Η υπερσυγκέντρωση της εκδοτικής παραγωγής και των τζίρων στο 10% των εκδοτικών επιχειρήσεων, ο κατακερματισμός των επιχειρήσεων και η υπερσυγκέντρωσή τους στην Αττική, η υπεροχή των παιδικών και βιβλίων γενικών γνώσεων έναντι της λογοτεχνίας αλλά και οι διαφοροποιήσεις των απόψεων των εκδοτών ανάλογα με τη δυναμική τους σε σχέση με την Ενιαία Τιμή Βιβλίου, η οποία όμως επανήλθε στα τέλη του 2018, και οι προτεραιότητες που πρέπει να τεθούν σε μια οργανωμένη πολιτική βιβλίου αναδεικνύονται στην έρευνα χαρτογράφησης των εκδοτικών επιχειρήσεων για την τριετία 2017 - 2019 που πραγματοποίησε από τον περασμένο Φεβρουάριο έως τον Ιούνιο η εταιρεία δημοσκοπήσεων Public Issue για λογαριασμό του ΟΣΔΕΛ.
Πρόκειται για την πρώτη έρευνα που πραγματοποιείται από το μακρινό 2013, οπότε εν μια νυκτί έκλεισε βίαια το ΕΚΕΒΙ, και αναδεικνύει το έλλειμμα του κλάδου σε ερευνητικά εργαλεία αλλά και το κενό που προκύπτει στη διενέργεια ερευνών εκ μέρους του δημόσιου τομέα. Κενό που κάποια στιγμή καλύπτεται...
Η έρευνα χρησιμοποίησε τη βάση δεδομένων του ΟΣΔΕΛ, η οποία περιλαμβάνει 1.269 εκδοτικές επιχειρήσεις, εκ των οποίων οι 467, που αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 37% του κλάδου, θεωρούνται εκδοτικά αδρανείς κατά την τελευταία τριετία, εκδίδοντας μόνο έναν νέο τίτλο. Στην τριετία εκδόθηκαν σχεδόν 32.000 τίτλοι. Σύμφωνα με την έρευνα, το 78% των εσόδων στην τριετία προέρχονται μόνο από το 10% των επιχειρήσεων, δηλαδή 128 επιχειρήσεις συγκεντρώνουν το 78% των εσόδων, που αντιστοιχούν σε 537 εκατ. ευρώ, από τα συνολικά έσοδα που ανέρχονται περίπου στα 690 εκατ. ευρώ. Ο τζίρος του 50% των επιχειρήσεων φτάνει τα 150 εκατ.
Το 33% των εσόδων προέρχεται από νέες κυκλοφορίες, το 67% από παλιότερες και μόνο το 2% προέρχεται από πωλήσεις βιβλίων σε ηλεκτρονική μορφή, τη μερίδα του λέοντος σε διαφημιστική δραστηριότητα έχουν τα σόσιαλ μίντια, ενώ μόνο το 6%-7% των επιχειρήσεων δαπανά για διαφημιστικούς σκοπούς πάνω από 10.000 ευρώ ετησίως.
Το 23% των εσόδων των εκδοτικών επιχειρήσεων προέρχεται από την πώληση πανεπιστημιακών και επιστημονικών τίτλων, 17% από την πώληση λογοτεχνίας, 14% από σχολικά βιβλία, 9% από παιδικά βιβλία και 37% από βιβλία γενικού περιεχομένου.
Ενδιαφέρον έχει ότι την περίοδο της οικονομικής κρίσης, δηλαδή μετά το 2008, ιδρύθηκαν μία στις τέσσερις εκδοτικές επιχειρήσεις, ενώ ακόμα περισσότερο ενδιαφέρον προκύπτει από το γεγονός ότι τα έσοδα από πώληση δικαιωμάτων ανέρχονται μόλις στο 0,1% των συνολικών εσόδων.
Το 86% της χρηματοδότησης των επιχειρήσεων προέρχεται από αυτοχρηματοδότηση, το 47% του κλάδου αποτελείται από ατομικές επιχειρήσεις και το 63% από οικογενειακές. Σε ό,τι αφορά τους εργαζόμενους, το 78% των επιχειρήσεων απασχολούν κάτω από δέκα εργαζόμενους, οι οποίοι εκτιμάται πως είναι περίπου 11.800, και το 37% εξ αυτών είναι πλήρους απασχόλησης, ενώ μια πλειονότητα απασχολούμενων προέρχεται εκτός των εκδοτικών επιχειρήσεων.
Σε ό,τι αφορά την Ενιαία Τιμή Βιβλίου παρατηρείται μια αμφισημία εκ μέρους των εκδοτών. Ωστόσο, μάλλον δεν μπορούν να βγουν ασφαλή συμπεράσματα, δεδομένου ότι σύμφωνα με την έρευνα τριετίας το 49% των επιχειρήσεων εκτιμά ότι δεν επηρέασε ούτε θετικά ούτε αρνητικά τα έσοδα, από τις υπόλοιπες επιχειρήσεις μόλις το 12% θεωρεί ότι δεν τα επηρέασε θετικά, ενώ το 28% χαρακτηρίζει την επίδραση αρνητική. Η Ενιαία Τιμή επανήλθε τον Οκτώβριο του 2018. Σε ό,τι αφορά το παλιό ΕΚΕΒΙ, το 35% των εκδοτών έκρινε αρνητική τη συνεισφορά του στην προώθηση της εγχώριας παραγωγής, έναντι 15%, ενώ το 45% των επιχειρήσεων κρίνει αρνητικά την επιρροή του στην πολιτική βιβλίου στην Ελλάδα, έναντι 27%.
Τα σημαντικότερα προβλήματα του κλάδου ποικίλλουν ανάλογα με το εύρος των επιχειρήσεων. Οι μεγάλες επιχειρήσεις με άνω των 50 τίτλους στην τριετία θεωρούν πρωταρχικό ζήτημα τη μείωση του ΦΠΑ και την ενίσχυση των βιβλιοθηκών, για τις μεσαίες επιχειρήσεις, με 4-49 τίτλους την τριετία, προτεραιότητα είναι η λήψη μέτρων οικονομικής στήριξης αλλά και το υψηλό κόστος παραγωγής και μεταφοράς, ενώ για τις μικρές επιχειρήσεις με έως 4 τίτλους στην τριετία μείζον είναι το θέμα της προβολής της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό και η ανάγκη σύστασης νέου φορέα πολιτικής βιβλίου. Σε σημαντικά ζητήματα αναδεικνύονται επίσης η ανάγκη προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων και η ενίσχυση των βιβλιοθηκών.
