«Η Τέχνη έχει την πολυτέλεια να βρίσκεται μπροστά από την εποχή της» λέει ο Νίκος Σκορίνης. Στο καινούργιο του βιβλίο «Αμίλητοι λυγμοί» (εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα) ακουμπάει την καρδιά της εποχής μας και τα μεγάλα προβλήματα που απαιτούν άμεση αντιμετώπιση. Το δημογραφικό πρόβλημα, που απειλεί να μετατρέψει τη χώρα σε τόπο γερόντων, η κλιματική κρίση, το μεταναστευτικό και το προσφυγικό ζήτημα ξεδιπλώνονται ανάγλυφα στο μυθιστόρημά του. Οι άνθρωποι και οι σχέσεις τους, η μοναξιά, οι φόβοι και οι αγωνίες τους, τα μεγάλα προβλήματα και οι μικροχαρές τους αποτυπώνονται ανάγλυφα στις σελίδες του βιβλίου. Εικόνες και συναισθήματα συνθέτουν τον καμβά μιας ευαίσθητης και βαθιά ουμανιστικής ματιάς πάνω σ’ εκείνους που στη δύση του βίου τους επιμένουν να ζουν στα πατρογονικά πλην ερημωμένα χωριά. Μπορεί αυτή τη φορά η Αριστερά, η Ιστορία να μην πρωταγωνιστούν, ωστόσο υποδόρια η πολιτική, ο αξιακός κανόνας της Αριστεράς διατρέχουν από την αρχή μέχρι το τέλος το μυθιστόρημα. «Συνήθως οι πολιτικοί ενεργούν για τις επόμενες εκλογές και όχι για τις επόμενες γενιές» λέει ο Νίκος Σκορίνης καθώς συζητάμε για το βιβλίο του και τα ζητήματα που θίγει, για τη Μεταπολίτευση, για το «παγκόσμιο πολιτικό σύστημα, παράλογο, απάνθρωπο, αντικοινωνικό, με τεράστιες ανισότητες» που βιώνουμε, για την Ευρώπη και τις κινητοποιήσεις των φοιτητών στις ΗΠΑ για την Παλαιστίνη. Οι «Αμίλητοι λυγμοί», ένα βιβλίο ανοιχτό παράθυρο στην εποχή μας, που παρουσιάζεται την Πέμπτη, στις 7.30 μ.μ., στον Φιλολογικό Όμιλο Παρνασός, στην πλατεία Καρύτση, με ομιλητές τους Μαρία Νικόλτσιου, Χάρη Τζωρτζάκη και Κώστα Φασουλά, προκαλούν τον αναγνώστη να κοιτάξει κατάματα τις προκλήσεις της εποχής και την ψυχή του ανθρώπου.
Στο καινούργιο βιβλίο σου εστιάζεις στην εποχή μας και σε μερικά από τα μεγάλα προβλήματά της. Πώς αποφάσισες να παραμερίσεις συγγραφικά την Αριστερά και την ιστορία της; Σημεία των καιρών;
Πιστεύω ότι στη σημερινή εποχή όλοι βιώνουμε βαθύτερους πόνους οι οποίοι παραμένουν αμίλητοι, βαθιά κρυμμένοι στο έτερο εγώ μας. Δεν θα συμφωνήσω ότι παραμερίζω την Αριστερά μέσα σ’ αυτό μου το βιβλίο. Με τη στενή έννοια ίσως να φαίνεται έτσι. Όμως μέσα στις σελίδες του προσπάθησα να αναδείξω το βασικό συστατικό της ανθρώπινης ύπαρξης. Τον ύμνο της χαράς που λέγεται και είναι η αγάπη για τον εαυτό μας και τον συνάνθρωπό μας. Χωρίς χρώματα, ράτσες, καταγωγή και λοιπές απάνθρωπες διακρίσεις. Πιστεύω λοιπόν, δυνητικά τουλάχιστον, ότι η σύγχρονη Αριστερά έχει μια βαθύτερη αγωνία ως προς αυτά. Υποτίθεται πως ο άνθρωπος του 21ου αιώνα, με τη γενικότερη εξέλιξη, την εμπειρία από τη μακρόχρονη πορεία του, την άνοδο του μορφωτικού επιπέδου, τα σύγχρονα μέσα που διαθέτει, θα έπρεπε να εμφανίζει μεγαλύτερη ευαισθησία στα μεγάλα προβλήματα του πλανήτη. Ένα από αυτά είναι η ερημοποίηση της ελληνικής περιφέρειας. Φαινόμενο που συναντάμε φυσικά και στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες του κόσμου. Με ατελείωτες μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές προς τα μεγάλα αστικά κέντρα είτε των χωρών καταγωγής είτε ξένων. Αιτίες, η οικονομική ανέχεια, η κοινωνική περιθωριοποίηση, οι πολεμικές συγκρούσεις, γεωπολιτικοί αναθεωρητισμοί, καταπιεστικά καθεστώτα και πάει λέγοντας. Το ήδη εξελισσόμενο φαινόμενο της κλιματικής κρίσης, όπου εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι αναγκάζονται ή θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Αν δεν ανακοπεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου, υπολογίζεται πως εξ αυτού μόνο οι σύγχρονοι πρόσφυγες θα ξεπεράσουν τα 200 εκατομμύρια. Βέβαια, το μυθιστόρημα αυτό δεν μοιάζει με τα προηγούμενα, που είχαν πολιτικοκοινωνικά και ιστορικά δεδομένα σαν βάση. Προσπάθησα μέσα σ’ αυτό το βιβλίο να εμβαθύνω στον ψυχισμό εκείνων των ανθρώπων, κυρίως των γερόντων, που, κατάμονοι στα ερημωμένα χωριά της Ελλάδας και μακριά από τα παιδιά τους, δεν περιμένουν τίποτε άλλο από το πέναλτι του θανάτου.
«Η Τέχνη πρέπει να λέει όσα δεν τολμούν οι πολιτικοί» έλεγες σε προηγούμενη συζήτησή μας. Αυτό επιδιώκεις στους «Αμίλητους λυγμούς»; Να πεις όσα δεν λένε οι πολιτικοί;
Ναι, επιμένω σ’ αυτή τη φράση, γιατί η Τέχνη έχει πολύ πιο ελεύθερα φτερά από την πολιτική. Είναι αυτή που κινητοποιεί περισσότερες κοινωνικές διεργασίες. Η Τέχνη έχει την πολυτέλεια να γνωρίσει την απόρριψη σε πρώτη φάση και την επιβεβαίωση σε μια μεταγενέστερη στιγμή. Να βρίσκεται μπροστά από την εποχή της.
Από τα νιάτα σου είσαι μέσα στην πολιτική, είσαι μέλος της Πολιτικής Γραμματείας του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Γράφεις για τα στρεβλά. Γιατί οι πολιτικοί δεν κάνετε κάτι για τις λύσεις τους;
Διότι γι’ αυτό το «γιατί» το κόστος της πραγματικής απάντησης μπορεί να έχει άμεσο πολιτικό αντίκτυπο. Συνήθως οι πολιτικοί ενεργούν για τις επόμενες εκλογές και όχι για τις επόμενες γενιές. Πάντα υπάρχουν εξαιρέσεις βέβαια. Η Αριστερά μερικές φορές -όχι πάντα- τόλμησε να συγκρουστεί μ’ αυτή τη συνθήκη. Ο ΣΥΡΙΖΑ εν πολλοίς το προσπάθησε στη διακυβέρνησή του, με κορυφαίο παράδειγμα τη Συμφωνία των Πρεσπών. Ωστόσο, δεν κατάφερε να συγκρουστεί με πολλά από αυτά που παράγουν την κρίση εκπροσώπησης των πολιτικών κομμάτων. Έτσι, ενώ δεν είμαστε όλοι το ίδιο, η κοινωνία ισοπεδώνει τα πάντα και τους πάντες και το κενό που δημιουργείται μας καταπίνει όλους.
Στο βιβλίο σου το δημογραφικό, η μετανάστευση και η προσφυγιά, η κλιματική κρίση είναι οι πρωταγωνιστές. Θεωρείς πως αυτά είναι τα μεγάλα προβλήματα της εποχής μας;
Βιώνουμε ένα παγκόσμιο πολιτικό σύστημα παράλογο, απάνθρωπο, αντικοινωνικό, με τεράστιες ανισότητες, που στο τέλος θα επιφέρει την ολική καταστροφή. Για παράδειγμα, τη δεκαετία που διανύουμε υπολογίζεται πως θα πεθάνουν 60 εκατομμύρια παιδάκια κάτω των 5 ετών από ασιτία και παρεπόμενες εξ αυτής ασθένειες. Τα 30 εκατομμύρια σε μόνο έξι χώρες. 800 εκατομμύρια άνθρωποι στερούνται ένα πιάτο φαγητό την ημέρα την ώρα που στον αναπτυγμένο κόσμο υλικά για 1 εκατομμύριο τρόφιμα ημερησίως πετιούνται στα σκουπίδια. Είναι χαρακτηριστικό ότι στον πρώτο χρόνο της πανδημίας, το 2020, το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού κατείχε το 48,5% του παγκόσμιου πλούτου. Την ίδια χρονιά αυξήθηκαν κατά 5,5 εκατ. οι πολυεκατομμυριούχοι, με πρώτες τις ΗΠΑ, που είχαν 1,7 εκατ. νέους εκατομμυριούχους. Ταυτόχρονα, 3 δισ. από τα 8 δισ. του παγκόσμιου πληθυσμού ζούσαν στα όρια της φτώχειας και στην ακραία φτώχεια. Σ’ αυτό το περιβάλλον, στους «Αμίλητους λυγμούς» προσπάθησα να καταγράψω την αγωνία και την απελπισία των ανθρώπων που βρίσκονται με την πλάτη στον τοίχο, χωρίς ελπίδα και δικαίωμα στο όνειρο.
Τελικά τι δεν κάναμε σωστά σ’ αυτά τα 50 χρόνια της Μεταπολίτευσης που γιορτάζουμε φέτος;
Ανεχτήκαμε να μονιμοποιηθεί και νομιμοποιήσαμε την εδραίωση ενός συστήματος διαφθοράς, χαμηλών αξιών και ευάλωτων συνειδήσεων. Στήσαμε ένα πρότυπο ανθρώπου μακριά από την ηθική, την αισθητική και την πολιτιστική ανάπτυξη. Βάλαμε το στενά προσωπικό κέρδος πάνω από το συλλογικό, κάτι που στο τέλος οδηγεί να χαθεί και το ατομικό. Κάπως έτσι ροκανίσαμε το μέλλον της χώρας. Χρειαζόμαστε επειγόντως ένα νέο όραμα, που θα εστιάζει στην κοινωνία, στον ουμανισμό. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη κάνει ακριβώς τα αντίθετα, καταβυθίζοντας τη χώρα στη δεύτερη χειρότερη θέση στην Ε.Ε. όσον αφορά την ποιότητα ζωής.
Πόσο μπορεί να εξακολουθήσει να κυριαρχεί αυτό το μοντέλο που βιώνουμε σήμερα;
Η αλήθεια είναι ότι αυτός ο κόσμος δεν μπορεί να συνεχίσει έτσι. Είναι ντροπή για τον ανθρώπινο πολιτισμό. Αυτή η οικονομική απληστία, εφόσον δεν περιοριστεί δραστικά, είναι φανερό ότι θα φέρει το τέλος της ανθρωπότητας γρηγορότερα απ’ όσο εμείς φανταζόμαστε. Αυτά που γίνονται σήμερα για την αντιμετώπιση των καταστροφικών αυτών φαινομένων είναι πολύ λίγα, αν όχι ανύπαρκτα, και γίνονται ίσως πολύ αργά. Πιστεύω βαθύτατα ότι η εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας μπορεί να αλλάξει πραγματικά προς το καλύτερο την ανθρωπότητα, αρκεί αυτοί που κυβερνούν τον κόσμο να βρεθούν στη σωστή πλευρά της Ιστορίας. Δυστυχώς, σήμερα ο ακραίος νεοφιλελευθερισμός που επικρατεί δεν με κάνει αισιόδοξο.
Σε αντίθεση μ’ εσένα, οι ήρωες του βιβλίου σου δεν είναι τόσο απαισιόδοξοι.
Ναι, ο «Λευτέρακας», ας πούμε, που διανύει το 100ό έτος της ζωής του, αρνείται να δεχτεί ότι όλα ίδια και χειρότερα θα είναι. Με το προσωπικό του παράδειγμα σηματοδοτεί ότι ο άνθρωπος, ακόμα και στη δύση του βίου του, μπορεί να αλλάξει πολλά από τα κακά που δυναστεύουν τόσο τον ίδιο όσο και την κοινωνία.
Ενα από τα ζητήματα που θίγεις ιδιαίτερα στο βιβλίο είναι η ταυτότητα, οι ρίζες, αυτό το «από πού κρατάει η σκούφια μας». Πόσο καθοριστική είναι αυτή η αναζήτηση, ειδικά στην εποχή μας;
Οπως λέει σοφά ο λαός μας, «πατρίδα μας είναι τα παιδικά μας χρόνια», και οι περισσότεροι έχουμε χάσει αυτή την πατρίδα. Είναι απλώς μια νοσταλγική ματιά στο παρελθόν που έχει χαθεί για πάντα; Θέλω να πιστεύω πως όχι. Δεν νομίζω ότι ο σύγχρονος άνθρωπος είναι τόσο ευχαριστημένος να ζει στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου ακόμα και η καλημέρα στον γείτονα μπορεί να είναι παρεξηγήσιμη. Χρειαζόμαστε σήμερα να έχουμε ένα κατοικίδιο σπίτι μας για να μετριάσουμε την απροσδιόριστη επικίνδυνη μοναξιά που νιώθουμε. Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος να φτιάχνει τις κοινότητές του, όχι τις «φωλιές του κούκου». Ο κόσμος μεταναστεύει γιατί τον τόπο που γεννήθηκε κάποιοι πρώτα τον κάνουν αβίωτο.
Αυτές οι κοινότητες καταστρέφονται βίαια από τον ίδιο τον άνθρωπο και τα συστήματά του. Δύο πόλεμοι εξελίσσονται στην περιοχή μας. Στη Γάζα ειδικά παρακολουθούμε την καταστροφή ενός ολόκληρου λαού.
Το χειρότερο είναι ότι η παγκόσμια κοινότητα παρακολουθεί απαθής και υποκριτικά αυτά τα εγκλήματα πολέμου χωρίς να δίνει το δικαίωμα να έχουν οι Παλαιστίνιοι ένα κομμάτι γης για πατρίδα. Όταν πάνω από 36.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στη Γάζα και πάνω από 14.000 παιδιά είναι νεκρά, δεν μπορούμε να κοιμόμαστε με τη συνείδησή μας ήσυχη.
Η αντίδραση ωστόσο δεν έρχεται από την Ευρώπη, αλλά από τα πανεπιστήμια, κυρίως των ΗΠΑ.
Παρακολουθούμε την Ευρώπη να βυθίζεται στην παρακμή, αδύναμη και ανήμπορη να παρέμβει, αυξάνοντας έτσι τον ευρωσκεπτικισμό και ενδυναμώνοντας δυστυχώς την Ακροδεξιά. Σαν να έχει χαθεί η μνήμη σ’ αυτή την ήπειρο που μέσα στον 20ό αιώνα γνώρισε τα δεινά του Ολοκαυτώματος και τη φασιστική μπότα του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Γι’ αυτό και οι ευρωκλογές του Ιουνίου είναι ιδιαίτερα κρίσιμες. Η ενίσχυση των αριστερών και προοδευτικών κομμάτων είναι όσο ποτέ αναγκαία. Μπράβο στη νέα γενιά των ΗΠΑ, στη μητρόπολη του καπιταλισμού, που κάνει τη δική της αντίσταση!
