Τολμηρό, βέβηλο, απρόσμενο, ανατρεπτικό, σκοτεινό, ευφυές, ωμό είναι μερικά από τα επίθετα με τα οποία θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε το μυθιστόρημα της Καταρίνα Φόλκμερ «Στον γιατρό ή Το εβραϊκό πουλί». Και πάλι όμως είναι δύσκολο να περιγραφεί το συναίσθημα που δημιουργείται όταν έρχεται κανείς αντιμέτωπος με αυτή την παράτολμη γραφή, η οποία είναι έξω και πέρα από κάθε συνθήκη και από κάθε συμβατικότητα, μοιάζει να θέλει να τα αλλάξει όλα με το πείσμα και την ορμή ενός έφηβου και, σίγουρα, δεν ορκίζεται ούτε σε ιερά ούτε σε όσια.
Η Φόλκμερ έχει γεννηθεί στη Γερμανία το 1987, ζει στο Λονδίνο όπου εργάζεται ως λογοτεχνικός πράκτορας και το «Στον γιατρό» είναι το πρώτο της βιβλίο, γραμμένο στην αγγλική γλώσσα, γιατί, όπως η ίδια λέει, χρειαζόταν αυτή τη γλωσσική απόσταση προκειμένου να αντιμετωπίσει τις αναστολές -αν υπήρχαν ποτέ- που θα έθετε η μητρική της γλώσσα καθώς ένα μεγάλο κομμάτι του βιβλίου είναι η αναμέτρηση με τη συλλογική μνήμη και τη συλλογική ενοχή, αφού, ως Γερμανίδα, δεν έχει «την πολυτέλεια ενός καθαρού παρελθόντος». Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Κυρίως είναι ένα βιβλίο για τη σεξουαλική ταυτότητα, για την αλήθεια και το ψεύδος που περικλείεται μέσα στην έννοια επιθυμία, για τη σχέση με το σώμα, για τους περιορισμούς και τις ελευθερίες που πηγάζουν από αυτό, για τις οικογενειακές σχέσεις και τη γονική προβολή και επιβολή, για τις φαντασιώσεις που μπορούν να είναι όσο θέλουν σκοτεινές και άλλο τόσο απελευθερωτικές, για την ξενότητα μέσα σε έναν ολοκληρωτικά κομφορμιστικό κοινωνικό ιστό, αλλά και μέσα στο ίδιο σου το σώμα. Για τις γάτες που γαβγίζουν. Γιατί «μια γάτα που γαβγίζει» νιώθει η αφηγήτρια, και «μια γάτα που γαβγίζει είναι μια άρρωστη γάτα (...), δεν είναι το είδος της γάτας που θες στο σπίτι σου, να παίζει με τα παιδιά σου, γιατί, ποιος ξέρει, η αρρώστια της μπορεί να είναι μεταδοτική».
Η αφηγήτρια αρνείται να υποκύψει στον καθωσπρεπισμό, για την ακρίβεια τον απεχθάνεται με όλη της τη δύναμη, περιθωριοποιείται εξαιτίας της απέχθειάς της, κάτι που είναι ή έγινε σύμφυτο με την ιδιοσυγκρασία της, δεν την ενοχλεί, τη διασκεδάζει. Και όλο αυτό το παιχνίδι του μη αποδεκτού, του διαφορετικού, του παράταιρου, το φτάνει στα άκρα με το χιούμορ, δημιουργώντας σελίδες εξαιρετικά ευφρόσυνες και μαζί σκοτεινές. Έννοιες που συνυπάρχουν πίσω από κάθε αράδα της. Σπάνια μέσα στην ίδια πρόταση να απαντήσει κανείς τόση απελπισία και μαζί τόσο ξεφάντωμα. Ουσιαστικά πρόκειται για τον σχεδόν παραληρηματικό μονόλογο ενός ευάλωτου γυμνού σώματος -το σώμα πάντα σε πρώτο πλάνο, «έχει κανείς ανάγκη από ένα σώμα για ν’ αγαπήσει» λέει η αφηγήτρια-, μιας Γερμανίδας γυναίκας που βρίσκεται ξαπλωμένη με τα πόδια στους αναβολείς μπροστά στον Εβραίο γιατρό δρα Ζέλιγκμαν. Ενός σιωπηλού γιατρού που μας συστήνει η ίδια μέσω της απεύθυνσής της σε εκείνον. Παράπονα, ερωτήσεις, παρατηρήσεις, αποδόμηση του σύγχρονου πολιτισμού, σεξουαλικές φαντασιώσεις με τον Χίτλερ, προβλέψεις, επιθετικότητα, αγωνίες, η επίγνωση ότι πρέπει να χάσεις πολλά για να κερδίσεις τη δυνατότητα της ελεύθερης βούλησης, η απαλλαγή από την περιοριστική έννοια της έμφυλης δυαδικότητας, η επιθυμία να κατανοήσεις αυτό που είσαι, η επιθυμία να αλλάξεις αυτό που είσαι, η επιθυμία να αλλάξεις το παρελθόν, όλα αυτά που έχει μέσα της και διαμορφώνουν τον ψυχισμό της και που νιώθει την ανάγκη να μοιραστεί με τον γιατρό της.
Αυτόν που πασπατεύει τον κόλπο της, που τον φαντασιώνεται να φαντασιώνεται και ο ίδιος τον Χίτλερ για να φτάσει σε οργασμό. Αυτόν που θα της δώσει ό,τι πόθησε. Γιατί για ένα πράγμα είναι σίγουρη: όσο κι αν γεννιέσαι με ένα συγκεκριμένο σώμα και μια συγκεκριμένη εθνικότητα, παραμένεις κυρίαρχος του εαυτού σου και μπορείς να τα κάνεις όλα από την αρχή, δίχως να ρωτήσεις κανέναν. Αυταπάτη; Μπορεί. Όμως εκείνη δεν έχει αναστολές ούτε αμφιβολίες ως προς αυτό. Η κυνική, αυτοσαρκαστική φωνή της -μόνη ένσταση, μια έντονη, κάπως παράταιρη «εφηβικότητα» της «ενήλικης» φωνής- δεν διστάζει στο τέλος να δείξει τις πληγές και την ευαλωτότητα της. Δεν είμαι αήττητη, λέει, είμαι τολμηρή. Είμαι εγώ και αυτό το πολυπόθητο «εγώ» δεν το χαλαλίζω για κανέναν.
Το «Στον γιατρό ή Το εβραϊκό πουλί» -πολύ καλή η μετάφραση του Δημήτρη Καρακίτσου- συγκρίθηκε και, όχι αδίκως, με το «Σύνδρομο Πόρτνοϊ» του Φίλιπ Ροθ. Εκεί όμως που ο Ροθ είχε βουτηχτεί στον κυνισμό, η Φόλκμερ, παρ’ όλη την αυθάδεια, είναι πιο εύθραυστη, έχει πιο λεπτές αποχρώσεις η δική της «εξέγερση». Κι αυτό όχι γιατί είναι εύκολο να παραβγείς την πρόζα του Ροθ, αλλά γιατί η αφηγήτρια έρχεται σε αντιπαλότητα με το ίδιο της το σώμα. Ένα λογοτεχνικό ντεμπούτο που μπορεί να ενοχλήσει, αλλά σίγουρα δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο.
Info:
Katharina Volckmer
«Στον γιατρό ή Το εβραϊκό πουλί»
Εκδόσεις Ποταμός
Μετάφραση: Δημήτρης Καρακίτσος
Σελίδες: 128
Τιμή: 13,90 ευρώ
