ΕΙΔΑ
Ένα καράβι γεμάτο πρόσφυγες... Ακόμη κι αν πάνω στη σκηνή βρίσκεται μονάχα ένας ηθοποιός, οι δεκάδες καρέκλες που είναι απλωμένες πάνω της δίνουν την αίσθηση του ασφυκτικά γεμάτου. Όχι, δεν είναι ένα από εκείνα τα σαπιοκάραβα που ξεβράζουν καθημερινά χιλιάδες αναγκεμένους στις ακτές του Αιγαίου... Η απαλή μουσική, ένα τραπεζάκι με ποτά και κρυστάλλινα ποτήρια, το επιβλητικό τιμόνι του καραβιού προσανατολίζουν αμέσως τον θεατή. Εδώ μέσα κυριαρχεί η αίσθηση της πολυτέλειας ή, τουλάχιστον, η αίσθηση μιας προηγούμενης ζωής. Μιας ζωής που έχει τελειώσει...
Γιατί πράγματι η ζωή είχε τελειώσει. Η ζωή της Ευρώπης: είμαστε στα 1942, όταν στην «παλιά», την πνευματική Ευρώπη, ο ναζισμός έχει κυριαρχήσει, ενώ στα ανατολικά οι μηχανές της σφαγής έχουν πάρει μπροστά και κινούνται με όλο και μεγαλύτερη ταχύτητα. Αλλά και η ζωή του συγγραφέα: Όταν ανακαλύπτεται η Σκακιστική νουβέλα, ο Στέφαν Τσβάιχ είναι ήδη νεκρός -έχει αυτοκτονήσει μαζί με τη γυναίκα του στη Βραζιλία όπου αυτοεξορίστηκε για να ξεφύγει από τους ναζί.
Στο ίδιο μεταίχμιο βρίσκονται και οι ήρωές του, θύματα του μεγάλου προσφυγικού κύματος που προκάλεσε ο διωγμός των Εβραίων, ιδιαίτερα το προμήνυμα της βιομηχανικής εξόντωσής τους, που σημειώθηκε μόλις η Αυστρία προσαρτήθηκε στο Γ' Ράιχ...
Όπως και οι σημερινοί Σύροι ή Ιρακινοί, οι Εβραίοι του Μεσοπολέμου αναζητούσαν μάταια να βρουν καταφύγιο, νόμιμα ή παράνομα, σε οποιαδήποτε χώρα μπορούσαν ευκολότερα να περάσουν. Μάταια... Όπως και σήμερα, η Ευρώπη και οι ΗΠΑ ακολουθούσαν την ίδια ανάλγητη αντιμεταναστευτική πολιτική... Λίγες χώρες, στην άκρη του κόσμου, σαν την Αργεντινή, όπου κατευθύνονται οι ήρωες του Τσβάιχ, τη Βραζιλία ή τη Σαγκάη, κράτησαν την πόρτα τους ανοιχτή.
Οι δύο βασικοί ήρωες του Τσβάιχ, ο αφηγητής και ο δρ Μπ., πάνω στο καράβι που πλέει στον ωκεανό, θα συναντηθούν και θα αναγνωρίσουν την κοινή τους μοίρα γύρω από μια σκακιέρα. Εκεί θα αναμετρηθεί η αποπνευματοποιημένη δύναμη που αντιπροσωπεύει ο συνταξιδιώτης τους, παγκόσμιος πρωταθλητής Τσέντοβιτς, με την πνευματική παράδοση που εκπροσωπεί ο Μπ. Για την ακρίβεια, έναν πνευματικό εγκλεισμό που θα βρει διέξοδο στην τρέλα. Γιατί η παρτίδα δεν είναι παρά μια ευκαιρία για την ανάδυση της μνήμης του οδυνηρού παρελθόντος του Μπ. Στη ναζιστική Αυστρία...
Ηθοποιός με πείρα, κυρίαρχος των εκφραστικών του μέσων, ο Γιάννης Νταλιάνης αποδίδει έξοχα το πολυφωνικό αυτό κείμενο, μη αφήνοντας ούτε στιγμή στον θεατή την αίσθηση ότι παρακολουθεί κάποιον που είναι μόνος πάνω στη σκηνή. Δίνοντας στην παράσταση τους κατάλληλους ρυθμούς, που φέρνουν το έργο ομαλά στην κορύφωσή του, χρησιμοποιώντας με ευφυή τρόπο τα σκηνικά αντικείμενα, η Μαριλίτα Λαμπροπούλου σκηνοθετεί μια παράσταση που, παρά το θέμα της, δεν είναι σε καμιά στιγμή της ασπρόμαυρη...
Σπύρος Κακουριώτης
info
ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΝΟΥΒΕΛΑ, του Στέφαν Τσβάιχ. Σκηνοθεσία: Μαριλίτα Λαμπροπούλου. Μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου. Σκηνικά - κοστούμια: Κωνσταντίνος Ζαμάνης. Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος. Ερμηνεία: Γιάννης Νταλιάνης. ΘΕΑΤΡΟ ΠΟΡΕΙΑ, κάθε Τρίτη, 9.00 μ.μ.
