Του Λέανδρου ΠΟΛΕΝΑΚΗ
Λίγο καιρό μετά τη συντριβή του ναζισμού, και ενώ το έλλειμμα της πολιτικής δεν ήταν ακόμη τόσο εμφανές στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο, ο πρόωρα χαμένος Αλμπερ Καμύ κατήγγελλε ανοιχτά, χωρίς να εγκαταλείπει τα ιδανικά του ανθρωπισμού, τους επαγγελματίες «ανθρωπιστές» που αναλαμβάνουν ως «σωτήρες», εργολαβικά, την ελευθερία των άλλων· έτσι στην «Πτώση» και, κυρίως, στους «Δίκαιους», που είναι μια ελεύθερη απόδοση των «Δαιμονισμένων» του Ντοστογιέφσκι.
Μπαίνω εδώ στον πειρασμό να πω ότι για το συχνό φαινόμενο των ποικίλων, περιφερόμενων, ψευδών «αμλετικών» μορφών επίδοξων «σωτήρων», με το ένδυμα της πολιτικής και με την «απαίτηση του ιδεώδους» ανά χείρας ως γραμμάτιο για άμεση είσπραξη, φταίει επίσης μια ύποπτη, συχνή παρανάγνωση των μεγάλων ανθρωπιστικών κειμένων και του ίδιου του «Άμλετ», από την Αναγέννηση έως τις μέρες μας, η οποία αγνοεί την τελική κατάφαση του ήρωα στην ακέραιη ζωή. Κάθε φορά που φωνάζουμε για την κακοποίηση των κλασικών, οι καλοθελητές μάς κολλάνε τη ρετσινιά των «συντηρητικών». Ας είναι. Θυμίζω επίσης ένα άκρως ενδιαφέρον, άγνωστο μέχρι πρόσφατα στην Ελλάδα, συγγενικό έργο του Όσκαρ Ουάιλντ, που έχει ενδεχομένως επηρεάσει τον Καμύ στη σύλληψη των «Δικαίων», με τίτλο: «Βέρα ή οι μηδενιστές». («Vera or The Nihilists»). Εκδόθηκε μόλις πέρυσι στα ελληνικά από τον εκδοτικό οίκο «Κουκκίδα» με εισαγωγή και σχόλια του Κωνσταντίνου Πουλή, σε μετάφραση του ίδιου.
Ο Ουάιλντ γράφει μια τραγωδία επάνω στην αληθινή ιστορία της νεαρής αναρχικής Βέρα Ζοσούλιτς, που είχε ενταχθεί στην ομάδα του Νετσάγιεφ. Παίχτηκε για μια μόνο βραδιά στη Νέα Υόρκη και κατέβηκε μετά από δραστική παρέμβαση της τσαρικής πρεσβείας, λόγω του εκρηκτικού της περιεχομένου! Έκτοτε αποσιωπήθηκε παγκοσμίως και δεν υπάρχει στις περισσότερες εκδόσεις των Απάντων του συγγραφέα. Κλείνω την παρένθεση και επιστρέφω στον Καμύ.
Στους «Δίκαιους» ο Καμύ καταπιάνεται με το καυτό και πάντα επίκαιρο θέμα της επαναστατημένης νεολαίας. Αντί άλλης εισαγωγής, παραθέτω, μέρες που είναι, αυτούσιο ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Γιώργου Χειμωνά, από το βιβλίο του «Ποιον φοβάται η Βιρτζίνια Γουλφ», που περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα της παράστασης.
«Έληξε η αμφισβήτηση. Αποφανατίστηκαν οι επαναστάσεις. Καταγγέλθηκε η απάτη κάθε 'πρωτοπορίας'. Μια οργισμένη οργιαστική Σιγή βλάστησε σε όλες τις ρωγμές. Κοιτάξτε αυτούς τους νεαρούς των δεκαπέντε - δεκαεφτά χρονών. Κοιτάξτε τους καλά. Προσέξτε την Κατήφειά τους. Τη νεκρική τους απάθεια, τη σιωπή τους, τη δύσαρθρη ομιλία τους, τη δύσθυμη σκληρότητά τους.
Προσέξτε πόσο Ακίνητος είναι αυτός ο Νέος Άνθρωπος. Πόσον Αμίλητο Φόνο κουβαλάει μέσα του. Κι αν ακόμα δεν είναι αυτοί οι Συναγερμός, θα έρθουν παιδιά, έφηβοι που θα είναι προορισμένοι για τον Νέο Λόγο. Απλά για τον Λόγο. Για λέξεις που ποτέ δεν διαπράχθηκαν, για νοήματα που ποτέ δεν ορθολογήθηκαν, για εικόνες που ποτέ δεν μιλήθηκαν.
Φοβηθείτε τους.»
Δεν πρόκειται μόνο για πολιτική τραγωδία αλλά για την τραγωδία της ασύμμετρης πολιτικής· χωρίς οντολογικό περιεχόμενο είναι καταδικασμένη στη σισύφεια επανάληψη του ίδιου.
Η σκηνοθεσία (και διασκευή) των Δημήτρη Παρίσογλου - Μιχάλη Σακκούλη βλέπει, ευτυχώς, το έργο ομόλογα. Είναι «σωστή», αποφεύγει το εύκολο κήρυγμα, στήνει μια γρήγορη παράσταση πυκνών ρυθμών σε ύφος αφηρημένα ρεαλιστικό, που θητεύει στο αιώνιο χωρίς να αφίσταται του σήμερα. Ένα κουρδισμένο, υπαρξιακό θρίλερ, λίγο πριν την έκρηξη των αναθυμιάσεων της βαλτωμένης Ιστορίας. Σαν να μην μπορούν οι ήρωες να ξεφύγουν μόνοι από το δύσμορφο μοιραίο.
Το έργο δεν είχε ανάγκη, πιστεύω, της επικουρίας των οπωσδήποτε άρτιων video (Γιάννης Λουκόπουλος), των ήχων (Peter Demerson) ή άλλων σύγχρονων τεχνικών μέσων, ώστε να έρθει κοντά μας. Η λιτή σκηνογραφία του Αρίσταρχου Τσούση κερδίζει. Το ισχυρό σημείο είναι οι δουλεμένες υποκριτικές. Ο Νίκος Αναστασόπουλος «γράφει» σε ζυγό υψηλής ακριβείας τους δυο ρόλους.
Η Μαρία Μαυροματάκη, με ανεξάντλητες πηγές ενέργειας, αντλεί από σκοτεινό βάθος. Η νεαρή Ιωάννα Ασημακοπούλου φωτεινότατη, με ταλέντο και εύρος σκηνικό. Ο Άκης Σιδέρης χαράζει το ρόλο του ανεξίτηλα. Ο Ηρακλής Κωστάκης έχει σκηνικό βάρος, ο Στάθης Παναγιωτίδης εσωτερικότητα, ο Μιχάλης Σακκούλης είναι μια δυνατή, ολοκληρωμένη παρουσία. Το τραγούδι του Θανάση Παπακωνσταντίνου «δένει».
