Ιστορικός, βιβλιογράφος, δοκιμιογράφος και επιμελήτρια εκδόσεων, η Πόπη Πολέμη έχει ταυτίσει το όνομά της με τα ΑΣΚΙ, Τα Ιστορικά, μα πάνω απ' όλα με το Βιβλιολογικό Εργαστήρι που σήμερα φέρει το όνομα του Φίλιππου Ηλιού, μαζί με τον οποίο συνεργάστηκε στενά για τη σύνταξη της μνημειώδους Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα, έργο ζωής του μάχιμου ιστορικού, που συνεχίζει πλέον η Πόπη Πολέμη.
Αυτή η τριαντάχρονη γόνιμη πνευματική (και όχι μόνο) πορεία, που σκιαγραφούν οι κομβικοί σταθμοί τους οποίους αναφέραμε, τιμήθηκε την Παρασκευή στον τόπο και τον χώρο όπου πρωτοξεκίνησε: Στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του, που αποφάσισε να την αναγορεύσει επίτιμη διδάκτορά του.
Η Πόπη Πολέμη γεννήθηκε στην Αθήνα, όμως τελείωσε τις γυμνασιακές της σπουδές στο Εμπειρίκειο Γυμνάσιο Άνδρου και στη συνέχεια παρακολούθησε το Τμήμα Βυζαντινών και Νέων Ελληνικών Σπουδών, απ' όπου αποφοίτησε το 1980.
Αφού παρακολούθησε, στο ίδιο τμήμα, μεταπτυχιακά σεμινάρια συγκριτικής γραμματολογίας, νεοελληνικής λογοτεχνίας και νεότερης ελληνικής ιστορίας, έφυγε για το Παρίσι, όπου συμμετείχε στα μεταπτυχιακά σεμινάρια ιστορίας που διηύθυνε ο Σπύρος Ασδραχάς στο Νεοελληνικό Ινστιτούτο της Σορβόννης και στο Πανεπιστήμιο Paris I (Σορβόννη). Η διπλωματική της εργασία αφορούσε την ιστορία του ελληνικού βιβλίου. Παράλληλα, παρακολούθησε την Ανωτέρα Εθνική Σχολή Βιβλιοθηκονομίας στο Παρίσι, το 1984-85.
Η συνεργασία της με τον Φίλιππο Ηλιού για την εκπόνηση της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα, στο πλαίσιο του Βιβλιολογικού Εργαστηριού του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου ξεκίνησε το 1986. Πρώτος καρπός αυτής της κοινής διαδρομής, η μνημειώδης έκδοση του πρώτου τόμου (Βιβλία - Φυλλάδια 1801-1818) το 1997. Μετά το θάνατο του Φίλιππου Ηλιού, τον Μάρτιο του 2004, ανέλαβε την ευθύνη της συνέχισης του προγράμματος του Βιβλιολογικού Εργαστηρίου, που εντάχθηκε πλέον στο Μουσείο Μπενάκη, εκδίδοντας τον δεύτερο τόμο της Βιβλιογραφίας (1819-1832), τον οποίο κατέλιπε ο Φίλιππος Ηλιού σε αρκετά προχωρημένο στάδιο επεξεργασίας.
Στο πλαίσιο του Εργαστηρίου και με ευθύνη της Πόπης Πολέμη, αξιοποιούνται τα βιβλιολογικά κατάλοιπα Φ. Ηλιού με αποτέλεσμα την κυκλοφορία, το 2013, της δίτομης συναγωγής επιφυλλίδων του Κ. Θ. Δημαρά Σύμμικτα Δ'. Λόγια περί μεθόδου, την κυκλοφορία τόμου με τις αγγελίες των προεπαναστατικών εντύπων (1734-1821), το 2008, αλλά και τη δημιουργία Ηλεκτρονικού Καταλόγου της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα, που είναι προσιτός στον δικτυακό τόπο του Μουσείου Μπενάκη (www.benaki.gr/bibliology), μια βάση δεδομένων που ενημερώνεται διαρκώς και προσφέρει στον ερευνητή πρόσβαση σε ένα σύνολο των 54.350 εγγραφών.
Στο πλαίσιο της ενασχόλησής της αυτής, η Πόπη Πολέμη, μαζί με την Άννα Ματθαίου και τον Στρατή Μπουρνάζο, επιμελήθηκαν τη μεταθανάτια έκδοση του τόμου που σχεδίασε ο Φ. Ηλιού, με τίτλο Ιστορίες του ελληνικού βιβλίου (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2005), με μικρά και μεγαλύτερα κείμενά του σχετικά με το ελληνικό βιβλίο. Ταυτόχρονα, δημοσιεύει το κείμενο «Με σεβασμό και ασέβεια. Ο Φίλιππος Ηλιού αναγνώστης και εργογράφος του Κ. Θ. Δημαρά» (Ερανιστής 25, 2005), για «τον τελευταίο επιστημονικό οβολό» του Φ. Ηλιού, την Εργογραφία Κ. Θ. Δημαρά (2005), κείμενο που, μαζί με το «Από την πρωθύστερη στην ακροτελεύτια σύνθεση. Για την Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και τον Κωνσταντίνο Παπαρρηγόπουλο του Κ. Θ. Δημαρά» κυκλοφόρησε αργότερα σε έναν κομψό τόμο από το Μουσείο Μπενάκη, υπό τον τίτλο Με σεβασμό και ασέβεια. Ένα κείμενο και ένα χατίρι.
Παράλληλα με την ερευνητική της ενασχόληση με το ελληνικό βιβλίο του 19ου αιώνα, συνεργάστηκε στενά με τον Φίλιππο Ηλιού, αλλά και πολλούς ακόμη ιστορικούς, στη γοητευτική περιπέτεια της διερεύνησης της ιστορίας της ελληνικής Αριστεράς, μέσα από το άνοιγμα, τη συγκρότηση και την απόδοση στην έρευνα του αρχειακού πλούτου που απόκειται στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας. Από το 1995 συμμετέχει στην ομάδα ταξινόμησης των ΑΣΚΙ, μέλος των οποίων είναι από το 1998, συμμετέχοντας παράλληλα στην ομάδα που έχει την επιμέλεια της ύλης της περιοδικής έκδοσης των ΑΣΚΙ Αρχειοτάξιο. Ταυτόχρονα είναι μέλος της γραμματείας σύνταξης του περιοδικού Τα Ιστορικά και επιμελήτρια της έκδοσής του.
Στο πλαίσιο της ερευνητικής της δουλειάς στα ΑΣΚΙ, η Πόπη Πολέμη, μαζί με την Άννα Ματθαίου, έδωσαν δύο σημαντικές εκδόσεις αναφοράς: τις Διαδρομές της Μέλπως Αξιώτη (1947-1955) (Θεμέλιο, 1999) και Η εκδοτική περιπέτεια των ελλήνων κομμουνιστών. Από το βουνό στην υπερορία, 1947-1968 (Βιβλιόραμα, 2003), όπου καταγράφεται το σύνολο της εκδοτικής δραστηριότητας του ενιαίου ΚΚΕ κατά τη διάρκεια της πολιτικής προσφυγιάς στις ανατολικές χώρες, και τα δύο έργα που προέκυψαν μέσα από την έρευνα στα τεκμήρια των ΑΣΚΙ. Επιπλέον, την περίοδο 2004-2006 συμμετείχε στη δημιουργία των θεματικών όρων για τις ανάγκες του προγράμματος «Πολιτισμός και Αριστερά», το οποίο είναι πλέον διαθέσιμο στον ηλεκτρονικό κόμβο των ΑΣΚΙ.
"Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας", γράφει ο Γιώργος Σεφέρης στα Τρία κρυφά ποιήματα. Έτσι, η τιμή που το Τμήμα Φιλολογίας του ΑΠΘ επιφύλαξε στην Πόπη Πολέμη αναγνωρίζει τα επιτεύγματα μιας διαδρομής που χαράχτηκε με προσωπικό πνευματικό μόχθο, αυθεντικό ερευνητικό πνεύμα και μεράκι σχεδόν χειροτεχνικό, φωτίζει, όμως, ταυτόχρονα και τους συνοδοιπόρους μιας διαδρομής που, όπως σε όλες τις συλλογικές περιπέτειες, κινούνται άλλοτε παράλληλα, άλλοτε τεμνόμενες, πλουτίζοντας, στο τέλος, όλους...
Σπύρος Κακουριώτης
