Από τη σπουδαία βυζαντινή "Μέση οδό", που αποκαλύφθηκε κατά τις εργασίες του μετρό Θεσσαλονίκης, και το σημαντικό μνημείο της Πύδνας, στο οποίο έχει βρεθεί ένα βάθρο μήκους 35 μέτρων με ολόκληρη αναπαράσταση έφιππης μάχης, μέχρι την περίφημη νεκρόπολη των Αιγών και τον νεολιθικό οικισμό, τον μεγαλύτερο στον ελλαδικό χώρο που ανασκάπτεται στα Βασιλικά, αλλά και τη μοναδική και ιδιαίτερα πρώιμη χρονικά, από την 11η χιλιετία π.Χ., εγκατάσταση στο νησιωτικό Αιγαίο, που καταδεικνύει η ανασκαφή της κυνηγετικής εγκατάστασης του "Ούριακου" στη Λήμνο, η 28η Επιστημονική Συνάντηση για το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη, που ξεκινά σήμερα τις εργασίες της στην αίθουσα τελετών του παλαιού κτηρίου της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, αναμένεται να συγκεντρώσει το ενδιαφέρον της αρχαιολογικής κοινότητας, αλλά και να ενημερώσει την κοινή γνώμη για τα σημαντικά αποτελέσματα των ανασκαφικών εργασιών που πραγματοποιήθηκαν στη Βόρεια Ελλάδα τη χρονιά που μας πέρασε.
Στο σπουδαιότερο αρχαιολογικό γεγονός της χρονιάς, που διοργανώνεται από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης και το ΑΠΘ, θα δώσουν το "παρών" 240 αρχαιολόγοι με 93 ανακοινώσεις. Μοναδική απούσα θα είναι η Κατερίνα Περιστέρη, παρ' ότι τον περασμένο Αύγουστο έως και τις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου η δημοσιότητα στράφηκε αποκλειστικά στην ανασκαφή της Αμφίπολης και η κοινή γνώμη έγινε μάρτυρας της πρωτοφανούς πολιτικής και επικοινωνιακής της διαχείρισης.
Αντιθέτως ανακοίνωση θα πραγματοποιήσει ο διευθυντής Αρχαιολογικών Έργων - Μελετών Γεωλογίας και Παλαιολογίας της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας - Σπηλαιολογίας και μέλος της Διεπιστημονικής Ομάδας της ανασκαφής της Αμφίπολης Ευάγγελος Καμπούρογλου, ο οποίος θα παρουσιάσει τη γεωλογική έρευνα στον λόφο Καστά, βάσει της οποίας "ανατρέπονται", όπως έχει δηλώσει, "τα μέχρι τώρα δεδομένα γύρω από την ανασκαφή". Ο κ. Καμπούρογλου αναμένεται να ανακοινώσει ότι ο λόφος Καστά είναι φυσικός και όχι τύμβος ή τεχνητή κατασκευή και να αποδείξει ότι δεν ήταν τοποθετημένος στην κορυφή του ο λέοντας της Αμφίπολης.
Ως προς τούτο η Επιστημονική Συνάντηση της Θεσσαλονίκης έρχεται να καταδείξει με τον πλέον εύγλωττο τρόπο ότι, την ώρα που η πολιτική ηγεσία μαζί με την τότε ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού επιχειρούσαν τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης μέσω μιας επιστημονικής διαδικασίας, επικεντρώνοντας στις Σέρρες το ενδιαφέρον τους και τα φώτα της δημοσιότητας, σε όλη τη Βόρεια Ελλάδα οι αρχαιολόγοι συνέχιζαν το επιστημονικό τους έργο αθόρυβα και με συνέπεια στην επιστημονική τους δεοντολογία.
Η Επιστημονική Συνάντηση κοντεύει να συμπληρώσει μια τριακονταετία. Ξεκίνησε το 1987 από μια ιδέα της Ιουλίας Βοκοτοπούλου και του Δημήτρη Παντερμαλή, προκειμένου να καλυφθεί η ανάγκη ενημέρωσης της επιστημονικής κοινότητας για την πληθόρα ανασκαφών που διεξάγονταν στον βορειοελλαδικό χώρο. Πολύ γρήγορα η Συνάντηση αναδεικνύεται σε μείζονος σημασίας γεγονός για την αρχαιολογική κοινότητα, καθώς "τα ευρήματα πλέον τεκμηριώνονται και ανακοινώνονται άμεσα, χωρίς να μένουν αναξιοποίητα για χρόνια στις αποθήκες των μουσείων", όπως επισημαίνει η Πολυξένη Αδάμ - Βελένη, διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου της Θεσσαλονίκης, μέλος της οργανωτικής επιτροπής και ψυχή του Συνεδρίου από τη σύλληψη της ιδέας για τη διοργάνωσή του στο γραφείο της Ιουλίας Βοκοτοπούλου.
"Το συνέδριο έχει συμβάλει στη βελτίωση της καλύτερης τεκμηρίωσης των ανασκαφικών δεδομένων, στην άμεση συντήρηση πολλών ευρημάτων και επίσης έχει εξοικειώσει τους ανασκαφείς με τον κοινωνικό ρόλο της επιστήμης μας. Παράλληλα λειτουργεί ως κυματοθραύστης των μεταξύ μας επιστημονικών διαφορών, γιατί μας δίνεται η δυνατότητα να συζητήσουμε τα αρχαιολογικά ζητηματα διά ζώσης και με επιστημονικά επιχειρήματα" συμπληρώνει η αρχαιολόγος. Επιμένει δε στην ανάδειξη μιας άλλης πτυχής του συνεδρίου υπογραμμίζοντας ότι "επιτελεί έναν εξαιρετικά σημαντικό κοιωνικό ρόλο και δίνει μια άλλη διασταση της χρησιμότητας και της ωφέλειας της αρχαιολογίας. Καλώς ή κακώς, η αρχαιολογία είναι ο θεματοφύλακας της ιστορικής μνήμης, της ταυτότητάς μας, των μεγάλων επιτευγμάτων του ανθρώπου αλλά και της ταπεινής καθημερινότητάς του στο πέρασμα των χιλιετιών" λέει.
Σχολιάζοντας την απουσία την ανασκαφέως της Αμφίπολης από την Επιστημονική Συνάντηση η κ. Βελένη επισημαίνει πως "ό,τι είχε να πει και να δείξει η ανασκαφική ομάδα το έκανε με την πληθώρα των ανακοινώσεών της. Τώρα χρειάζεται χρόνος να εμβαθύνει σ' αυτό το σπουδαίο εύρημα, για να μας δώσει επιστημονικές ερμηνείες των δεδομένων της ανασκαφής".
Η σημερινή πρώτη ημέρα της Επιστημονικής Συνάντησης περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την "Ανατομία ενός τύμβου της νεκρόπολης των Αιγών", όπως είναι το θέμα της ανακοίνωσης που θα κάνει η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας Αγγελική Κοτταρίδη, η οποία θα παρουσιάσει "την πολύ ευχάριστη έκπληξη" της ανασκαφής στη νεκρόπολη των Αιγών, τον μεγάλο κιβωτιόσχημο ασύλητο τάφο που αποκαλύφθηκε το περασμένο φθινόπωρο, "εύρημα σπάνιο για την νεκρόπολη των Αιγών" που χρονολογείται στα χρόνια που βασίλευε ο Μεγαλέξανδρος (336-323π.Χ). Ο νεκρός, στεφανωμένος με πλούσιο χάλκινο επίχρυσο στεφάνη κισσού, σύμφωνα με την προκαταρκτική μελέτη, φαίνεται να είναι άντρας περίπου 50 χρονών. Επιτύμβιο με επιγραφή δεν βρέθηκε ωστόσο η ανασκαφέας συνδυάζοντας τα δεδομένα κάνει τη σκέψη ότι "ίσως ο σεβάσμιος, πορφυροντυμένος αστός των Αιγών είναι ένας ιερέας του Διόνυσου, ή ένα εξέχον μέλος του θιάσου της Μητέρας των Θεών που η ύπαρξη του στις Αιγές μαρτυρείται με επιγραφή της εποχής της ταφής". Όσον αφορά "το πιο πολύτιμο και σπάνιο εύρημα"σύμφωνα με την κ. Κοτταρίδη βρέθηκε "στον τάφο μιας κοπελίτσας, πολυαγαπημένης των γονιών της, που της χάρισαν στο ταξίδι χωρίς γυρισμό πολύτιμα χρυσά στολίδια, σκουλαρίκια και χάντρες, και τον μοναδικό καθρέφτη που βρήκαμε ως τώρα στις Αιγές, ένα μικρό χάλκινο κομψοτέχνημα, έργο ενός πολύ επιδέξιου τορευτή. Στο καπάκι του καθρέφτη ο Έρωτας, στο σχήμα τρυφερού παιδιού, έρχεται πετώντας να αγκαλιάσει τον θεό του πόθου και του πάθους, τον Διόνυσο που με μορφή θαλερού νέου κάθεται πάνω στα βράχια που είναι στρωμένη η δορά του πάνθηρα". Στην ανακοίνωσή της η κ. Κοτταρίδη θα παρουσιάσει επίσης την πορεία των έργων ΕΣΠΑ για την αναστήλωση, συντήρηση και αποκατάσταση σημαντικών βυζαντινών μνημείων στην Εφορεία της οποίας προΐσταται, με σημαντικότερο την παλαιά Μητρόπολη της Βέροιας, με την αποκατάσταση της οποίας "αποδίδεται στην πόλη το σημαντικότερο βυζαντινό μνημείο της", που χρονολογείται από τον 11ο μ.Χ αιώνα.
Την ίδια ημέρα θα παρουσιαστεί η ανασκαφή στο Ρέμα Ξυδιά στον Πλαταμώνα, που έφερε στο φως δυο πολύ σημαντικά μυκηναϊκά αψιδωτά κτήρια, στην ανακοίνωση των Σ. Κουλίδου, Ζ. Ανδριά, Ε. Ζάγκου κ.ά., οι οποίοι θα αναφερθούν στη ζωή και τον θάνατο στον Κάτω Όλυμπο κατά την ύστερη εποχή χαλκού, αλλά και η ανακοίνωση του Α. Μέντζου για την "οικία όψιμης αρχαιότητας στο Δίον".
Στις ανακοινώσεις της Παρασκευής ιδαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει αυτή για την ανασκαφή στα Βασιλικά, που πραγματοποιείται στο πλαίσιο της διαπλάτυνσης της εθνικής οδού Θεσσαλονίκης - Πολυγύρου, καθώς η Μαρία Παππά θα αναφερθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους νεολιθικούς οικισμούς που έχουν εντοπιστεί στον ελλαδικό χώρο. Όπως μας λέει η ανασκαφέας, "πρόκειται για έναν οικισμό 180 στρεμμάτων, η κατοίκηση του οποίου ξεκινάει από τα μέσα της 6ης χιλιετίας π.Χ. μέχρι την 3η χιλιετία π.Χ.", το ενδιαφέρον του οποίου εντοπίζεται στο γεγονός ότι "είναι διαπιστωμένη η κατοίκησή του, μέσω των κεραμεικών ευρημάτων, για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα ενώ παράλληλα οι διάφορες φάσεις κατοίκησης διαδέχονται η μία την άλλη. Δηλαδή στις διάφορες φάσεις κατοίκησης μετατοπίζεται ελαφρά ο οικισμός για να καταλάβει συνολικά τα 180 στρέμματα".
Η κ. Παππά θα παρουσιάσει "την οργάνωση του οικισμού, κοινωνική και οικονομική καθώς και τα ευρήματα της που σχετίζονται με την καθημερινή ζωή των νεολιθικών ανθρώπων", καθώς, όπως μας εξηγεί, "έχουμε εντοπίσει κατασκευές που συνδέονται με το μαγείρεμα σε ανοιχτούς χώρους που μπορεί να είναι κοινόχρηστοι. Έχουμε ερευνήσει και χώρους κατοίκησης, αποσπασματικά μεν, αλλά μας δίνουν πολλά κατασκευστικά στοιχεία. Ενδιαφέρον είναι ότι αυτοί οι κλειστοί χώροι βρίσκονται συστηματικά καθαρισμένοι και μπαζωμένοι από τα ίδια τους τα υλικά".
Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει η ανακοίνωση του Νίκου Ευστρατίου, το Σάββατο, για την ανασκαφή που βρίσκεται σε εξέλιξη στην κυνηγετική θέση του Ούριακου στη Λήμνο, τα ευρήματα της οποίας τεκμηριώνουν την παρουσία μικρών ομάδων κυνηγών με έντονη κινητικότητα στον χώρο του βορείου Αιγαίου από την 11η χιλιετία π.Χ. και ιδιαίτερα τη εξοικείωσή τους με τη θάλασσα και με παραγωγικές διαδικασίες συνδεδεμένες μ' αυτή.
Αντίθετα στη Ρωμαϊκή εποχή επικεντρώνεται η ανακοίνωση του Μάκη Κουτσουμανή, το Σάββατο, για την ανασκαφική έρευνα στην Πλωτινόπολη του Διδυμοτείχου, που έφερε στο φως ρωμαϊκό συγκρότημα λουτρών με εκπληκτικά ψηφιδωτά, πολύ καλά διατηρημένα, αλλά και η ανακοίνωση των Δ. Τερζόπουλου, Ν. Arrington και Ι. Ανδροβιτσανέα για την αρχαία Στρύμη, πόλη αρχαϊκών και κλασικών χρόνων στη Μολυβωτή.
Πόλυ Κρημνιώτη
