ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΤΕΡΖΗ
Αισιοδοξία με ερωτηματικό αλλά και σκέψη και πολλές ευαισθησίες προτάσσει η Κωνσταντίνα Βούλγαρη στην ταινία της, που ήδη προβάλλεται. Η Μαρία Γεωργιάδου είναι η 32χρονη Ηλέκτρα, στην Αθήνα, στα Εξάρχεια της κρίσης, με τον σύντροφό της στη φυλακή, για τη δράση του σε κάποια επαναστατική ομάδα του αντιεξουσιαστικού χώρου. Η Ηλέκτρα προσπαθεί να βρει τον εαυτό της, να συνθέσει ένα δύσκολο παζλ, και η Κωνσταντίνα Βούλγαρη κάνει ένα «άμεσο», σχεδόν εξομολογητικό σινεμά, που πάλλεται σε υψηλές θερμοκρασίες...
* Ποιο ήταν το έναυσμα για να ξεκινήσεις την ταινία σου;
Το "Συγχαρητήρια στους αισιόδοξους;" είναι μια πολύ προσωπική ταινία, όπου θέλησα να καταθέσω ελπίδες, φόβους, αγωνίες και προβληματισμούς μου. Δεν ήθελα να έχει την αίσθηση της "επικαιρότητας" ούτε να εκμεταλλευτώ ιστορίες ανθρώπων που ζουν παρόμοιες στιγμές στην πραγματική ζωή. Παρόλα αυτά, τα θέματα και οι καταστάσεις που περιγράφονται στην ταινία, μόνο φανταστικές δεν είναι, είναι ιστορίες που συμβαίνουν δίπλα μας, γύρω μας.
* Μπορεί κανείς να προσεγγίσει μια φορτισμένη πολιτικά αφήγηση, "αποστασιοποιημένα", "αντικειμενικά"; Από την άλλη πλευρά η "στρατευμένη" προσέγγιση, που ήταν γνωστή κατά το παρελθόν, δεν μπορεί να σταθεί με αξιώσεις σήμερα. Επομένως ποιος είναι τελικά ο «σωστός» δρόμος για έναν κινηματογραφιστή;
Δεν πιστεύω ότι υπάρχει αντικειμενικότητα στην τέχνη. Ακόμα και ένα λουλούδι να κινηματογραφήσεις, ασυνείδητα βάζεις τη δική σου οπτική... Πιστεύω ότι χρειάζεται να βγαίνουν ταινίες με "θέση" στα πράγματα. Η διαφορά ίσως με τις κλασικές ταινίες "προπαγάνδας" παλαιότερων ετών είναι ότι σε εκείνες δεν υπήρχαν αντιφατικά στοιχεία στους ήρωες. Υπήρχε μια απλούστευση του "καλού" και του "κακού", που έκανε τα πάντα να μοιάζουν ψεύτικα. Το να μιλάς για την πολυπλοκότητα ενός χαρακτήρα δεν σε κάνει αυτομάτως αποστασιοποιημένο. Για να είμαι ειλικρινής, οι "αποστασιοποιημένες" ταινίες με πολιτικά θέματα, ή αυτές που μένουν στο εύκολο "ανθρωπιστικό κομμάτι", με θυμώνουν λίγο.
* Να το θέσω λίγο διαφορετικά: Τι σημαίνει για σένα πολιτική συνείδηση ενός καλλιτέχνη σήμερα;
Με τσαντίζουν οι καλλιτέχνες που θεωρούν ότι είναι "πάνω από την κοινωνία". Που κάνουν πολιτική τέχνη επειδή είναι της μόδας, επειδή θέλουν απλά να προβοκάρουν στην ουσία, ισοπεδώνοντας αξίες και πράγματα, που καταπιάνονται με τα κινήματα, με σύμβολα αγώνων χωρίς να τα σέβονται, αντιμετωπίζοντάς τα απλά σαν ένα θέμα, μέχρι να πάνε στο επόμενο. Θεωρώ ότι, όσο και να είναι η τέχνη ένας τρόπος επικοινωνίας, δεν φτάνει, χρειάζεται και η ενεργή ενασχόληση με τα κοινά, τις συλλογικότητες, και η έμπρακτη αλληλεγγύη στον κόσμο που έχει ανάγκη.
* Παρατήρησα ότι το «χάσμα γενεών» έχει ιδιαίτερη σημασία στην ιστορία σου...
Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη γενιά των γονιών μου και τη δική μου είναι ο τρόπος με τον οποίο εκφράζονται πολιτικά. Οι προηγούμενες γενιές έχουν μάθει να εντάσσονται σε ένα πολιτικό κόμμα, να υποστηρίζουν τις γραμμές του, να κάνουν κριτική στις αποφάσεις του. Βλέπεις, τώρα με την κρίση, η αγωνία είναι "ποιος θα εκφράσει την αγανάκτηση του κόσμου". Η δική μου γενιά, ένα μέρος της τουλάχιστον, επιλέγει να είναι η ίδια που θα παίρνει τις αποφάσεις, προτιμά τα μικρά σχήματα "από τα κάτω", χωρίς εκλογές, αναθέσεις, βαθμίδες, προεδρεία. Δεν φιλοδοξεί "να εκφράσει τον κόσμο", αλλά να είναι "μέρος του κόσμου όταν αυτός εκφραστεί, με τον τρόπο που θα διαλέξουν όλοι μαζί".
* Σε επίπεδο σκηνοθετικής πρακτικής, σε αυτή την ταινία, ποιοι ήταν οι «άξονες» που προσδιόρισαν τη δουλειά σου;
Δεν έχω σπουδάσει σκηνοθεσία και έτσι δεν ξέρω τη "φιλμική γλώσσα". Αυτό το θεωρώ προσόν κατά κάποιον τρόπο. Έμαθα σκηνοθεσία βλέποντας 3-4 ταινίες την ημέρα και δουλεύοντας σαν βοηθός σε ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους. Πιο πολύ απ' όλα με ενδιαφέρει η ειλικρίνεια και η αλήθεια σε μια ταινία, που κατά τη γνώμη μου επιτυγχάνεται καλύτερα όταν δεν χρησιμοποιείς σκηνοθετικά "κόλπα", αλλά αφήνεις τους ηθοποιούς και το σενάριο να "μιλήσουν". Οι ταινίες "φόρμας" έχουν κάτι ελιτίστικο και όχι ανθρώπινο, που δεν μου ταιριάζει.
* Πώς βλέπεις τη γενικότερη κατάσταση του ελληνικού κινηματογράφου σήμερα, μέσα στην κρίση, αντικρίζοντας από τη μια μεριά τη «δημιουργική πλευρά», με τις βραβεύσεις στο εξωτερικό, και από την άλλη την έλλειψη χρημάτων, το Κέντρο σε παράλυση...
Η κατάσταση είναι τραγική. Τα δύο - τρία βραβεία στο εξωτερικό δεν σημαίνουν τίποτα, πέρα από μια αίσθηση ικανοποίησης στον δημιουργό και μια ευκαιρία στον εκάστοτε υπουργό να καμαρώνει ότι "κάτι έκανε". Στην πραγματικότητα ο κόσμος του κινηματογράφου δεν έχει να ζήσει, οι εργασιακές σχέσεις, όπως παντού, έτσι κι εδώ έχουν σκληρύνει πολύ... Και ακόμα υπάρχει κόσμος -και ειδικά η εξουσία- που θεωρεί ότι οι καλλιτέχνες είναι "ψωνάρες" και "αστοί" που κάνουν το χόμπι τους... Σαν να μην έχουμε εμείς νοίκια, ΟΑΕΕ, σούπερ μάρκετ, ΔΕΗ και όλα αυτά... Με στενοχωρεί που πολλές φορές και ο κόσμος της Αριστεράς μπαίνει σε αυτή τη λογική. Επειδή υπάρχουν τρεις τραγουδιστές που είναι πάμπλουτοι, και πέντε ηθοποιοί που ξεσκίστηκαν στα σήριαλ, δεν είναι αυτό το στάνταρ των ανθρώπων που ασχολούνται με τον κινηματογράφο και το θέατρο... Ίσα ίσα...
* Στην περίπτωσή σου ποια ήταν τα προβλήματα υλοποίησης της ταινίας; Ποιοι άνθρωποι σε βοήθησαν;
Τα προβλήματα ήταν προβλήματα ρευστού. Χρωστάμε λεφτά στο συνεργείο και τους ηθοποιούς και ελπίζω σύντομα να μπορέσουμε να τα εξοφλήσουμε. Είμαι πολύ τυχερή που γνώρισα την Ελένη Αφεντάκη, που πίστεψε πολύ στο σενάριο και που είναι και αυτή τελείως τρελή και που δεν εγκατέλειψε το εγχείρημα όταν βλέπαμε κλειστές πόρτες παντού. Είμαι πολύ τυχερή όλο αυτό το κομμάτι, μαζί με τη συνεργάτιδά της Βάσω Πατρούμπα το πήρανε πάνω τους και κάναμε την ταινία χωρίς να μας λείψει τίποτα. Θέλω να ευχαριστήσω και το συνεργείο και τους ηθοποιούς που με τίμησαν ερχόμενοι στην ταινία μου, δούλεψαν χωρίς να πληρώνονται και το έκαναν με καλή διάθεση και ουσία.
* Έχουμε πολύ καλές ερμηνείες από τους ηθοποιούς στην ταινία... Πώς δούλεψες μαζί τους;
Με τους ηθοποιούς μιλάμε, γνωριζόμαστε, ανταλλάσσουμε εμπειρίες, ακούω αυτά που προτείνουν, δεν κάνουμε τεχνικές πρόβες και τέτοια, αποκτάμε εμπιστοσύνη ο ένας στον άλλο, κι έτσι όταν φτάνουμε στο γύρισμα, ξέρουν πολύ καλά ποιον χαρακτήρα παίζουν. Έτσι ακόμα και σε σκηνές με αυτοσχεδιασμό, όπου ξεχνάνε το σενάριο και λένε δικά τους, είναι μέσα στον "ρόλο" που έχουμε φτιάξει.
* Συμμετείχες ενεργά στους "Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη", μια «ζωντανή» συλλογικότητα στον χώρο του κινηματογράφου μας, που ωστόσο μοιάζει να «εξατμίστηκε» απότομα... Τι συνέβη;
Οι «Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη» μοιάζουν λίγο με το "κίνημα των αγανακτισμένων". Μαζεύτηκαν κινηματογραφιστές με πολύ διαφορετικές προσεγγίσεις, διαφορές αξιακές, πολιτικές, καλλιτεχνικές. Όλοι θέλαμε "κάτι να αλλάξει", αλλά αποφύγαμε να κάνουμε συζητήσεις γύρω από αυτά που μας χωρίζουν. Αποτέλεσμα ήταν να μείνουμε σε δύο - τρεις πολύ βασικές διεκδικήσεις σε επίπεδο νόμου και να εξαντληθεί η δημιουργικότητα και το πάθος σε θεσμικές αλλαγές. Νομίζω ότι θα είχε πολύ μεγαλύτερη ουσία αν είχαμε φτιάξει μια κολλεκτίβα, έναν κινηματογράφο, αν παίρναμε τα πράγματα στα χέρια μας αντί να τα αναθέσουμε πάλι σε συνδικαλιστικούς φορείς αμφιβόλου ποιότητας και σε υπαλλήλους του κράτους.
* Πότε θα δούμε το ντοκιμαντέρ που έχεις γυρίσει για τον ΣΥΡΙΖΑ;
Τα γυρίσματα έχουν ουσιαστικά ολοκληρωθεί, μένουν ελάχιστα... Αυτό που είναι μπροστά μας είναι το μοντάζ, γενικά το post production, που όμως δεν μπορεί να γίνει με «κόκκινα μεροκάματα», χρειάζονται χρήματα. Δεν μπορώ φυσικά να ζητήσω χρηματοδότηση από τον ΣΥΡΙΖΑ ούτε γνωρίζω πλούσιους Συριζαίους... Θα δούμε τι θα γίνει...
