Του Γιώργου ΒΑΡΘΑΛΙΤΗ
O πενηντάχρονος Ντουρς Γκρίνμπαϊν θεωρείται στη Γερμανία ένας απ' τους καλύτερους ποιητές της γενιάς του. Μάλιστα, πριν από κάποιον καιρό είχαμε την ευκαιρία να τον δούμε και στην Αθήνα. O Γκρίνμπαϊν ξέρει να γοητεύει τους ακροατές του. Σ' αυτόν τον ευφυέστατο άνθρωπο διακρίνεις μια ευγένεια, αλλά και μια παιδεία λόγου και στοχασμού που στην Ελλάδα σπανίζουν και που όσοι είχαμε την τύχη να βγούμε έξω τις νοσταλγούμε.
Πρόσφατα από τη Μικρή Άρκτο παρουσιάστηκε μια επιλογή ποιημάτων του. Ρέκτης αυτής της μετάφρασης ο Αθανάσιος Λάμπρου, ένας από τους αξιόλογους εργάτες των γραμμάτων μας σήμερα. Φιλόπονος μεταφραστής και καλός ποιητής (ο Λαβύρινθος κι η Μελέτη Θανάτου είναι τα τελευταία ποιητικά βιβλία του), ο Λάμπρου ήταν αυτός που, μεταξύ άλλων, έκανε πρώτη φορά γνωστό στην Ελλάδα τον Γερμανό ομότεχνό του.
Αναδιφώντας αυτή την ανθολόγηση, εντυπωσιάστηκα από μια σειρά ποιημάτων που εμπνέονται από τον αρχαίο κόσμο και περιλαμβάνονται στη συλλογή Νύχτα Μεταμόρφωσης ή, όπως θα προτιμούσα, Εξαϋλωμένη Νύχτα.
Έλληνες και Ρωμαίοι (ο Χρύσιππος, η Julia Livilla, ο Νέρων κι ο Τίτος, η Κλεοπάτρα), πρόσωπα ιστορικά και ψευδοϊστορικά, διαβαίνουν σ' αυτή την ποίηση, που μοιάζει με γοητευτική πινακοθήκη χαρακτήρων. Παραθέτω ένα δείγμα:
Κυβερνήτρια μιας ετοιμοθάνατης πόλης
Πράγματι, το καλλιτεχνικό του όνομα τα άξιζε
Εκείνος Ευτυχίδης από τη Σικυώνα.
Κανένας άλλος δεν είχε φτιάξει μια τέτοια Τύχη.
Ήταν το αριστούργημά του, φημισμένο σ' όλο τον κόσμο,
Θρυλικό μέχρι τις Πύλες του Ηρακλή.
Ήταν το πρότυπο άγαλμα από τούς καιρούς του Σέλευκου
Μέχρι την πτώση της Ρώμης, το πρότυπο που δεν έφτασε
Κανένας. Οι Έλληνες γλύπτες έφτιαξαν πολλά αντίγραφά του
Σε μάρμαρο και σε χαλκό. Η μορφή της χαράχτηκε
Σε μυριάδες νομίσματα. Στήθηκε μεγεθυμένη με εντολή
Των ολιγαρχών σε πολλές πόλεις στα παράλια της Μικράς Ασίας
Ή πάλι σμικρυμένη σαν αγαλματίδιο σε τερακότα
Που έπαιρνε κανείς μαζί του στα ταξίδια σαν φυλαχτό.
Αυτή ήταν η θριαμβική της πορεία
Σε όλα τα βασίλεια γύρω απ' τη Μεσόγειο μέχρι την Ινδία.
Πώς έστεκε πάνω στο βάθρο των βράχων -
Προστάτιδα θεά, Κυρίαρχη, η Κυρία Κόσμος.
Βάζοντας τα πόδια το ένα πάνω στο άλλο,
Τυλίγοντας το πανωφόρι μες τις πτυχώσεις
Γύρω απ' το λεπτό κορμί της και πάνω
Στην κεφαλή της το στέμμα, επαγρυπνούσε
Σαν μια γυναίκα που μεριμνά για την ευημερία της πόλης.
Ο δημιουργός της έζησε καταμεσής σε μια σεισμογενή
Περιοχή, δημιουργώντας, χωρίς να βγαίνει απ' το δρόμο του,
Πάνω στο χώμα που κόχλαζε, ένας Όμηρος της γλυπτικής.
Δεν πρόλαβε πια εκείνους τους καιρούς όταν άνοιξε η γη
Κι η πατρίδα του σωριάστηκε σε ερείπια.
Ο ίδιος είχε γίνει σκόνη πια όταν έπεσε η Αντιόχεια,
Η γενέθλια γη. Εφτά αιώνες μετά είχαν όλα σκορπίσει.
Από τις πολυτελέστατες εκείνες οικίες στον Ορόντη ποταμό
Έμεινε μόνο ένα άγαλμα, το έργο του μαΐστορα
Της Τύχης: του Ευτυχίδη από τη Σικυώνα.
Νομίζω πως η οξυδέρκεια του αρχαίου οράματος του Γκρίνμπαιν είναι προφανής. Ο Γερμανός ποιητής αναδεικνύεται καλός μαθητής του Καβάφη και του Πάουντ: εδώ προέχει η ιστορική και όχι η μυθική προοπτική. Η ιστορική θέαση όμως και εδώ εμπλουτίζεται από εκείνη τη στοχαστική ματιά που μεταστοιχειώνει το καθ' έκαστον σε καθόλου και κάνει την ιστορία να λειτουργεί ως καθρέφτης κάθε καιρού και κάθε τόπου. Μια τέτοια θέαση του αρχαίου κόσμου μάταια θα αναζητήσουμε -λυπούμε που το λέω- στους σύγχρονους νεοέλληνες συγγραφείς.
