ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΤΕΡΖΗ
Εβδομάδα αφιερωμένη στο «πολύτιμο βλέμμα» του Ροβήρου Μανθούλη και στην παρακαταθήκη του έργου του ήταν αυτή που ολοκληρώθηκε. Ξεκίνησε τη Δευτέρα, με την εκδήλωση στη Βουλή των Ελλήνων, όπου απονεμήθηκε στον σκηνοθέτη το ασημένιο μετάλλιο της Βουλής από τον πρόεδρό της Νίκο Βούτση. Ακολούθησαν τις επόμενες μέρες συζητήσεις - προβολές, στις οποίες πήραν μέρος, εκτός από τον Μανθούλη, και ο Τίτος Πατρίκιος, η Άλκη Ζέη, ο Βασίλης Αλεξάκης, ενώ την Τετάρτη η Ένωση Συντακτών τίμησε μαζί με τον Μανθούλη και τη μνήμη του φίλου του δημοσιογράφου Ηλία Δημητρακόπουλου, που πέθανε πέρυσι τον Νοέμβριο και είχε γίνει γνωστός από τις αποκαλύψεις του για τον ρόλο της χούντας των συνταγματαρχών στο σκάνδαλο Γουοτεργκέιτ.
Το «πολύτιμο βλέμμα» του Μανθούλη είναι το βλέμμα ενός ανθρώπου παθιασμένου με την έρευνα, που αντιλαμβάνεται τη «μεγάλη εικόνα» μέσα στο κάδρο των ιστορικών συγκρούσεων, τις συμπαραδηλώσεις, αλλά και τις κρίσιμες λεπτομέρειες που ξεφεύγουν από τους περισσότερους και αναδεικνύονται μέσα από τον φακό και την πλανοθεσία του κινηματογραφιστή. Μια «σύμπτωση» που προκαλεί ρίγος: Ερευνώντας φωτογραφικό υλικό της δεκαετίας του '40 για ένα ντοκιμαντέρ, ο Μανθούλης ανακαλύπτει μεγεθύνοντας μια φωτογραφία με κρεμασμένους από τις αρχές της Κατοχής στην πλατεία Μαβίλη, τον εαυτό του, έφηβο, ανάμεσα στους παρευρισκόμενους στην πλατεία... Αλλά ο Μανθούλης έχει συνειδητοποιήσει πλήρως πως δεν αρκεί ούτε να βάζεις την κάμερα «απέναντι στα γεγονότα» ούτε καν η βιωματική συμμετοχή. Χρειάζεται να αναποδογυρίσεις τα πάντα, ενθυμούμενος τα λόγια του Εντγκάρ Μορέν ότι «σημασία έχει ο κινηματογράφος που ψάχνει αυτό που κρύβεται», κατά το ηρακλείτειο «η φύσις κρύπτεσθαι φιλεί»...
Με θητεία στις γραμμές του ΕΑΜ των Νέων στην Αθήνα της Κατοχής, «χωνί» στα Εξάρχεια για τη μετάδοση ειδήσεων, δουλεύει το 1944, δεκαπεντάχρονος, και για τη μυστική οργάνωση των εκλογών για τους εθνοσύμβουλους στους Κορυσχάδες...
Σπούδασε Κινηματογράφο και Θέατρο στο Πανεπιστήμιο των Συρακουσών της πολιτείας της Νέας Υόρκης κι όταν επέστρεψε από την Αμερική, το 1953, συνεργάστηκε στην αρχή με το Θέατρο της Τετάρτης του ΕΙΡ. Παράλληλα, ανέλαβε να οργανώσει το τμήμα ντοκιμαντέρ στο υπουργείο Τύπου και Πληροφοριών, αλλά σ' έναν χρόνο απολύθηκε. Περνώντας στον κινηματογράφο μυθοπλασίας, ο Ροβήρος Μανθούλης θα γυρίσει την κωμωδία «Η κυρία δήμαρχος» (1960), με πρωταγωνιστές τη Γεωργία Βασιλειάδου και τον Βασίλη Αυλωνίτη, και την «Οικογένεια Παπαδοπούλου» (1961), σε σενάριο του Βαγγέλη Γκούφα, με τον Ορέστη Μακρή, τον Ντίνο Ηλιόπουλο, τον Παντελή Ζερβό, την Κάκια Αναλυτή, τον Στέφανο Ληναίο και τον Θανάση Βέγγο. Ο Θανάσης Βέγγος πρωταγωνιστεί και στην επόμενη ταινία του «Ψηλά τα χέρια Χίτλερ» (1963), με συμπρωταγωνιστή τον Βασίλη Διαμαντόπουλο. Ήταν μία από τις πρώτες πολιτικές ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου που έγραφε το κλίμα της Κατοχής.
Το επόμενο βήμα ήταν μια ταινία καθοριστική για τον ελληνικό κινηματογράφο αλλά και για τον σκηνοθέτη, με αφορμή τα Ιουλιανά, το «Πρόσωπο με πρόσωπο» (1966). Προβάλλεται στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και οι ενθουσιασμένοι νεολαίοι της εποχής τον σηκώνουν στα χέρια μετά την προβολή... Η παρέμβαση του εκπροσώπου της κυβέρνησης μπλοκάρει τη βούληση της κριτικής επιτροπής να δώσει στην ταινία το μεγάλο βραβείο του Φεστιβάλ και τελικά ο Μανθούλης φεύγει με το Χρυσό Βραβείο Σκηνοθεσίας, όπως ονομαζόταν τότε...
Κατά την 21η Απριλίου του 1967, ο Μανθούλης βρίσκεται στο φεστιβάλ της Υέρ της Γαλλίας, όπου προβάλλεται η ταινία του. Με παρρησία καταδικάζει - καταγγέλλει το πραξικόπημα και θα το πληρώσει, θα του αφαιρεθεί το διαβατήριο και θα αναγκαστεί να ξεκινήσει μια νέα καριέρα στη Γαλλία, δουλεύοντας κυρίως για την τηλεόραση, με ντοκιμαντέρ που γύρισε σχεδόν σε ολόκληρο τον πλανήτη και απέσπασαν αμέτρητα βραβεία.
Η Μελίνα Μερκούρη, μέσα στη χούντα, του προτείνει μια ταινία αμερικανικής παραγωγής με παραγωγό τον Ντασσέν, και τίτλο «Lilly's Story». Ο Μανθούλης γράφει το σενάριο (με τον Γιώργο Σεβαστίκογλου) και στέλνει ένα γαλλικό συνεργείο να γυρίσει κρυφά σκηνές στην Αθήνα, όπου όμως συλλαμβάνεται έξω από την Ασφάλεια της οδού Μπουμπουλίνας. Τελικά, το φιλμ δεν γυρίστηκε γιατί την παραμονή των γυρισμάτων διαλύθηκε η παραγωγός εταιρεία...
Όταν στα χρόνια της Μεταπολίτευσης καλείται από το Παρίσι ο Ροβήρος Μανθούλης να αναλάβει το "πολιτικό" κρατικό τηλεοπτικό κανάλι, η άλλη πλευρά, η κραταιά ΥΕΝΕΔ του υπουργείου Άμυνας είχε το 75% της συνολικής θέασης, ενώ η ΕΡΤ μόνο το 25%. Όταν αποχώρησε από την ΕΡΤ ο Ροβήρος Μανθούλης, τα ποσοστά είχαν αντιστραφεί, προκαλώντας την έντονη δυσαρέσκεια του "γεφυροποιού" υπουργού Άμυνας Ευάγγελου Αβέρωφ.
Ο Μανθούλης επέστρεψε στην ελληνική τηλεόραση το 1982 και βοήθησε στη μετεξέλιξη της ΥΕΝΕΔ σε πολιτικό κανάλι. Είναι ένας από τους ελάχιστους ανθρώπους που δούλεψαν σκληρά για μια πλουραλιστική, δημοκρατική και υψηλού πολιτιστικού επιπέδου δημόσια τηλεόραση στην Ελλάδα, υπό αντίξοες συνθήκες. Γνωρίζει από πρώτο χέρι τη δύναμη των εικόνων που μπαίνουν σε κάθε σπίτι, το πώς συγκροτείται ο "δημόσιος λόγος", πώς οργανώνεται η διαχείριση των συμβόλων.
