Συναντηθήκαμε με τον Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο στην αυλή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, μέσα σε έναν δημιουργικό αναβρασμό και λίγο πριν την πρεμιέρα της «Ανατολής» την Πέμπτη 20 Απριλίου στη σκηνή του θεάτρου. Το μόνο που διέκοπτε την ησυχία της αυλής ήταν ο ήχος της φωτογραφικής μηχανής του Παύλου Παρασκευά. Στον απόηχο του «Μια άλλη Θήβα» με τα συνεχή sold out, που θα συνεχιστεί και μετά το Πάσχα, ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος μοιάζει να μην σταματάει ποτέ. Δεν αντέχει να μην δουλεύει, θα πει, και αυτός ίσως είναι και ο λόγος που δεν στερεύει ποτέ σκηνοθετικά. Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος μας μίλησε για τη νέα παράσταση που σκηνοθετεί, για τη σχέση του με την Έλλη Παπαδημητρίου, για το Θέατρο του Νέου Κόσμου, για την εποχή που υπήρξε καλλιτεχνικός διευθυντής στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, αλλά με το ίδιο πάθος σχολίασε και την επικαιρότητα. Είναι σίγουρα αναπόσπαστο κομμάτι του Πολιτισμού αυτού του τόπου, με προσωπική σαφή και χαραγμένη καλλιτεχνική πορεία, και πάντα μια συνάντηση μαζί του είναι σαν μια συνάντηση με ένα κομμάτι της σύγχρονης εγχώριας θεατρικής ιστορίας μας. Μια αναμέτρηση με τον χρόνο. Αυτός είναι ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος.
«Κοινός λόγος» και τώρα η «Ανατολή». Πες μου για τη σχέση σου με την Έλλη Παπαδημητρίου.
Την Έλλη Παπαδημητρίου τη γνώρισα στις εκδόσεις Κέδρος. Δούλευα εκεί για ένα φεγγάρι. Ήμουν μαθητής στη δραματική και μου άρεσε πολύ το κλίμα γιατί περνούσαν όλοι οι σπουδαίοι. Από τον Ρίτσο και τον Βάρναλη μέχρι τον Καββαδία. Μεγάλο σχολείο. Είδα αυτούς τους ανθρώπους στην καθημερινή τους ζωή. Εκεί γνώρισα και την Κοραλία Σωτηριάδου, που είμαστε μαζί μέχρι τώρα. Εκεί γίναμε και φίλοι με την Έλλη. Τη θεωρώ μέντορά μου. Ήμουν σε μια ηλικία που αρχίζεις να επιλέγεις τι θες να κάνεις. Βγαίνει ο «Κοινός λόγος» με αφηγήσεις ανθρώπων από τη Μικρασιατική Καταστροφή, που είναι και το σημαντικότερο έργο της. Υπέροχος λόγος λαϊκών ανθρώπων. Παίχτηκε πολύ ο «Κοινός λόγος» και εδώ στον ανοιχτό χώρο του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, περιοδείες σε Ελλάδα και εξωτερικό, μέχρι και στο Ηρώδειο και στα Άδανα Τουρκίας. Ήταν συγκινητικό και δεν μας ζήτησαν να στείλουμε το κείμενο πριν. Ήταν γεμάτο το θέατρο, το θυμάμαι, και ένας δημοκρατικός δήμαρχος για να φιλοξενηθεί ένα τέτοιο κείμενο σε εποχές κάπως πιο σκληρές.
Τώρα μπορεί και να μην παιζόταν;
Θα παιζόταν και σήμερα γιατί δεν υπάρχουν αυτές οι απαγορεύσεις. Υπάρχει μόνο η ανάγκη για τζέρτζελο. Προσπάθησαν να μας πείσουν ότι θα γίνει και πόλεμος. Δεν το πίστεψα ποτέ γιατί ευτυχώς δεν βλέπω τηλεόραση. Ήταν όλα στο πλαίσιο μια μακράς προεκλογικής περιόδου και εδώ και στην Τουρκία, που τα διέκοψαν οι σεισμοί εκεί και σε εμάς η τραγωδία στα Τέμπη.
Είναι πολύ σημαντικό, λοιπόν, για σένα αυτό το ανέβασμα της «Ανατολής» εδώ;
Πολύ. Της είχα πει της Έλλης τότε με τον «Κοινό λόγο» ότι έχει θεατρικές αρετές. Το κείμενο ήταν σαν πολύ καλοί μονόλογοι. Το έστησα σαν μια παρέα γυναικών που επιστρέφουν στην πατρίδα τους και στήνουν μια λαϊκή τελετή μνήμης. Η Έλλη τότε μου είπε να διαβάσεις την «Ανατολή». Τη διάβασα, αλλά δεν επικοινωνούσα πολύ με το κείμενο και τον ποιητικό του λόγο, για να είμαι ειλικρινής. Τώρα, όμως, με αφορμή την επέτειο το αντανακλαστικό μου ήταν να πάω στην Ανατολή. Μην ξεχνάτε ότι η Έλλη είναι και αυτή που φέρνει τον αφηγηματικό λόγο στο θέατρο στην Ελλάδα. Μια πρωτοπόρος.
Σε φόρτισε ότι είμαστε και στα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή;
Όχι, δεν με φόρτισε, γιατί είμαι ήδη φορτισμένος. Αυτός ήταν ο κόσμος της Έλλης και συζητάγαμε πολύ. Την «Ανατολή» κάθε 10 χρόνια την ξαναδούλευε, εκτός από την περίοδο του Μεταξά και του φασισμού που την ενδιέφερε μόνο ο αγώνας. Όταν πήγε εξορία στη Μέση Ανατολή, ήταν και το μόνο χειρόγραφο που πήρε μαζί της. Μέσα σε αυτές τις δεκαετίες το εξέλισσε και θεατρικά. Έχω και γράμματά της που είναι σαν να μου δίνει σκηνοθετικές οδηγίες.
Γιατί σταμάτησες να παίζεις; Πώς μπαίνει το μικρόβιο της σκηνοθεσίας;
Ως ηθοποιός δεν ένιωθα καλά με τον εαυτό μου. Ψυχολογικά. Αν δεν ήταν το κλίμα καλό και δεν υπήρχε παρέα, δεν μπορούσα να αντέξω. Κλεινόμουν στον εαυτό μου και με επηρέαζε. Δούλευα βέβαια στο θέατρο, έκανα και επιλεκτικά πράγματα στην τηλεόραση, αλλά έκανα και διάφορες δουλειές για να ζω. Δουλεύω από πολύ μικρός και μου αρέσει η δουλειά. Παθαίνω κατάθλιψη να κάθομαι. Όπως όλοι οι ηθοποιοί, έχω περάσει από πολλές δουλειές. Κάποια στιγμή έπαιζα στο ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας και μου λέει η Κοραλία, γιατί δεν λες στον Κακλέα να κάνεις μια σκηνοθεσία. Έτσι ξεκίνησε η σκηνοθεσία. Για οκτώ χρόνια δούλευα στη φοιτητική εστία του Πανεπιστημίου Αθηνών. Είχα αναλάβει το θεατρικό τμήμα. Εποχή ΠΑΣΟΚ, η πρώτη φάση, που γίνονταν ωραία πράγματα στον χώρο του Πολιτισμού. Υπήρχε η Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς που είχε φτιάξει ο Λαλιώτης και έδωσαν μεγάλη έμφαση σε αυτά. Χρηματοδοτούσαν, για να καταλάβεις, επισκευή βιομηχανικών εγκαταλελειμμένων χώρων για να γίνουν πολιτιστικοί χώροι. Τότε πρωτοασχολούμαι, αλλά δεν ήθελα να προβάλλεται αυτή η ιδιότητα γιατί δεν ένιωθα ακόμα σκηνοθέτης. Ήθελα μόνο τα παιδιά εκεί να αγαπήσουν το θέατρο. Η Κοραλία ήταν εκείνη που μου είπε ότι είμαι καλύτερος ως σκηνοθέτης παρά ως ηθοποιός.
Ως σκηνοθέτης έχει παίξει ρόλο ότι υπήρξες και ηθοποιός στον τρόπο που αντιμετωπίζεις τους ηθοποιούς;
Φυσικά. Αντιμετωπίζω τους ηθοποιούς όπως θα ήθελα να με αντιμετωπίζουν εμένα ως ηθοποιό. Είναι πολύ «ηθοποιοκεντρικός» ο τρόπος που δουλεύω. Πάνω στους ηθοποιούς βασίζεται η δουλειά μου.
Δεν έχεις υποπέσει σε πιο εξουσιαστικές συμπεριφορές ως σκηνοθέτης;
Όχι, γιατί με ενδιαφέρει να έχω πολύ καλές σχέσεις με τους ηθοποιούς. Έχω πάντα την έγνοια πως πρέπει να είσαι δίπλα στον ηθοποιό και όχι από πάνω του. Η άσκηση βίας προϋποθέτει να είσαι από πάνω του. Έτσι τον εξουσιάζεις. Το να είσαι δίπλα του είναι ο τρόπος για να μπορέσει να ανοίξει. Ακόμα και στη σχολή, γιατί έχω υπάρξει δάσκαλος στη σχολή του Εθνικού, αυτό ήταν αρχή μου. Δεν αντιμετωπίζεις τον ηθοποιό σαν να είναι μαριονέτα σου. Να είσαι δίπλα του να τον στηρίξεις και να βρει τον εαυτό του πρέπει. Κυρίως στις σχολές. Αλλά και στο θέατρο.
Χωράνε, τελικά, αυτές οι συμπεριφορές στην Τέχνη;
Ναι, αλλά λίγο σαν να είναι σκιές από το παρελθόν. Βρικόλακες από το παρελθόν. Τώρα πια δεν χωρούν. Έπαιξε σπουδαίο ρόλο το κίνημα MeToo για να βγουν πράγματα στην επιφάνεια και να καταδικαστούν. Πάντα και παντού υπάρχει εξουσιαστική συμπεριφορά. Όχι από όλους. Δεν ξέρω τι θα γινόταν ο Κουν αν ζούσε σήμερα και είχε αυτή τη συμπεριφορά και την ενέργεια. Δεν ξέρω πώς θα αντιμετωπιζόταν σήμερα. Ήταν «φυσικό» όλο αυτό που έγινε γιατί πατούσε στα κατάλοιπα του παρελθόντος. Σήμερα ευτυχώς γκρεμίζονται και δεν υπάρχουν αυτά τα ιερά τέρατα. Γιατί δεν είναι πάντα μόνο ιερά. Είναι και τέρατα.
Η νέα καλλιτεχνική διευθύντρια του φεστιβάλ καταργεί το Λύκειο της Επιδαύρου και μάλιστα ρωτήθηκε σχετικά στη συνέντευξη Τύπου. Σε έχει στεναχωρήσει αυτό;
Είμαι από τους ανθρώπους που πιστεύουν στη συνέχεια. Είμαι η συνέχεια κάποιων άλλων. Όταν ανέλαβα το φεστιβάλ, δεν ήμουν μετά τον Λούκο αλλά μετά τον Φαμπρ. Το φεστιβάλ, όμως, είχε μια συνέχεια από τον Λούκο. Ειδικά στο σύγχρονο θέατρο. Δεν θα πέταγα τη δουλειά που έχει κάνει για το σύγχρονο θέατρο. Απλώς, έβαλα το δικό μου βλέμμα. Το ίδιο έκανα και όταν παρέδωσα το φεστιβάλ, και το λέω με υπερηφάνεια γιατί δεν νομίζω να το έχει κάνει άλλος. Παρέδωσα τα πάντα. Είπα στον βοηθό μου, πάρε ένα στικάκι και ό,τι έχει ο σκληρός παρέδωσέ το μου. Ούτε φοβόμουν ούτε είχα κλέψει. Πιστεύω, όμως, στη συνέχεια. Η Πειραιώς 260, ας πούμε, φτιάχτηκε από τον Λούκο. Έτσι πρέπει να γίνεται. Όταν, λοιπόν, δημιουργείται ένας θεσμός, όπως το Λύκειο της Επιδαύρου, νιώθω ότι έπρεπε να συνεχίσει. Δεν με στεναχώρησε, αλλά είναι κρίμα. Άλλο να θες να το βελτιώσεις ή να το κάνεις αλλιώς. Όμως δεν το καταργείς. Δεν κλείνεις ένα πανεπιστήμιο επειδή το έφτιαξε ο προηγούμενος. Το εξελίσσεις για να το κάνεις καλύτερο. Αυτή η έλλειψη συνέχειας δυστυχώς βασιλεύει στην Ελλάδα. Δεν με συγκινεί αυτός ο τρόπος να γίνονται τα πράγματα.
Τι λάθη έκανες ως καλλιτεχνικός διευθυντής;
Έκανα λάθη επειδή δεν ήξερα. Για παράδειγμα, μπορεί να το φόρτωσα με πολλές παραστάσεις και να μην έπρεπε. Τα λάθη, όμως, δεν είναι για να αυτομαστιγωνόμαστε, αλλά για να βελτιωνόμαστε. Έχω ένα καλό. Μπορώ να ακούω. Αντέχω να ακούω.
Μετάνιωσες ποτέ που ανέλαβες;
Όχι, γιατί ήταν και ένα μεγάλο σχολείο. Ανοίχτηκα, ταξίδεψα πολύ, συζήτησα με πολύ σημαντικούς σκηνοθέτες και καλλιτεχνικούς διευθυντές. Έκανα έναν φίλο που ήταν και σύμβουλος στα διεθνή, τον Ματίας Φον Χαρτς. Φαντάσου ότι όταν ανέλαβα έπρεπε σε πέντε εβδομάδες να κάνω πρόγραμμα και δεν άντεχαν ο εγωισμός μου και η τελειομανία μου να έχω μόνο ελληνικό πρόγραμμα. Δεν με ένοιαζε που θα μου την έπεφταν ότι το πρόγραμμα είναι ελληνοκεντρικό, εγώ ήθελα αυτό το διεθνές άνοιγμα. Ο Ματίας με βοήθησε. Πήγε πολύ καλά και σε αριθμό εισιτηρίων και νιώθω ότι τα καταφέραμε και καλλιτεχνικά και εμπορικά. Ήρθα σε σύγκρουση και με υπουργούς τότε. Γιατί υπεύθυνος για αυτό που συνέβαινε ήμουν εγώ. Άρα, έπρεπε και τα υπουργεία να στηρίξουν και να τρέχουν δίπλα. Αυτό έφερε και συγκρούσεις. Δεν πειράζει, γιατί ήταν μέσα στο παιχνίδι.
Τι είναι το Θέατρο του Νέου Κόσμου;
Αυτό το θέατρο δεν φτιάχτηκε για να είμαι μόνος μου. Αλλά για να βρουν στέγη και άλλοι θίασοι και κυρίως νεανικοί. Έχει αυτόν τον χαρακτήρα του ανοίγματος σε νεότερες δυνάμεις. Από την πρώτη μέρα που το φτιάξαμε έλεγα πως δεν μου αρέσει απλώς να μπαίνω και να έχω το κλειδάκι μου. Εγώ θέλω να είμαι με κόσμο. Και μάλιστα με νεότερους γιατί πάντα το θεωρώ κέρδος. Από την πλάκα και τις συζητήσεις μέχρι το να είμαι απλός θεατής παραστάσεων. Και καλλιτεχνικά έχει ενδιαφέρον. Βλέπεις και προς τα πού βαδίζει το θέατρο.
Η ξεκάθαρη πολιτική σου ταυτότητα σου έχει στοιχίσει;
Όχι. Σε τίποτε απολύτως. Είναι ένα κομμάτι της ζωής μου η κοινωνική μου δράση. Δεν θα μπορούσε να είναι άλλη γιατί δεν θα έκανα και αυτό το θέατρο.
Από τις εκλογές που έρχονται προσδοκάς κάτι;
Ναι, με αφορά πολύ να υπάρξει αλλαγή. Και ας είναι μπανάλ πια, θα το πω. Είναι η χειρότερη κυβέρνηση από το ’75 και μετά που θυμάμαι εγώ. Ο χώρος μου είναι η Ανανεωτική Αριστερά. Σου ξαναλέω όμως, με ενδιαφέρει κυρίως ο δρόμος. Μου αρκεί να είμαι στον δρόμο. Έχω κάνει χιλιόμετρα.
Είχαμε το Προεδρικό Διάταγμα, ήρθαν και τα Τέμπη. Τι σκέψεις κάνεις;
Απόλυτα συνδέονται αυτά. Ως αριστερό άνθρωπο εμένα με ενδιαφέρει ο δρόμος. Δεν υποτιμώ όλα τα υπόλοιπα, αλλά εμένα μου πάει ο δρόμος. Το Προεδρικό Διάταγμα είναι μια απόλυτη αδικία απέναντι στους ηθοποιούς. Ευτυχώς τα παιδιά ξεκίνησαν την κατάληψη στο Εθνικό, άπλωσαν το θέμα και το έκαναν να αφορά και τον υπόλοιπο κόσμο, όχι μόνο τον καλλιτεχνικό. Χάρηκα και που ο κόσμος δεν χώραγε στους κινηματογράφους που πρόκειται να γίνουν συνεδριακά κέντρα ξενοδοχείων. Μέχρι και ο δήμαρχος ήταν εκεί και έστω άκουγε, που είναι και συγγενής του Μητσοτάκη. Μου έκανε εντύπωση η κατάληψη αυτή για το ήθος της. Με εντυπωσίασε αυτή η νέα γενιά. Πήγα και εγώ σε μια ανοιχτή τους συνέλευση στο Τσίλλερ. Όταν κάποια στιγμή ανέβηκαν οι τόνοι, σήκωσαν το χέρι και έγινε ένα διάλειμμα για να πέσουν. Πήγα μετά στη μεγάλη συνέλευση του ΣΕΗ. Εκεί υπήρχαν παρατάξεις και έπεσαν χριστοπαναγίες. Και αναρωτήθηκα. Χαμπάρι δεν έχουμε πάρει τι έγινε εκεί στο Τσίλλερ; Την αλλαγή στους τρόπους και στη συμπεριφορά που έφεραν αυτά τα νέα πλάσματα;
