Του Λέανδρου Πολενάκη
Πολλά από τα σωζόμενα δράματα του Ευριπίδη λειτουργούν ως εκτεταμένα σχόλια στις αντίστοιχες τραγωδίες του Αισχύλου. Ο νεότερος των τραγικών ποιητών βλέπει με απελπισία το μεγαλειώδες όραμα του μεγάλου προκατόχου του να πέφτει σε συντρίμμια, καθώς η τραγωδία δεν μπόρεσε να γίνει μάθημα ελευθερίας για τους πολίτες του Δημοκρατικού Άστεως, που βαδίζει και αυτό στην παρακμή του. Είναι σαν το μεγάλο «παίγνιο» της αθηναϊκής δημοκρατίας και το μεγάλο «χάπενιγκ» της αθηναϊκής τραγωδίας να αποχαιρετούν μαζί το κοινό τους. Οι «Τρωάδες», γραμμένες λόγο μετά την ολοκληρωτική καταστροφή της Μήλου από τους Αθηναίους, μας δίνουν μια εικόνα αδρή της «πρώτης μέρας» μετά την πτώση μιας πολιορκημένης πόλης και, συγχρόνως, την εικόνα των συνεπειών της κυνικής παρέκβασης του κυρίαρχου πολιτικού λόγου από τους νικητές.
Όταν ο Μενέλαος, στον διάλογό του με την Εκάβη, ισχυρίζεται ότι ο πόλεμος της Τροίας δεν έγινε για μια γυναίκα αλλά για το «ξέπλυμα» της παραβίασης του νόμου της φιλοξενίας από τον Πάρι, λέει την αλήθεια... αλλά μισή. Πράγματι, ο Ξένιος Ζεύς, προστάτης της φιλοξενίας, είναι ο θεός που στέλνει ως εντεταλμένους τιμωρούς στην Τροία τους δύο Ατρείδες, για να αποκαταστήσουν τη λαβωμένη τιμή του. Αυτή είναι και η αισχυλική εκδοχή για τα αίτια του πολέμου, όπως εκτίθεται στην «πάροδο» του «Αγαμέμνονα». Ο Μενέλαος, όμως, και ο Αγαμέμνων υποδύονται ότι έχουν ξεχάσει το περιορισμένο της εντολής του Διός: ότι επρόκειτο για εντολή «νόμιμης αντιπληρωμής» και όχι, όπως θα λέγαμε σήμερα, «ασύμμετρης απειλής». Δεν συνιστά «εν λευκώ» εξουσιοδότηση, που, αυτομάτως, τους θα παρείχε το δικαίωμα να κάνουν πράγματα απαράδεκτα για τον Δία. Όπως: σφαγές αμάχων, βιασμούς γυναικών, εξανδραποδισμούς παιδιών, καταστροφή των ναών, λεηλασία και ολοκληρωτική εξαφάνιση της πόλης από προσώπου γης... Όλα όσα η τρέχουσα στρατιωτικοπολιτική ορολογία χαρακτηρίζει «κομψά» ως «παράπλευρες απώλειες». Και τα έκαναν, πράγματι. Με αποτέλεσμα την οργή των θεών.
Τα πιο πάνω δείχνουν καθαρά πόσο σύγχρονή μας είναι η τραγωδία και πόσο περιττές αποδεικνύονται πάντα οι προσπάθειες «εκσυγχρονισμού» της.
Η άτονη, ασαφής, αλληλοαναιρούμενη σκηνοθετική γραμμή του Σωτήρη Χατζάκη, όπως και η ολοκληρωτική σχεδόν αδυναμία διδασκαλίας των ρόλων, όπου ο καθένας έπαιζε στο δικό του, ιδιαίτερο προσωπικό ύφος, χαρακτήριζαν την παράσταση του Εθνικού στο Ηρώδειο. Η ωραία και χρηστική μετάφραση του Κ.Χ. Μύρη «χάθηκε» κάτω από την ασυμβίβαστη με τον λόγο μουσική του Δημήτρη Παπαδημητρίου, που «έσβηνε» τα θαυμάσια λυρικά. Η χορογραφία της Κικής Μπάκα ήταν κατάλληλη πιο πολύ για βιεννέζικη οπερέτα, το σκηνικό (Έρση Δρίνη) «βάρυνε» τον ήδη βαρύ σκηνικό χώρο, τα κοστούμια του Μετζικώφ ακατανόητα: οι Μενέλαος (Κρατερός Κατσούλης), Ταλθύβιος (Νίκος Ψαρράς), έφεραν αντιστοίχως τις στολές... του Τούζενμπαχ και του Σαλιόνι («Τρεις αδελφές»), ή, έστω, του Αντρέι και του Βολκόνσκι («Πόλεμος και Ειρήνη»), με ανάλογη σκηνική συμπεριφορά. Ενώ οι δύστυχες Τρωαδίτισσες φορούσαν ανοιξιάτικες, παρισινές τουαλέτες «αμπίρ». Ο Ποσειδών (Θέμης Πάνου) και η Αθηνά (Κωνσταντίνα Τάκαλου) δόθηκαν ως χρωματιστές λιθογραφίες περιοδικού ποικίλης ύλης του μεσοπολέμου. Η Κόρα Καρβούνη έπαιξε την Κασσάνδρα ως Βαλκυρία Βαγκνερικού μελοδράματος και η Μαρία Κίτσου έδωσε μια Ανδρομάχη βγαλμένη, λες, μέσα από σελίδες του Ξενόπουλου. Η Ελένη της κ. Ρουσσινού μάλλον ερχόταν από το «10» του Καραγάτση σε εκδοχή «κόμικ», ενώ το «δαιμόνιο» που την συνόδευε και περιττό ήταν και αντιαισθητικό.
Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη («Εκάβη»), μόνη, έδωσε το οικείο μέγεθος στον αβυσσαλέο τιτάνιο ρόλο, με εργαλείο αποκλειστικά το σπουδαίο ηχείο του σώματος και οδηγό την εσωτερική φωνή της, κρατώντας ως βαθιές ανάσες όλα τα σημαίνοντα αποσιωπητικά του κειμένου... Ήταν, όμως, το επαναλαμβάνω, τραγικά μόνη.
