θα χάσουν εντελώς την ταυτότητά τους και ότι οι προκαταλήψεις εκείνων που βλέπουν αυτά τα «ανθρωποειδή» ζώα ως απειλή δεν θα οδηγήσουν σε βία. Εν μέρει δυστοπικός εφιάλτης και εν μέρει φιλική έκκληση για παύση της κακοποίησης του ζωικού βασιλείου, το «Animal kingdom» ισορροπεί ανάμεσα στη μεταφυσική μαύρη κωμωδία και τον οικογενειακό τρόμο, με τα ειδικά εφέ να μοιάζουν τόσο ακατέργαστα όσο και πρωτοποριακά με έναν παράξενο τρόπο που ωφελεί την κατάσταση απελπισίας των ηρώων. Αυτή η απρόσμενη γαλλική έκπληξη μιλάει με την αμεσότητα και την πειθώ μιας παραβολής για το τι ορίζει την ανθρωπιά: η βιολογία ή η ενσυναίσθηση; Πίσω από μια ιστορία καταστροφής κρύβεται ένα κοινωνιολογικό σχόλιο όπου οι κανόνες της γενετικής έχουν πάθει αμόκ. Σπανίως το σινεμά του φανταστικού μιλάει τόσο ρεαλιστικά για την ουσία των προκαταλήψεων, χωρίς να στρογγυλεύει την παραδοξότητα των καταστάσεων. Πραγματική έκπληξη.
Οταν το σινεμά τρόμου έχει ανάδρομο Ερμή
Τα Ταρώ του θανάτου (Tarot) *
Σκηνοθεσία: Σπένσερ Κοέν, Άννα Χάλμπεργκ
Πρωταγωνιστούν: Αβάντικα, Χάριετ Σλέιτερ, Λάρσεν Τόμσον
Μια παρέα φίλων χρησιμοποιεί απερίσκεπτα την τράπουλα Ταρώ και εξαιτίας της ασέβειάς της προς τους κανόνες απελευθερώνει εν αγνοία της ένα ανείπωτο κακό που κρυβόταν μέσα στα χαρτιά. Μετά τις σατανικές κούκλες, τα στοιχειωμένα αντικείμενα και τους πίνακες Ouija που συνήθως απειλούν αφελείς νέους που σφαγιάζονται διαδοχικά, ήρθε η ώρα και για τα χαρτιά Ταρώ να απελευθερώσουν μια απειλή προς όσους θεωρούν παιχνίδι τον αποκρυφισμό. Για κάποιο λόγο ο ζωδιακός κύκλος σκοτώνει κατά συρροή σε αυτό το παιδαριώδες θρίλερ τρόμου που δεν έχει καμιά πραγματικά τρομακτική σκηνή και η σχηματική ιστορία οδεύει σταθερά και ανιαρά σε ένα μετριότατο τελευταίο μέρος. Δεν χρειάζεται να ξέρεις το ζώδιο και τον ωροσκόπο του σκηνοθέτη για να του πεις ότι είναι καλύτερα να επανεξετάσει την επαγγελματική του καριέρα και να δοκιμάσει ένα νέο ξεκίνημα σε κάτι άλλο.
Πορτρέτο ενός κορυφαίου συνθέτη
Γιάννης Σπανός: Πίσω απ’ τη μαρκίζα **1/2
Σκηνοθεσία: Άρης Δόριζας
Ιστορική έρευνα και ταυτόχρονα ένα γράμμα αγάπης από έναν ορκισμένο λάτρη της μουσικής του Γιάννη Σπανού. Ο σπουδαίος μελοποιός και πνευματικός πατέρας του Νέου Κύματος εξιστορεί τη ζωή του και μιλάει για τις επιλογές του μέσα στις δεκαετίες. Τις αφηγήσεις του πλαισιώνουν συνεντεύξεις και μαρτυρίες ανθρώπων που τον γνώρισαν, εκ των οποίων άλλοι τα λένε ωραία (Δεληβοριάς) και άλλοι δεν λένε τίποτα (Σαββόπουλος). Ευτυχώς, κάποιοι που μελέτησαν το έργο του (Βούτσινος) προσθέτουν ουσία και εξηγούν το αρχειακό υλικό που ξεκινάει από τα χρόνια του στο Παρίσι και φτάνει μέχρι την εποχή της έντεχνης μελοποίησης λιγότερο γνωστών Ελλήνων ποιητών. Ο σπουδαίος μουσικός μιλάει, λίγο πριν φύγει από τη ζωή, για το λαϊκό τραγούδι, για την κληρονομιά του στα κινηματογραφικά soundtrack και για την εφήμερη δόξα, με αυτοσαρκασμό, με σεμνότητα και ένα καθαρό βλέμμα - αυτό που έχουν στα γεράματα οι άνθρωποι που κατάφεραν να είναι καλά με τον εαυτό τους. Ο Άρης Δόριζας δεν είναι κινηματογραφιστής και φαίνεται. Όμως η απόπειρά του να κάνει έναν φόρο τιμής έρχεται από καρδιάς και έτσι παραβλέπεις τα όποια ζητήματα συνοχής και φωτογραφίας.
