Συναντηθήκαμε με τον Γιάννη Στάνκογλου στο κέντρο της Αθήνας. Επέλεξε να κάνουμε τη συνέντευξη στην πλατεία Κουμουνδούρου, στη γειτονιά που ζει τα τελευταία είκοσι χρόνια. Σκηνοθετεί και πρωταγωνιστεί στην παράσταση «Killer Joe» στο Θέατρο Εμπορικόν, έχει καθημερινά πολύωρα γυρίσματα για τη νέα τηλεοπτική σειρά της ΕΡΤ «Όρκος», όπου πρωταγωνιστεί, αλλά καταφέρνει να ζει και να περπατάει στην πόλη. Έχει άποψη για ό,τι συμβαίνει γύρω του και τη λέει χωρίς φόβο και πάθος. Πέρασε την πανδημία διαβάζοντας και κολυμπώντας, αγαπάει την Αθήνα κι ας μην αντέχει τη βρομιά της. «Μπορεί τελικά ένας σκηνοθέτης να μην είναι εξουσιαστικός» μας λέει κάθετα και τουλάχιστον στην πρώτη του αυτή σκηνοθετική απόπειρα, στη συνεργασία του με τους ηθοποιούς το είχε στον νου του από την αρχή και τα κατάφερε, τα κατάφεραν. Δεν σταματάει ποτέ, γιατί μετά και το τέλος του «Killer Joe» και το τέλος των γυρισμάτων θα ξεκινήσει μια μεγάλη περιοδεία σε όλη την Ελλάδα. Αυτοί είναι οι ρυθμοί του, αυτές είναι οι λέξεις του, αυτός είναι ο Γιάννης Στάνκογλου.
Πώς είναι να σκηνοθετείς πρώτη φορά;
Είναι δύσκολο, αλλά την ίδια στιγμή και πολύ δημιουργικό. Δεν περίμενα ότι θα μου αρέσει τόσο πολύ να σου πω την αλήθεια. Θα το ξανακάνω. Απλώς νομίζω πως δεν θα παίζω στο επόμενο έργο που θα σκηνοθετήσω, γιατί ήταν αρκετά δύσκολο. Επειδή έχεις την ευθύνη για όλα τα πράγματα, κάτι αφήνεις πίσω. Τουλάχιστον με τον χαρακτήρα μου, μέχρι να κάνουμε πρεμιέρα, δεν ασχολήθηκα τόσο όσο θα ήθελα, όσο συνήθως ασχολούμαι όταν παίζω σε μια παράσταση. Βέβαια, το ψάξιμο του χαρακτήρα το είχα ήδη κάνει θεωρητικά όταν έψαχνα το έργο, όταν έψαχνα τι θέλω να πω και να κάνω μέσω του έργου. Έχει να κάνει και με τους συνεργάτες που έβλεπαν τον σκηνοθέτη μπροστά, που πρέπει να σκέφτεται διαρκώς πράγματα γύρω-γύρω. Τελικά όμως, αφού ανέβηκε και μετά, άρχισε να γίνεται αυτό που έπρεπε να γίνει.
Σκηνοθετείς πρώτη φορά μέσα στην πανδημία. Τελικά η πανδημία είναι πεδίο έμπνευσης ή ασφυξίας;
Θα έλεγα ασφυξίας. Εντάξει, μου δόθηκε η δυνατότητα να διαβάσω περισσότερο, κάτι για το οποίο δεν είχα τον χρόνο πριν, έγινα χειμερινός κολυμβητής για να ξεσκάσω, αλλά νομίζω πως ήταν ασφυκτικό όλο αυτό και δεν θα ήθελα να το ξαναζήσω. Δηλαδή, αν θέλω να αποτραβηχτώ για λίγο και να είμαι στον δικό μου κόσμο, προτιμώ να το κάνω μόνος μου, με έναν τρόπο πιο ελεύθερο, που δεν θα είναι και όλη η κοινωνία μέσα σ’ αυτό αναγκαστικά.
Τι είναι το «Killer Joe» που σκηνοθετείς;
Είναι ένα αμερικανικό έργο, πολύ σύγχρονο κατά τη γνώμη μου. Έχει γραφτεί το 1993 από τον Τρέισι Λετς, που ήταν ηθοποιός, ο οποίος έχει γίνει και θεατρικός συγγραφέας και έχει πάρει πολλά βραβεία. Έχει κάνει πολλά έργα και κάποια από αυτά έχουν μεταφερθεί και στον κινηματογράφο. Το «Killer Joe» είναι το πρώτο του έργο, ένα έργο δύσκολο, σκληρό, με κοφτερό χιούμορ και πολύ γρήγορο ρυθμό. Θυμίζει Τενεσί Ουίλιαμς, Ευγένιο Ο’ Νιλ, Ταραντίνο, αδελφούς Κοέν. Μου άρεσε εξαρχής αυτό. Όταν το έγραψε, δεν το ανέβαζε κανένας παραγωγός. Το θεωρούσαν αντιεμπορικό. Τελικά ανέβηκε με τεράστια επιτυχία στην Αμερική και μετά το πήρε και ο Ορλάντο Μπλούμ στο West End στο Λονδίνο και το έχει κάνει και ταινία ο Μάθιου ΜακΚόναχι.
Πώς αξιολογείς τον εαυτό σου ως σκηνοθέτη; Τι βαθμό του βάζεις;
Στη σχέση μου με τους ηθοποιούς θα μου έβαζα τον πιο υψηλό. Από κει και πέρα, σίγουρα είχα τις ανασφάλειές μου, σίγουρα έφτασα σε αδιέξοδα, αλλά την ίδια στιγμή και οι συνεργάτες μου αλλά και ο τρόπος τελικά με τον οποίο έβλεπα το έργο λυθήκαν και ήταν πολύ ωραίο.
Μπορεί τελικά ένας σκηνοθέτης να μην είναι εξουσιαστικός;
Βέβαια και μπορεί. Εγώ δεν υπήρξα τουλάχιστον. Και είναι από τα πρώτα πράγματα που είπα στους ηθοποιούς πριν την πρώτη ανάγνωση. Τους είπα «δεν θέλω να το παίξω σκηνοθέτης, θέλω να είμαστε συνεργάτες, θέλω προτάσεις». Και νομίζω είχα και πολλή υπομονή, γιατί δεν είναι εύκολο, από την άλλη, να συνυπάρξουν πέντε διαφορετικοί χαρακτήρες, πέντε διαφορετικοί ηθοποιοί, πέντε διαφορετικές σχολές. Νομίζω όμως πως σ’ αυτό το κομμάτι τα καταφέραμε και το λένε και οι ίδιοι. Κι αυτό είναι πολύ καλό.
Το κίνημα MeToo πώς σε έχει επηρεάσει προσωπικά και εργασιακά;
Ήταν κάτι που έπρεπε να γίνει. Γιατί όντως, ειδικά στα εργασιακά, υπήρχαν πράγματα και συμπεριφορές ακραίες. Κάποιοι τις αντιμετώπιζαν, κάποιοι φοβόντουσαν και καθόντουσαν και ανέχονταν πράγματα τα οποία δεν επιτρέπονται. Έγινε η αρχή. Πιστεύω ότι είναι για καλό, ότι με κάποιον τρόπο ο οποιοσδήποτε έχει την τάση να είναι εκβιαστικός, ακραίος θα το σκεφτεί εκατό φορές παραπάνω τώρα. Και από την άλλη πιστεύω ότι είναι ένα τέλος εποχής σε πολλά πράγματα. Τα οποία πρέπει να αλλάξουν, γιατί όλα αυτά μας έφεραν σε ένα μεγάλο αδιέξοδο. Τα νέα παιδιά ξέρουν πολύ καλύτερα τι σημαίνει ισότητα, διαφορετικότητα, τι σημαίνει δέχομαι τον άλλο και τι σημαίνει όριο.
Έχεις υποστεί λεκτική ή σωματική βία στο θέατρο;
Βέβαια και έχω υποστεί λεκτική βία και αρκετές φορές μάλιστα. Απλώς αντέδρασα. Εγώ ήμουν από αυτούς που αντιδρούσαν. Έκανα φασαρία. Και ή θα έφευγα εγώ, ή θα τα βρίσκαμε. Αλλά δεν θεωρώ πως είναι κάτι που πρέπει να περάσεις ντε και καλά. Η αλήθεια είναι ότι ήταν κάτι σαν κατεστημένο στον χώρο του θεάτρου το να είσαι σκληρός, να σκληραγωγηθείς, να φας ψυχολογικό μπούλινγκ, ψυχολογική βία από τους ανώτερούς σου, είτε ήταν αυτός ο σκηνοθέτης ή κάποιος παλιός πρωταγωνιστής. Έτσι γαλουχηθήκαμε κι εμείς, τουλάχιστον μέχρι τη δική μου τη γενιά. Πιστεύω ότι από δω και πέρα κάπως θα αλλάξουν τα πράγματα.
Τηλεοπτική επιστροφή με τον «Όρκο» στην ΕΡΤ. Τι σε κέρδισε στη σειρά αυτή;
Είναι μια σύγχρονη σειρά. Ένα ωραίο σενάριο της Τίνας Καμπίτση. Μου άρεσε πολύ η ιστορία. Ένας μεγαλογιατρός που χάνει τη γυναίκα του και το παιδί του, μετά από ένα διάστημα που πέρασε στο βουνό, επιστρέφει και μπλέκεται με την Ιατρική του Δρόμου. Δηλαδή ακόμα και το κοινωνικό μήνυμα που περνάει η σειρά με απασχολούσε. Γιατί τα βλέπουμε μπροστά μας αυτές τις δύσκολες μέρες που περνάμε τα τελευταία δώδεκα χρόνια σ’ αυτή τη χώρα. Βλέπεις πολλούς άστεγους, κόσμος πεινάει, περνάει δυσκολίες και πέρα απ’ αυτό, το σενάριο έχει ανατροπές, οι συνεργάτες είναι εξαιρετικοί. Από τον σκηνοθέτη, τον Σπύρο Μιχαλόπουλο, τους τεχνικούς και τους συναδέλφους μου, που τους εκτιμώ πολύ, και ήταν αδύνατον να πω όχι.
Πιστεύεις ότι επιστρέφει η μυθοπλασία στην τηλεόραση ή είναι ένα προσωρινό φαινόμενο;
Πιστεύω ότι ναι, αλλά από κει και πέρα είναι και θέμα χρημάτων, παραγωγής και το πώς μπορούμε να κάνουμε καλύτερη τηλεόραση. Γιατί ναι μεν σταμάτησε λόγω κρίσης, αλλά σταμάτησε και επειδή είχε κορεστεί η τηλεόραση ως μέσο. Είχε πέσει σε ευκολίες. Πάμε να το κάνουμε γρήγορα, να κάνουμε τηλεθέαση. Δεν αναλάμβανε κανείς το ρίσκο να κάνει μια σειρά με αρχή, μέση, τέλος και να βλέπεις από πίσω μια ωραία παραγωγή και πια το ελληνικό κοινό είναι εκπαιδευμένο και λόγω Netflix, οπότε γίνεται πιο απαιτητικό και θέλει να δει κάτι καλό και ποιοτικό.
Ζεις στο κέντρο. Ποια είναι η σχέση σου με την πόλη; Αγάπης ή μίσους;
Αγάπης κυρίως. Σίγουρα με πειράζουν πολλά πράγματα που βλέπω. Αλλά δεν θα μπορούσα να ζω εκτός κέντρου. Δεν αντέχω τη βρομιά. Συγκεκριμένες περιοχές, επειδή είναι αυτές που είναι, εγκαταλείπονται και τις αφήνουν στην τύχη τους. Είμαστε τώρα εδώ, στην πλατεία Κουμουνδούρου, όπου εγώ ζω τα τελευταία είκοσι χρόνια. Έχει περάσει - και τι δεν έχει περάσει εδώ η περιοχή. Αλλά μου αρέσει που τα έχω όλα δίπλα μου. Είναι μια πόλη που χτυπάει η καρδιά της. Τα τελευταία δύο χρόνια, λόγω καραντίνας και λόγω κρίσης, ίσως να έχει πέσει, αλλά βλέπεις ότι έρχονται διαρκώς επισκέπτες και τη γεμίζουν.
Τι σχεδιάζεις καλλιτεχνικά για το μέλλον;
Κατ’ αρχάς συνεχίζει το «Killer Joe» μέχρι το Πάσχα, ίσως και λίγο πιο μετά, συνεχίζω τα γυρίσματα για τον «Όρκο» και μετά θα κάνουμε περιοδεία με τον «Προμηθέα Δεσμώτη» σε σκηνοθεσία Άρη Μπινιάρη, που πήγε πολύ καλά πέρυσι. Θα γυρίσουμε όλη την Ελλάδα και θα παίξουμε σίγουρα σε κάποια θέατρα στην Αθήνα.
Γνωρίζω ότι έχεις υπάρξει οργανωμένος οπαδός. Πώς βίωσες τη δολοφονία του Άλκη στη Θεσσαλονίκη;
Πολύ άσχημα. Εγώ βέβαια άντε να πήγαινα σε μια πορεία και να παίζαμε έναν πετροπόλεμο. Μέχρι εκεί, και αν. Αυτό το συγκεκριμένο περιστατικό είναι τραγικό και απαράδεκτο. Μιλάμε τώρα για νέους ανθρώπους, ο Άλκης ήταν μόλις 19. Είναι πολύ κρίμα. Δεν είναι δυνατόν. Μιλάμε για γιάφκα, τρομοκρατία. Δεν μου έκανε βέβαια εντύπωση, γιατί όταν αφήνεις το αυγό του φιδιού να επωάζει, κάποια στιγμή θα γίνει το κακό και δυστυχώς είδαμε ότι έγινε. Υπήρχαν περιστατικά και πριν έναν χρόνο στη Θεσσαλονίκη και υπάρχουν και εδώ, στην Αθήνα. Μπαίνουν στους οργανωμένους συλλόγους και βάζουν φωτιές, πετάνε μολότοφ, σπάνε. Θα μπορούσε κάλλιστα να είχε συμβεί και πιο πριν. Δεν είναι κάτι καινούργιο. Το ξέρουμε. Αλλά νομίζω πως όλο αυτό ξεκινάει από τα πιο ψηλά κλιμάκια και κάποια στιγμή πρέπει να μαζευτούμε.
