Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Από τις πιο χαρισματικές ηθοποιούς της γενιάς της, η Λένα Παπαληγούρα, τιμημένη με το "Βραβείο Μερκούρη" το 2013, βρίσκεται σε μια εξαιρετικά δημιουργική στιγμή της καριέρας της. Έτσι, φέτος τον χειμώνα βρέθηκε να πρωταγωνιστεί, με ιδιαίτερη επιτυχία σε τρεις παραστάσεις, ενώ το επόμενο ραντεβού της με τη σκηνή είναι προγραμματισμένο για τις 6 Μαρτίου, όπου θα ερμηνεύσει την Κυρία στις Δούλες του Ζαν Ζενέ που παρουσιάζονται στο Μικρό Rex του Εθνικού Θεάτρου, σε σκηνοθεσία του συνεργάτη του Πήτερ Μπρουκ, Μπρους Μάγιερς. Η επικείμενη πρεμιέρα στάθηκε η ευκαιρία για μια συζήτηση μαζί της.
* Η Κυρία, ο ρόλος που ερμηνεύετε στις Δούλες, είναι αντικείμενο, ταυτόχρονα, μίσους και αγάπης, φθόνου και θαυμασμού. Με μια έννοια, δεν είναι αυτή η μοίρα κάθε δημόσιου προσώπου;
Λέει σε κάποια στιγμή η Κλαίρη: "Χωρίς την κυρία, δούλα δεν υπάρχει", ωστόσο θα μπορούσε να ισχύει και το αντίθετο: "Χωρίς τις δούλες, κυρία δεν υπάρχει". Η πολυπλοκότητα της Κυρίας βρίσκεται για μένα ακριβώς εκεί. Γίνεται αντικείμενο αγάπης και μίσους, γίνεται σύμβολο καταπίεσης αλλά και λατρείας. Η σχέση εξουσίας που έχει με τις δούλες τούς δημιουργεί άπειρα αντιφατικά συναισθήματα.
Με μια έννοια ναι, τα δημόσια πρόσωπα θα μπορούσαμε να πούμε ότι εν δυνάμει δημιουργούν τέτοιου είδους αισθήματα. Από την άλλη, η επιρροή που ασκεί η Κυρία στις δούλες είναι τεράστια. Ακούσια ή εκούσια εξουσιάζει τη ζωή τους ολόκληρη. Δεν νομίζω ότι κανένα δημόσιο πρόσωπο έχει τέτοια επιρροή. Περισσότερο λοιπόν θα έλεγα ότι αυτή είναι η μοίρα των ανθρώπων που δημιουργούν σχέσεις εξουσίας, που νιώθουν ισχυροί όταν ο άλλος δίπλα τους γίνεται ανίσχυρος. Βέβαια, είναι δύσκολο όλα αυτά να μπουν σε λέξεις. Η φύση του ανθρώπου είναι τόσο πολύπλοκη, συχνά σιχαινόμαστε και λατρεύουμε το ίδιο πράγμα. Στο έργο αυτό, εμένα με συγκινεί βαθιά και η πολιτική αλλά, κυρίως, η υπαρξιακή του διάσταση, ο πόνος που κρύβει...
* Τόσο στις Δούλες όσο και στην Κατερίνα ερμηνεύετε έναν ρόλο αρκετά μεγαλύτερης ηλικίας. Αυτό σας δημιουργεί ερμηνευτικά προβλήματα;
Η Κατερίνα είναι η μάνα του Α. Κορτώ, είναι η ηρωίδα του μυθιστορήματός του Το βιβλίο της Κατερίνας, είναι μια γυναίκα που πάλεψε με την τρέλα ώσπου αυτή την νίκησε. Στη διάρκεια των προβών είχα πολλή αγωνία, γιατί έπρεπε να αντιμετωπίσω όλα αυτά τα θέματα. Μια από τις δυσκολίες ήταν και το θέμα της ηλικίας, αλλά όχι η μεγαλύτερη. Κι αυτό γιατί ο Γ. Νανούρης έχει σκηνοθετήσει την παράσταση έτσι ώστε να μην έχει σημασία το πόσο χρόνων είναι. Η Κατερίνα μιλά μετά θάνατον, άρα μπορεί να μην έχει καμιά ηλικία ή να τις έχει όλες. Στην παράσταση υπάρχουν στιγμές που η Κατερίνα θα μπορούσε να είναι η ανάμνηση του γιου της ή στιγμές που εγώ, ως ηθοποιός, χρησιμοποιώ το φίλτρο του βιβλίου για να κατανοήσω μαζί με το κοινό την ηρωίδα, τέλος υπάρχουν στιγμές που επιχειρώ να "γίνω " η Κατερίνα. Όλες αυτές οι στιγμές εναλλάσσονται στην παράσταση και μαζί με τον Λόλεκ και τον ίδιο τον Νανούρη συνθέτουν κάτι σαν ένα μίνι θεατρικό live!
Από την άλλη, στις Δούλες, στην προσέγγιση της Κύριας, είχα να αντιμετωπίσω την πολυπλοκότητα του χαρακτήρα και τα αντιφατικά αισθήματα που προκαλεί στις δούλες. Εστιάσαμε κυρίως στο να βρεθεί το στάτους της κυρίας και οι σχέσεις. Από το έργο δεν φαίνεται πουθενά ότι αυτή είναι αναγκαστικά μεγάλη σε ηλικία. Επιβάλλεται και ασκεί εξουσία, αλλά αυτό δεν έχει αναγκαστικά να κάνει με τη μεγάλη ηλικία, έχει να κάνει με την προσωπικότητα και τη φύση της σχέσης.
* Ο Μπρους Μάγερς είναι ένας καλλιτέχνης με έντονη πνευματικότητα. Αυτό αποτυπώνεται στην τωρινή δουλειά του; Πώς είναι να δουλεύεις μαζί του;
Είναι ένας πολύ πράος πνευματικός άνθρωπος. Είναι μεγάλη χαρά να δουλεύει κανείς μαζί του. Είναι αρκετά σιωπηλός, ζητά πολλά από τον ηθοποιό και ύστερα τον καθοδηγεί. Τον ενδιέφερε πολύ να μελετήσει ήθη κ έθιμα ελληνικά, πήγε μάλιστα στη Δράμα να δει από κοντά τα Αναστενάρια. Σαφώς και υπάρχουν επιρροές από όλα αυτά στην παράσταση. Η πνευματικότητά του και η σκέψη του μας μαθαίνουν πολλά.
* Παρά τη δύσκολη οικονομική κατάσταση, οι άνθρωποι φαίνεται πως συνεχίζουν να πηγαίνουν στο θέατρο, ίσως και περισσότερο απ' όσο πριν. Πώς το ερμηνεύετε;
Νιώθω ότι οι άνθρωποι έχουν ανάγκη από το "μαζί". Το θέατρο δίνει τη δυνατότητα μιας ουσιαστικής επικοινωνίας, και η εποχή μας το έχει ανάγκη αυτό. Με συγκινεί πολύ η προσέλευση του κόσμου, νομίζω για μας αυτό είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή.
* Οι Δούλες είναι η τρίτη σας δουλειά φέτος, μαζί με τον Ματωμένο γάμο και την Κατερίνα. Είναι κάτι που οφείλεται σε αντικειμενικές συνθήκες ή θα το αποδίδατε σε μια ιδιαίτερα δημιουργική φάση στην οποία βρίσκεστε; Αλήθεια, δεν νιώθετε την ανάγκη να κάνετε μια στάση, να μείνετε λίγο μόνη με τον εαυτό σας;
Νομίζω είναι συνδυασμός. Είναι αλήθεια ότι η εποχή είναι δύσκολη και πολύ συχνά οι ηθοποιοί αναγκαζόμαστε να δουλεύουμε σε αρκετές δουλειές. Από την άλλη, αυτό δεν είναι πάντα εφικτό. Νιώθω ευγνώμων γιατί έχω την τύχη να συμμετέχω σε τρεις δουλειές που τις απολαμβάνω πολύ. Ξέρω ότι αυτό δεν είναι αυτονόητο και ότι δεν σημαίνει και πολλά, γιατί η φύση του επαγγέλματός μας είναι τέτοια που κάθε 6 μήνες είμαστε σε εκκρεμότητα. Μπορεί σε λίγο καιρό λοιπόν να μην έχω δουλειά. Προσπαθώ όταν δουλεύω να το χαίρομαι και να αφοσιώνομαι σ' αυτό πολύ. Νιώθω ότι είμαι σε δημιουργική φάση και είναι πολύ ωραίο αυτό. Από την άλλη, έχετε δίκιο, χρειάζεται και χρόνος με τον εαυτό μας για να ξαναγεμίζουν οι μπαταρίες, χρειάζεται χρόνος για σκέψη, για... ζωή! Προς το παρόν φροντίζω να ξεκλέβω όσο χρόνο μπορώ για να ξεκουράζομαι.
* Παράλληλα με το θέατρο, κάνετε μια εμφάνιση και στην τηλεόραση, στην 10η εντολή, όπου μάλιστα είστε και συν-σεναριογράφος. Πιστεύετε πως ένας ηθοποιός μπορεί να ασχοληθεί με την τηλεόραση χωρίς να κάνει ιδιαίτερους συμβιβασμούς στην ποιότητα της δουλειάς του;
Στην τηλεόραση συχνά οι ρυθμοί είναι καταιγιστικοί και αυτό εμένα με τρομάζει. Από την άλλη, πιστεύω ότι η ποιότητα είναι μέσα μας. Όποιος έχει ποιότητα μπορεί να την φέρει παντού. Άλλωστε, υπάρχει καλή και κακή τηλεόραση, όπως καλό και κακό σινεμά, καλό και κακό θέατρο.
Η 10η εντολή νομίζω είναι μια υπέροχη σειρά. Οι συνθήκες δουλειάς αλλά και το αποτέλεσμα είναι κινηματογραφικής λογικής. Τα σενάρια είναι πολύ καλά, η σκηνοθεσία εξαιρετικά προσεγμένη και οι ηθοποιοί έχουν την ευκαιρία να δοκιμαστούν σε ακραίες συνθήκες και ρόλους. Επίσης γίνονται πρόβες, δίνεται χρόνος στα πράγματα και πραγματικά νιώθεις ότι απαιτείται από όλους να δώσουν τον καλύτερό τους εαυτό. Εμένα μου αρέσει πολύ να δουλεύω σε τέτοιες συνθήκες, σε συνθήκες που πάνω από όλα υπάρχει δημιουργικό κλίμα και ομαδικότητα.
Τώρα, όσον αφορά το σενάριο, ήταν για μένα μια πρωτόγνωρη εμπειρία. Δουλεύοντας για την παράσταση Η αόρατη Όλγα, του Γ. Τσίρου, με θέμα το τράφικινγκ, διάβασα πράγματα που με έκαναν να πάθω σοκ. Επειδή είχα κάνει πολλή έρευνα για την παράσταση, όταν θέλησαν να κάνουν ένα τέτοιο θέμα στη 10η εντολή μου ζήτησαν να βοηθήσω και στο σενάριο. Νιώθω ότι βλέποντάς το πολύς κόσμος ενημερώθηκε γι' αυτό το θέμα και χαίρομαι γι' αυτό. Είναι ένα θέμα τραγικό, που λίγοι πραγματικά γνωρίζουν τις διαστάσεις του.
* Κοιτάζοντας τους ανθρώπους γύρω σας, μέσα κι έξω από το θέατρο, θα λέγατε πως σήμερα αισθάνεστε περισσότερο αισιόδοξη ή απαισιόδοξη;
Είμαι φύσει αισιόδοξος άνθρωπος. Προσπαθώ πάντα να έχω αισιοδοξία κι ελπίδα. Γιατί χωρίς ελπίδα δεν μπορώ να ξυπνάω το πρωί...
info
ΟΙ ΔΟΥΛΕΣ, του Ζαν Ζενέ. Μετάφραση: Οδυσσέας Ελύτης. Σκηνοθεσία: Μπρους Μάγιερς. Σκηνικά: Άση Δημητρολοπούλου. Κοστούμια: Ντένη Βαχλιώτη. Μουσική: Coti K. Ερμηνεία: Μαρία Κίτσου, Λένα Παπαληγούρα, Ραφίκα Σαουίς. ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ - ΣΚΗΝΗ "Κ. ΠΑΞΙΝΟΥ"
