Αφορμή – όχι όμως και αιτία – για αυτή τη συνέντευξη με την Λένα Πλάτωνος ήταν ο τελευταίος της δίσκος «Ιερός Πόνος» σε ποίηση Γιώργου Χρονά και ερμηνεία του Παντελή Θεοχαρίδη (με την συμμετοχή και της Μελίνας Κανά σε δύο τραγούδια) ο οποίος κυκλοφόρησε τον περυσινό Οκτώβριο και μέχρι στιγμής έχει παρουσιαστεί σε μία και μοναδική συναυλία τον Μάρτιο. Και για άλλη μια φορά είχαμε την ίδια αίσθηση που είχαμε αποκομίσει σε παλαιότερες συνομιλίες μαζί της αλλά και μας έδινε ανέκαθεν η μουσική της...Για εμάς δηλαδή είναι σα να πρόκειται για δύο διαφορετικά πρόσωπα, την Λένα που σαν μικρό παιδί όχι μόνο παίζει μουσική αλλά και παίζει μαζί της, στα σύννεφα και ανάμεσα στα όνειρα, αλλά υπό την αυστηρή μα και στοργική επίβλεψη της συνθέτιδας Πλάτωνος (κόρης του επίσης συνθέτη και πιανίστα Γεωργίου Πλάτων) με τις λαμπρές κλασικές σπουδές στην Ελλάδα, την Αυστρία και την Γερμανία η οποία πατάει πολύ γερά στην γη! Κατά ένα παράξενο, σχεδόν μαγικό τρόπο – όπως ίσως θα έλεγε και η ίδια που δεν πιστεύει στις συμπτώσεις – όμως αυτά τα δύο διακριτά πρόσωπα σχεδόν κάθε στιγμή ενώνονται ξανά σε ένα, την Λένα Πλάτωνος. Και μάλλον είναι αυτό το «δισυπόστατο ομοούσιο» που την έχει κάνει μιαν εκ των ελαχίστων δημιουργών οι οποίοι όχι μόνον έχουν ήδη αφήσει την σφραγίδα τους αλλά διεκδικήσει αβίαστα και κατακτήσει έναν καθαρά δικό τους, προσωπικό χώρο εντός της ελληνικής μουσικής...
Συνέντευξη στον Θάνο Μαντζάνα
Μεσολάβησαν αρκετά χρόνια ανάμεσα σε αυτό τον δίσκο και τον προηγούμενο σας, το «Κωνσταντίνος Καβάφης – 13 Τραγούδια» του '10. Υπήρχε κάποιος συγκεκριμένος λόγος για αυτό;
Οχι, ήταν καθαρά συγκυριακό. Σχεδόν πάντα δουλεύω και προετοιμάζω καινούρια πράγματα αλλά ο ρυθμός που τα ολοκληρώνω είναι διαφορετικός. Αυτή την εποχή για παράδειγμα - και ενώ ο τελευταίος δίσκος είναι ακόμα σχετικά πρόσφατος - εργάζομαι ταυτόχρονα πάνω σε δύο διαφορετικά πράγματα, το ένα είναι μια μελοποίηση ποιημάτων της Εμιλι Ντίκινσον στην αυθεντική, αγγλική μορφή τους και το δεύτερο μια σειρά δικών μου ποιημάτων τα οποία είναι επίσης στα αγγλικά, είναι πολλά χρόνια που γράφω και σε αυτή την γλώσσα αλλά η πρώτη φορά που δεν θα χρησιμοποιήσω σε τραγούδια την ελληνική. Να σου θυμίσω επίσης ο προηγούμενος από το «Κωνσταντίνος Καβάφης» δίσκος, το «Ημερολόγια», είχε κυκλοφορήσει μόλις δύο χρόνια νωρίτερα, το '08. Μια ακόμα απόδειξη ότι τα μεγαλύτερα ή μικρότερα χρονικά διαστήματα ανάμεσα στους δίσκους μου είναι καθαρά αποτέλεσμα των συγκυριών...
Και μια που αναφέρατε το «Ημερολόγια» να σας εξομολογηθώ ότι, ως φανατικός της ηλεκτρονικής πλευράς του έργου σας και ειδικά όπως αποτυπώθηκε στην εμβληματική ανάλογη τριλογία στην δεκαετία του '80, είναι εκείνη από τις πλέον πρόσφατες δουλειές σας που προτιμώ περισσότερο...Και ένας λόγος βέβαια για αυτό είναι ότι, όπως συνέβαινε πάντα σε αυτές τις περιπτώσεις, οι στίχοι είναι δικοί σας, με εκείνο το μοναδικό αληθινά ύφος σας.
Θα χάρηκες λοιπόν τώρα που έμαθες ότι σχετικά σύντομα θα ακολουθήσει άλλη μια τέτοια δουλειά...έστω και με αγγλικούς στίχους! (γέλια)
https://www.youtube.com/watch?v=65IansIuQ1M&list=PLD6B1DC138D3DFB4C&index=109
Τι σας έκανε αλήθεια να μελοποιήσετε Καβάφη; Οι ίδιοι λόγοι για τους οποίους μελοποιήσατε παλαιότερα Καρυωτάκη;
Οχι, ήταν εντελώς διαφορετικές περιπτώσεις. Καταρχήν το «Καρυωτάκης 13 Τραγούδια» ήταν μια παραγγελία του τότε Τρίτου Προγράμματος...Στην περίπτωση του Καβάφη ένιωθα ότι ήθελα να κάνω ξανά κάτι με μελοποιημένη ποίηση αλλά δεν ήξερα τι ακριβώς. Και ξαφνικά ένα πρωί ξύπνησα και ένα όνομα κυριολεκτικά βγήκε από μέσα μου, Κ. Π. Καβάφης. Ηταν δηλαδή μια εσωτερική ανάγκη που με ώθησε να το κάνω και το ίδιο ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση της Ντίκινσον, ξαφνικά κάτι με έσπρωξε να ασχοληθώ με την μελοποίηση της ποίησης της.
Βέβαια, όσο και αν προφανώς είναι πολύ διαφορετικές, η ποίηση της Ντίκινσον κάπου συνομιλεί με εκείνη του Καρυωτάκη οπότε ίσως και να υπάρχει μια κάποια συγγένεια και ανάμεσα στα αντίστοιχα έργα σας, πράγμα που φυσικά δεν ισχύει στην περίπτωση του Καβάφη.
Ναι, ήταν και ο δύο καταθλιπτικοί αλλά φυσικά καμία σχέση ανάμεσα στις ζωές τους, τις συνθήκες και τον τρόπο που καθένας βίωσε την δική του και κατά συνέπεια και στην ποίηση τους. Πέραν από αυτό όμως αυτοί οι δύο δίσκοι μου είναι πολύ διαφορετικοί, από την έμπνευση για καθένα τους μέχρι το πως γράφτηκαν ή ακόμα και ηχογραφήθηκαν.
https://www.youtube.com/watch?v=uzOEQPuwSX0
Ας έρθουμε λοιπόν στον καινούριο. Κατ' αρχήν γιατί αυτή τη φορά επιλέξατε να μελοποιήσετε ποίηση του Γιώργου Χρονά;
Ο Γιώργος Χρονάς δεν είναι απλά ένας πολύ καλός μου φίλος, είναι ένας από τους πιο κοντινούς μου ανθρώπους, εκείνος που στάθηκε δίπλα μου και με στήριξε σε πάρα πολύ δύσκολες στιγμές. Εννοείται ότι επίσης μου αρέσει πολύ η ποίηση του και έτσι, σχεδόν αυθόρμητα, κάποια στιγμή αισθάνθηκα την επιθυμία να τον ευχαριστήσω και να τον τιμήσω μελοποιώντας κάποια ποιήματα του. Επέλεξα λοιπόν μερικά και αυτό είναι το αποτέλεσμα...
Δική σας είναι λοιπόν η επιλογή; Πίστευα ότι θα ήταν δική του...
Οχι, εγώ επέλεξα κάποια ποιήματα από το σύνολο του έργου του και ο ίδιος μου άφησε απόλυτη ελευθερία σε αυτό, δεν παρενέβη καθόλου και ούτε εξέφρασε την παραμικρή αντίρρηση.
Αρα λοιπόν σε εσάς οφείλεται η κοινή θεματολογία, αλλά ακόμα και αίσθηση, η οποία διακρίνει όλα τα ποιήματα που μελοποιήσατε και, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι άλλη από το ίδιο το πένθος αλλά και την έννοια του...
Το πένθος, ως θέμα ή έστω σαν αίσθηση, υπάρχει σε όλη την ποίηση του Γιώργου. Εγώ απλά επέλεξα τα ποιήματα που ήξερα ή ένιωθα ότι είναι πιο κοντινά στον ίδιο ως άνθρωπο...
https://www.youtube.com/watch?v=f7-5Wa6ZKIM
Πώς επιλέξατε τον Παντελή Θεοχαρίδη, έναν τραγουδιστή του οποίου η μέχρι τώρα πορεία δεν είχε καμία σχέση με το έργο και την δική σας θεώρηση της μουσικής; Δεν σκεφτήκατε ας πούμε τον τακτικό σας συνεργάτη Γιάννη Παλαμίδα με τον οποίο δουλέψατε μαζί και στο «Κωνσταντίνος Καβάφης»;
Είχαμε δοκιμάσει μερικά από τα τραγούδια του «Ιερός Πόνος» όταν ακόμα ήταν στο αρχικό στάδιο τους αλλά δεν λειτούργησε, δεν νομίζω ότι αυτό το υλικό ταίριαζε στον Γιάννη. Ετσι όταν άρχισα να ολοκληρώνω τα τραγούδια είχα ήδη κατά νου μια πολύ διαφορετική φωνή, μια φωνή με λαϊκό ηχόχρωμα, Και αυτό όχι φυσικά γιατί το ύφος της μουσικής είναι τέτοιο αλλά επειδή η ποίηση του Γιώργου Χρονά είναι πραγματικά λαϊκή. Κουβαλάει μέσα της τις λαϊκές συνοικίες του Πειραιά όπου γεννήθηκε και, όπως κάθε τι αυθεντικά λαϊκό, είναι απλή, λιτή μα και περιεκτική στο έπακρο. Ταυτόχρονα όμως βέβαια και με υψηλό ήθος και δίχως τίποτα το λαϊκίστικο, άρα και χυδαίο...
Θέλετε δηλαδή να πείτε ότι γράψατε αυτά τα τραγούδια πάνω στη φωνή του Παντελή Θεοχαρίδη;
Δεν τα έγραψα μεν συγκεκριμένα για τον Παντελή αλλά σίγουρα για...έναν Παντελή! (γέλια) Κατά κάποιο τρόπο δηλαδή έγραφα την μουσική έχοντας στο μυαλό μια φωνή ακριβώς σαν την δική του οπότε όταν κάποιος μου τον σύστησε ήξερα ότι είχα βρει τον ιδανικό ερμηνευτή αυτής της δουλειάς, έστω και αν το γεγονός ότι ζει στη Θεσσαλονίκη αναπόφευκτα καθυστέρησε την ολοκλήρωση της. Ενα παραπάνω μάλιστα καθώς, όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια, πάντα αγαπούσε πάρα πολύ την μουσική μου αν και δεν είχε ερμηνεύσει στο παρελθόν τραγούδια μου. Το έχει κάνει και αυτό δυο – τρεις φορές δηλαδή αλλά σε πολύ στενούς, φιλικούς κύκλους...
Και η συμμετοχή της Μελίνας Κανά πώς προέκυψε;
Την Μελίνα μου την ;σύστησε ένας κοινός μας φίλος, όταν ήρθε μαζί της στο σπίτι μου ένα βράδυ μετά από μιαν εμφάνιση της. Επίσης δεν είχε ερμηνεύσει ποτέ τραγούδια μου και επίσης μου είπε πόσο αγαπούσε την μουσική μου, καταλήγοντας το ίδιο εκείνο βράδυ σχεδόν να με παρακαλάει «γράψε κάτι για εμένα». Ετσι όταν χρειάστηκα μια λαϊκή γυναικεία φωνή για μερικά από τα τραγούδια του «Ιερός Πόνος» ήταν η πρώτη που σκέφτηκα. Η Μελίνα σαφώς μεν είναι λαϊκή αλλά εξαίρετη ερμηνεύτρια και διαφορετική από τις περισσότερες ανάλογες, έχει πάρα πολλές δυνατότητες αλλά και το θάρρος να δοκιμάζει μια ποικιλία ρεπερτορίου και κυρίως μελετά και γενικά εργάζεται πολύ σκληρά για να το υπηρετήσει σωστά.
Για άλλη μια φορά ολόκληρο το ενορχηστρωτικό και εκτελεστικό μέρος, εκτός φυσικά από εσάς την ίδια, το έχει αναλάβει ο μόνιμος συνεργάτης σας τα τελευταία χρόνια Στέργιος Τσιρλιάγκος. Τι σας έκανε να τον εμπιστευθείτε τόσο πολύ ώστε να του αναθέτετε πλέον περισσότερο ίσως από το πενήντα τοις εκατό του ηχητικού σκέλους των δίσκων σας;
Οχι περισσότερο, ακριβώς το πενήντα τοις εκατό, το υπόλοιπο παραμένει δικό μου...Ο Στέργιος αρχικά ήταν μόνον ηχολήπτης μου και όταν ξεκινήσαμε μαζί, εκτός από πολύ νέος ακόμα σε ηλικία, ήταν και άπειρος. Ωρίμασε όμως πάρα πολύ μέσα στα χρόνια αυτά και έτσι πλέον τον εμπιστεύομαι απόλυτα για ένα πολύ μεγάλο μέρος της παραγωγής και η συμβολή του είναι όντως πολύ σημαντική. Ο,τι κάνει όμως είναι πάντα με την επίβλεψη μου και φυσικά τελεί υπό την έγκριση μου...
https://www.youtube.com/watch?v=q33XaAHOiBE&index=56&list=PLD6B1DC138D3DFB4C
Σας απασχολεί δηλαδή πάντα το ηχοχρωματικό μέρος της δουλειάς σας, το να δημιουργείτε νέους ήχους, έτσι δεν είναι; Οπως και παλαιά, όταν αρχίσατε πρώτα να πειραματίζεστε και στη συνέχεια να δουλεύετε με synthesizers, στην δεκαετία του '80...
Εννοείται, το να φτιάχνω νέους ήχους και να μην βασίζομαι σε έτοιμους και προκατασκευασμένους ήταν πάντα και παραμένει το κυριότερο στοιχείο της δουλειάς μου και ίσως και αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο, τουλάχιστον όταν εργάζομαι με ηλεκτρονικά όργανα. Έχω μια πολύ μεγάλη «ηχοθήκη» στο στούντιο μου την οποία συνέχεια εμπλουτίζω...
Με την ευκαιρία και ακριβώς επειδή εκτιμάς τόσο το ηλεκτρονικό μέρος της δουλειάς μου να σου πω ότι ένα από τα πράγματα που με χαροποίησαν πολύ τελευταία είναι ότι μόλις στα τέλη Μαρτίου η αμερικανική εταιρεία Dark Entries κυκλοφόρησε εκεί, σε βινύλιο όπως ήταν στην αυθεντική του μορφή μάλιστα, το «Γκάλοπ». Μετέφρασα η ίδια τους στίχους στα αγγλικά έτσι ώστε, αν και το ερμηνεύω σε μιαν άλλη γλώσσα από την δική του, να μπορεί κάπως να τα καταλάβει και ο Αμερικανός ακροατής. Και οπωσδήποτε είναι πάρα πολύ ωραίο συναίσθημα ένας δίσκος μου του '85, έστω και τώρα, μετά από τόσα χρόνια, να αναγνωρίζεται στο εξωτερικό...
Υπάρχει λοιπόν πολύ μικρή πιθανότητα να ξαναδουλέψετε με μη ηλεκτρονικά, ακουστικά ή και κλασικά όργανα;
Είπα ποτέ κάτι τέτοιο; Κανείς δεν μπορεί να ξέρει και τίποτα δεν αποκλείεται στο μέλλον…Να περιμένετε τα πάντα σε έναν δίσκο της Λένας Πλάτωνος! (γέλια)
Άλλωστε μπορεί μεν οι περισσότερες επιρροές σας να προέρχονται από την διεθνή μουσική αλλά είχατε δεχθεί και κάποια, τουλάχιστον στην αρχή, από τον Μάνο Χατζιδάκι...
Οι επιρροές μου είναι πάρα πολλές γιατί ακούω συνέχεια μουσική από πολύ μικρή αλλά ναι, ομολογουμένως οι περισσότερες δεν είναι ελληνικές. Ξεκίνησα ακούγοντας πολύ Χατζιδάκι και Μαριάννα Χατζοπούλου, συνέχισα με τον Joselito, αυτό το παιδί – θαύμα από την Ισπανία που ήταν και ηθοποιός και μετά Elvis Presley, πολύ Elvis επίσης. Στη συνέχεια ήρθαν οι Beatles και όλα αυτά τα βρετανικά και αμερικανικά συγκροτήματα... Γενικά όμως αν δεν υπήρχε το rock δεν θα είχα αρχίσει ποτέ να συνθέτω, λάτρεψα το rock! Αν δεν είχα ανακαλύψει και ακούσει τόσο πολύ rock όταν σπούδαζα στη Βιέννη μπορεί και να παρέμενα για πάντα μια κλασική πιανίστα...
Θα υπάρξουν συναυλίες με το υλικό αυτού του δίσκου, μετά από εκείνη της παρουσίασης του;
Ξέρεις εγώ δεν το κυνηγάω, ποτέ δεν το έκανα και ακόμα περισσότερο τώρα, έτσι όπως είναι τα πράγματα. Έρχονται όμως άλλοι και το κάνουν, υπάρχουν δηλαδή δυο – τρεις προτάσεις αλλά να δούμε αν θα πραγματοποιηθούν με την κατάσταση που επικρατεί...
Σας έχει δηλαδή επηρεάσει και εσάς;
Ξέρεις κανέναν που να μην τον έχει;
Κατά την άποψη μου η κατάσταση αυτή που εκδηλώθηκε με την οικονομική κρίση της τελευταίας πενταετίας έχει τις αιτίες και τις ρίζες της πολύ παλαιότερα. Θα έλεγα μάλιστα ότι αυτές οι αιτίες μόνον αποκλειστικά οικονομικές δεν είναι, είναι ποικίλες και πρώτιστα ίσως πολιτισμικές. Συμφωνείτε με αυτό;
Απόλυτα! Για εμένα είναι σαφές ότι υπήρξε κάποιο είδος συγκροτημένου σχεδίου με στόχο την πολιτιστική υποβάθμιση του λαού γιατί αυτό εξυπηρετούσε κάποιους. Και αυτό το σχέδιο ήταν μακρόχρονο, πηγαίνει πολύ πιο πίσω από μια δεκαετία, τι να πρωτοθυμηθούμε, την ιδιωτική τηλεόραση που έκανε τόση ζημιά ή τόσα άλλα; Προσωπικά πάντως θα τοποθετούσα την απαρχή όλων αυτών στο αποτέλεσμα των εκλογών του '81...Θυμάμαι ότι τότε ηχογραφούσαμε το «Σαμποτάζ» και την ημέρα της μεγάλης προεκλογικής συγκέντρωσης του ΠΑΣΟΚ επειδή είχαν κλείσει όλοι οι δρόμοι δεν θα πηγαίναμε στο στούντιο. Έμεινα λοιπόν σπίτι και τη νύχτα – είχε μάλιστα και πανσέληνο - αυθόρμητα έγραψα ένα ποίημα, κάτι που κάνω συχνά. Μετά το ξέχασα και όταν το ανακάλυψα πάλι, μετά από χρόνια, σχεδόν τρόμαξα από το πόσο προφητικό ήταν, είναι κάτι που επίσης μου συμβαίνει συχνά...Σε αυτό το ποίημα λοιπόν ούτε λίγο ούτε πολύ έγραφα ότι φοβόμουν αυτό που ερχόταν γιατί θα ήταν κάτι πολύ άσχημο, μια κονσέρβα με περιτύλιγμα λαϊκισμού. Και αυτό ακριβώς αποδείχθηκε πως ήταν...
Ευχαριστημένη λοιπόν από το αποτέλεσμα των πρόσφατων εκλογών και από την μέχρι τώρα διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ;
Πριν απ' όλα είμαι ευχαριστημένη γιατί για πρώτη φορά βλέπω πρωθυπουργό τον άνθρωπο που ψήφισα, είχα βαρεθεί να βλέπω όσους ψήφιζα να είναι μόνιμα στην αντιπολίτευση! (γέλια) Από εκεί και πέρα έχουν γίνει κάποια πράγματα αλλά φυσικά πρέπει να γίνουν πολλά περισσότερα και σημαντικότερα, στον χώρο του πολιτισμού αλλά και σε όλους τους άλλους. Περιμένω λοιπόν μαζί με όλους τους υπόλοιπους και ελπίζω και πιστεύω ότι η νέα κυβέρνηση θα τα καταφέρει και θα τα δούμε να πραγματοποιούνται...
Και τα επόμενα σχέδια σας;
Οπως προανέφερα εργάζομαι ταυτόχρονα πάνω στο υλικό δύο διαφορετικών δίσκων. Κατά τα άλλα το πιο άμεσο συγκεκριμένο σχέδιο είναι μια συναυλία – παραγγελία του Ελληνικού Σχεδίου στη Στέγη Γραμμάτων Και Τεχνών στο τέλος της σεζόν. Θα παρουσιάσουμε τα μελοποιημένα μου ποιήματα του Καρυωτάκη, φυσικά με την αυθεντική ερμηνεύτρια τους Σαβίνα Γιαννάτου και εκείνα της Ντίκινσον, τα δεύτερα επίσης είναι που κυρίως με απασχολούν αυτό τον καιρό. Με άλλα λόγια μουσική, μουσική και ακόμα περισσότερη μουσική...
Και επειδή πιστεύουμε ακράδαντα ότι η Λένα Πλάτωνος αληθινά είναι η πλέον χαρισματική δημιουργός που διαθέτει η χώρα μας εδώ και δεκαετίες δεν έχουμε παρά να της ευχηθούμε να συνεχίσει να μας δίνει την μουσική της για πάρα πολύ καιρό ακόμα...
https://www.youtube.com/watch?v=ICjoAG0Jqcc
ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΡΟΝΑΣ: «Η Λένα Πλάτωνος είναι ιερό πρόσωπο»!
Ζητήσαμε όμως και από τον ποιητή Γιώργο Χρονα;,πολύ καλό φίλο της Λένας Πλάτωνος και συνεργάτη της στον τελευταίο της δίσκο, να μας πει λίγα λόγια για εκείνη και την σχέση τους.
«Τα ποιήματα μου που επέλεξε η Λένα Πλάτωνος έχουν να κάνουν με αληθινές εμπειρίες μου πένθους και με άλλες φαντασιακές. Τα ποιήματα για παράδειγμα για τον θάνατο της μητέρας και του πατέρα μου τα έγραψα πολύ πριν συμβούν αντίστοιχα αμφότεροι και στην δεύτερη περίπτωση δεν απεικονίζει καν την σχέση μου με τον πατέρα μου η οποία ήταν πολύ καλή...
Μην μου ζητάς να εκφέρω γνώμη για το πως προσέγγισε μουσικά την ποίηση μου, εγώ απλά την ευχαριστώ για την τιμή που μου έκανε. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Μάνος Χατζιδάκις είχε πει ότι ο νέος Χατζιδάκις θα είναι γυναίκα, εννοώντας την Λένα Πλάτωνος!
Είναι μια δημιουργός που την τοποθετώ στο ίδιο επίπεδο με, για παράδειγμα, τον David Bowie, αληθινά κορυφαία. Την γνωρίζω από τα χρόνια ακόμα της χούντας, έχω όλους τους δίσκους της και τους παίζω πάντα στις εκπομπές μου στο Τρίτο Πρόγραμμα στο οποίο όλα αυτά τα χρόνια παραμένω ως συμβασιούχος. Είναι ένα ιερό, ευλογημένο προσωπο!
Αυτό που παίρνω από την μουσική της είναι ομορφιά, αγάπη αλλά και πολλή δύναμη. Η Λένα είναι ένας πολύ δυνατός άνθρωπος και γι' αυτό καταφέρνει πάντα να βγάζει τόση ομορφιά και αγάπη μέσα από την μουσική της...»
